<strong>Những hành động của TQ một lần nữa thể hiện thái
độ coi thường luật quốc tế của một nước được xem là
nước lớn trên thế giới.</strong>
Với tham vọng độc chiếm Biển Đông, Trung Quốc hiện đang
không ngừng thúc đẩy các hình vi nhằm củng cố các yêu sách
của mình trên Biển Đông. Một trong những động thái gần
đây nhất của nước này kế hoạch đăng ký Con đường tơ
lụa trên biển lên UNESCO và đề nghị công nhận đây là một
di sản văn hoá thế giới của TQ.
Song song với việc đệ trình đơn lên UNESCO, Trung Quốc cũng
tuyên bố sẽ tiến hành khai quật các con tàu bị đắm xung
quanh hai đảo Hoàng Sa và Quan Ảnh thuộc quần đảo Hoàng Sa
của Việt Nam trong vòng hai năm tới. Đồng thời nước này
cũng đã lên chương trình bảo tồn trên đảo Hữu Nhật và
đảo Đá Bắc thuộc quần đảo Hoàng Sa từ đầu năm nay.
Trên thực tế, quyền và nghĩa vụ của các quốc gia trong việc
bảo vệ và bảo tồn các di sản văn hoá dưới nước được
quy định khá rõ ràng và chi tiết trong một số điều ước
quốc tế quan trọng, trong đó quan trọng nhất là Công ước LHQ
về Luật Biển 1982 (UNCLOS 1982), Công ước UNESCO về bảo vệ
các di sản văn hoá và di sản thiên nhiên thế giới 1972 (Công
ước UNESCO 1972) và Công ước UNESCO về Di sản văn hoá dưới
nước 2001 (Công ước UNESCO 2001).
<strong>Đòi bảo tồn cả di sản của Việt Nam </strong>
Đầu tiên, cần phải lưu ý rằng hiện nay cả Việt Nam và
Trung Quốc đều không phải là thành viên của Công ước UNESCO
2001, vì thế Công ước này không có giá trị ràng buộc với
cả hai nước. Do đó, trong trường hợp này, chỉ có UNCLOS 1982
và Công ước UNESCO 1972 sẽ được áp dụng.
Công ước UNESCO 1972 đặt ra nghĩa vụ xác minh, bảo tồn, gìn
giữ các di sản văn hoá trong phạm vi lãnh thổ của mình. Việc
Trung Quốc đưa luôn cả những cổ vật, di sản nằm trong các
vùng nước thuộc quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ
quyền của Việt Nam vào các chương trình bảo tồn và đề
nghị UNESCO đưa vào danh sách Di sản thế giới là hoàn toàn
không phù hợp với tinh thần của của Công ước UNESCO 1972.
Công ước UNCLOS 1982 đặt ra nghĩa vụ chung cho tất các các
quốc gia phải "bảo vệ các di vật khảo cổ và lịch sử trên
biển" và phải "hợp tác vì mục đích này". Điều khoản này
áp dụng cho tất cả các vùng đáy biển, cho dù quy chế pháp
lý của vùng đó là gì.
Ngoài ra, Công ước cũng đưa ra các quy định cụ thể hơn áp
dụng cho hai vùng biển là vùng tiếp giáp lãnh hải và vùng
đáy biển nằm ngoài quyền tài phán của quốc gia có tên là
Vùng. Theo đó, trong vùng tiếp giáp lãnh hải, Công ước cho
phép các quốc gia thực hiện mọi sự kiểm tra cần thiết để
ngăn chặn và trừng phạt việc di dời các di vật khảo cổ và
lịch sử khỏi đáy biển thuộc vùng này. Trong Vùng, Công ước
quy định tất cả các di vật khảo cổ hoặc lịch sử đều
phải được bảo tồn hoặc sử dụng vì lợi ích của nhân
loại nói chung.
Đối với các vùng biển khác, cụ thể, trong vùng nội thuỷ
và lãnh hải nơi mà quốc gia ven biển có đầy đủ chủ
quyền, các quy định nội luật của quốc gia đó sẽ được
áp dụng để điều chỉnh việc khai quật, sử dụng các di
vật. Trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, việc
khai quật, sử dụng hay bảo tồn các di sản trong vùng đặc
quyền kinh tế và thềm lục địa không được Công ước nhắc
đến. Tuy vậy, cần lưu ý rằng, mặc dù quốc gia ven biển có
quyền chủ quyền, tức là quyền được ưu tiên khai thác, sử
dụng các "tài nguyên thiên nhiên" trong hai vùng biển này, thuật
ngữ này không bao gồm các di vật khảo cổ và lịch sử.
Vì thế, hầu hết các học giả đều đồng ý rằng quy chế
tự do biển cả sẽ được áp dụng đối với các hành vi liên
quan đến các di vật này. Khi ấy, quyền lợi chính đáng của
tất cả các bên liên quan đều phải được tính đến đúng
theo tinh thần của Điều 59 UNCLOS 1982, theo đó những xung đột
về quyền lợi giữa quốc gia ven biển và các quốc gia khác
sẽ được giải quyết trên cơ sở công bằng và các hoàn
cảnh hữu quan, có tính đến lợi ích của các bên cũng như
của cộng đồng quốc tế.
Hiện nay, qua những tuyên bố của các quan chức Trung Quốc, Con
đường tơ lụa trên biển mà TQ dự định đệ trình lên UNESCO
bao gồm cả các vùng biển thuộc quần đảo Hoàng Sa và
Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam. Vì thế, theo quy
định của UNCLOS 1982, Trung Quốc không có quyền đơn phương
tự ý khai quật các cổ vật, thực hiện các chương trình bảo
tồn như đã đề ra hay yêu cầu UNESCO công nhận là di sản
thế giới.
<center><img
src="http://imgs.vietnamnet.vn/Images/vnn/2014/08/01/17/20140801172159-hoangsad-jpg-pve23e5f3c7d2b1610.jpg"
></center>
<center><em>Đảo Hoàng Sa thuộc cụm Lưỡi Liềm trong quần đảo
Hoàng Sa của Việt Nam. Ảnh:</em> <em>Google Earth/ TNO</em></center>
<strong>TQ không có quyền độc chiếm di vật </strong>
Dù các cổ vật, di sản nằm trong vùng biển nào thì nghĩa vụ
quan trọng nhất mà UNCLOS 1982 đặt ra cho các quốc gia thành
viên là nghĩa vụ hợp tác để bảo vệ các di sản văn hoá
dưới nước. Đây là một nghĩa vụ pháp lý bắt buộc, theo
đó khi quốc gia từ chối hoặc phớt lờ các yêu cầu hoặc
đề nghị của các quốc gia khác để bảo vệ và bảo tồn
các di sản dưới nước, quốc gia này sẽ phải chịu trách
nhiệm pháp lý quốc tế.
Các quy định này cho thấy các quốc gia không thể tiến hành
đơn phương bất cứ hành động nào liên quan đến các di vật
khảo cổ, văn hoá dưới biển. Ngược lại, các học giả
đều khẳng định rằng các tuyên bố và quyền lợi của quốc
gia khác cần phải được xem xét đến trong quá trình bảo tồn
hoặc sử dụng các di sản này.
Công ước UNESCO 2001 (dù không ràng buộc với Việt Nam và Trung
Quốc) cũng quy định rất rõ và nhấn mạnh nghĩa vụ hợp tác
thông báo, tham vấn với các nước có liên quan. Điều này càng
khẳng định tinh thần chung của luật quốc tế đối với
việc trục vớt, khai thác di sản dưới nước là đề cao tinh
thần hợp tác giữa các bên.
Như vậy, có thể thấy cho dù quy chế pháp lý của các vùng
biển mà Trung Quốc dự kiến khai quật hay của Con đường tơ
lụa mà Trung Quốc dự định đệ trình lên UNESCO là như thế
nào, luật quốc tế đã chỉ rõ Trung Quốc không có quyền
độc chiếm các di vật và thực hiện các hoạt động này một
cách đơn phương.
Hơn nữa, đáng chú ý là, khu vực mà Trung Quốc yêu cầu UNESCO
công nhận là di sản và dự định tiến hành chương trình bảo
tồn là vùng biển nằm trong tranh chấp với các quốc gia láng
giềng khác, bao gồm cả Việt Nam. Trong khu vực tranh chấp,
UNCLOS 1982 quy định các bên phải có nghĩa vụ đàm phán và
nếu có thể, áp dụng các biện pháp tạm thời, tránh làm thay
đổi hiện trạng.
Hơn nữa, điều 300 của Công ước cũng đặt ra cho các quốc
gia nghĩa vụ phải áp dụng Công ước một cách thiện chí và
không được lạm dụng các quyền tự do của mình theo Công
ước. Những hành động của Trung Quốc như trên rõ ràng đã
đi ngược lại hoàn toàn với các yêu cầu này, một lần nữa
thể hiện thái độ coi thường luật quốc tế của một nước
được xem là nước lớn trên thế giới.
<em>Còn nữa </em>
<strong>Nguyễn Ngọc Lan - Trần Hoàng Yến</strong>
<em>*Thạc sỹ Nguyễn Ngọc Lan hiện là Giảng viên Khoa Luật
Quốc tế, Học viện Ngoại giao. Thạc sỹ Trần Hoàng Yến
hiện đang là NCS tại Viện Luật Biển Hà Lan, Đại học
Utrecht, Hà Lan. Hai tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành
đến TS. Nguyễn Đăng Thắng về những góp ý của anh trong quá
trình thực hiện bài viết này.</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140805/nguyen-ngoc-lan-tran-hoang-yen-tq-doi-bao-ton-ca-di-san-cua-viet-nam),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét