Nguyễn Trần Chung - Nỗi hổ thẹn của một nền văn minh

<center><img
src="http://www.triethocduongpho.com/wp-content/themes/grido/themify/img.php?src=http://www.triethocduongpho.com/wp-content/uploads/2014/08/1454556_596969903673338_225247868_n.jpg&w=670&h=&zc=1&q=80"
width="560" /></center>

Do tính chất đặc thù của công việc nên trong vòng hơn 2 năm,
kể từ khi ra trường tôi có cơ hội và may mắn tiếp xúc
được rất nhiều con người thuộc các tầng lớp khác nhau
trong xã hội. Khi nhìn lại dòng thời gian đã qua, tôi gằn mình
lại để sự giận dữ không biến thành những bài viết đầy
cực đoan, ảnh hưởng đến những đứa em, đứa cháu, một
lớp thế hệ tương lai của dải đất hình chữ S thân thương
này.

Ở đây, trong khuôn khổ bài viết với những câu chuyện lộn
xộn và vụn vặt, tôi không dám quy chụp những con người mà
tôi vô tình có nhắc đến vào những cái tốt đẹp chung của
xã hội nhưng tôi dám khẳng định với bạn rằng, chắc chắn
bạn sẽ thấy bóng dáng của ai đó bạn đã từng gặp trong
câu chuyện của tôi, đây không thể là số ít, đây không thể
là tất cả câu chuyện mà tôi có thể kể ra và đâu đó sẽ
xuất hiện hình bóng của chính bạn, tôi xin lỗi nhưng cho phép
tôi nói thẳng, có lẽ chúng ta trong khoảnh khắc nào đó đều
là một nỗi hổ thẹn không thể chối cãi.

<h2>Đúng giờ và sự nhẫn nại</h2> Khi là một thằng sinh viên
mới ra trường, tôi luôn tò mò và háo hức khám phá cuộc
sống còn lạ lẫm xung quanh mình, liên tục là những cuộc hẹn
gặp khách hàng, những con người, lắng nghe những câu chuyện
và những chia sẻ từ họ là một điều hết sức thú vị. Tuy
nhiên, qua những cuộc hẹn gặp đó, tôi dần nhận ra chúng ta
đang quá dễ dãi với chính bản thân mình.

Tôi đã gặp rất nhiều những con người, họ đeo trên tay
chiếc đồng hồ hàng hiệu, trong túi là chiếc smartphone sành
điệu, và tất cả tôi nghĩ chỉ là những đồ vật trang trí
tô điểm cho họ, bởi công dụng đơn giản nhất của chúng là
để xem thời gian cũng không được dùng đến. Họ sẵn sàng
đến muộn trong một cuộc hẹn và coi như nó là việc hết
sức bình thường, họ trễ hẹn đến cả giờ đồng hồ với
1001 lý do được đưa ra cùng những cái nhoẻn cười xuề xoà,
sự xấu hổ khi vừa làm một việc có lỗi lặn mất tăm trên
khuôn mặt. Bởi vì họ coi đó như là một điều hết sức
bình thường và lẽ tất yếu trong cuộc sống.

Đơn giản thôi, các bạn đã tự bao giờ cho phép mình mặc
định có thể đến trễ trong các cuộc hẹn bạn bè mà không
hề cảm nhận được sự xấu hổ? Nếu có thì bạn cũng chính
là một trong những con người đang viết nên câu chuyện của
nỗi hổ thẹn hôm nay.

Đúng giờ có lẽ là điều xa xỉ đối với một số người,
nhưng trên hết nó thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau trong một
xã hội mà chúng ta vẫn gọi là văn minh. Và tôi luôn nghĩ,
đến một lúc nào đó, nhanh thôi, đời sẽ dạy lại họ thế
nào là giá trị của 2 tiếng "thời gian".

Ở một khía cạnh khác, giữa ngã tư đường, bạn hẳn bắt
gặp tiếng còi inh ỏi một cách vội vã của những chiếc xe,
kể cả khi đèn đỏ còn cả chục giây. Họ có thể lý giải
cho hành động đó là họ đang vội vã đến một nơi nào đó,
làm một cái gì đó cho đúng giờ, cho kịp cuộc hẹn. Tôi
không quan tâm và không chấp nhận lời giải thích đó, bởi
lẽ khi chúng ta không đủ nhẫn nại để chờ đợi vài chục
giây đồng hồ tại nơi ngã tư đường thì chúng ta liệu có
thể làm được gì to tát hơn thế ? Chúng ta không thể quản
lý được quỹ thời gian của chính chúng ta mà lại hoàn toàn
để nó chi phối cuộc sống thì đó đâu còn là cuộc sống
của chúng ta. Tất cả đều chỉ là mớ nguỵ biện cho sự
thiếu kỷ luật đến tàn tệ của một xã hội vô lối.

<h2>Cái tôi ích kỷ và nhỏ bé</h2> Chúng ta nghĩ cái tôi của
chúng ta là to lớn nhưng thực ra đấy lại chỉ là một cái
tôi hoàn toàn đại chúng như bao cái tôi khác.

Tôi từng thấy cả nghìn con người chen chúc nhau, láo nháo,
lộn xộn đứng giữa một con phố trung tâm Thủ đô chỉ để
giành giật bằng được miếng sushi miễn phí tại một nhà
hàng mới khai trương. Các bạn ăn thế có thấy ngon không?
Miếng ăn ở đây có là miếng nhục? Khi các bạn sẵn sàng xô
đẩy, giẫm đạp lên những người đồng loại của mình để
đạt được mục đích, để được ngấu nghiến nhai trong mồm
một thứ đồ ăn miễn phí, có thể món đồ đó thật ngon,
nhưng cũng có thể nó được làm từ thực phẩm quá hạn.
Nhưng nào có sao, bạn không quan tâm, đơn giản bởi nó miễn
phí là bạn có thể nhét tất vào mồm, nhét đầy vào sự tham
lam cùng cái tôi ích kỷ mà không cần nghĩ suy.

Các bạn nghĩ sao khi nghi án Coca-cola chuyển giá nhằm trốn
thuế chúng ta đã rành rành trước mắt, những đồng thuế
hoàn toàn có thể được sử dụng ngược lại để giúp đỡ
chính chúng ta, những học bổng có giá trị cho bạn, những hỗ
trợ trong nghề nghiệp của cha mẹ bạn, hay có xa lạ hơn chăng
là những mái nhà, lớp học cho trẻ em nơi vùng cao? Bạn nghĩ
sao khi tên bạn được in trên vỏ lon Coca-cola nào đó, chính nó
được coi là cách không thể tốt hơn và là công cụ truyền
thông hiệu quả cho một hãng kinh doanh nước ngọt thiếu đạo
đức và trách nhiệm cộng đồng.

Rồi đến việc sẵn sàng rồng rắn xếp hàng dài cả tiếng
đồng hồ dưới trời nắng chỉ để thưởng thức một ly cà
phê Starbucks, hay để mua một suất McDonald's. Họ cứ nghĩ
mình thông minh và sành điệu nhưng có một sự thật không thể
phủ nhận, họ đang bán rẻ cái tôi và sự tự trọng mà họ
vốn coi là vĩ đại. Đó đơn giản chỉ là một cái tôi bầy
đàn, một cái tôi đại chúng nhạt nhoà đang được hoà lẫn
vào một thế giới ảo, và bị lợi dụng một cách không
thương tiếc trong cái xã hội đầy toan tính và vụ lợi.

Có chăng cái tôi của họ chỉ được thể hiện khi đang đi
trên đường họ vô tình chạm xe vào người khác, ngay lập
tức là những câu chửi rủa bốc mùi xú uế, những cái nhìn
sắc lạnh như dành cho kẻ thù và kết cục có thể sẽ là
những trận chiến ngay giữa lòng đường tặng cho những
người cùng màu da, tiếng nói. Có chăng cái tôi của họ chỉ
được thể hiện nơi quán nhậu hoặc quán café, một bóng già
khoặm đến xin bán gói tăm, hoặc một nhóc nhỏ lon ton xin
đánh đôi giầy, họ trừng mắt, cái nhìn đầy vô cảm, họ
hả hê được thể hiện cái tôi vĩ đại của mình trước
mặt những bạn bè ngồi xung quanh.

<h2>Tâm linh và sự mù quáng</h2> Tôi là người không hay đi
chùa cũng như đến các khu vực tâm linh tuy nhiên tôi không thể
phủ nhận nền văn hoá tâm linh là truyền thống ngàn đời nay
của con cháu đất Việt. Nhưng tôi tự răn mình mỗi khi bước
vào những chốn thanh tịnh đấy, đó là lúc tôi đi tìm lại
những sự chậm rãi của cuộc sống vốn hối hả, bon chen,
trước mỗi ban thờ hoặc một bát hương, tôi trầm mình vái
lạy để cầu mong sự bình an cho bản thân và cho gia đình.

Tôi không có thói quen thắp hương hay nhét tiền đầy trên
đĩa, dưới đĩa, trên bàn, dưới bàn, hòm công đức hay bất
cứ những chỗ nào có thể nhét, như những con người kia<a
href="http://www.triethocduongpho.com/2014/08/02/noi-ho-then-cua-mot-nen-van-minh/">.</a>
Tâm linh nào cho những khói hương được đốt nghi ngút đến
cả bó, những đống vàng mã khói um cả một góc trời? Tâm
linh nào cho những sự giành giật, xô đẩy đến lố bịch
chốn đây, từ hội ấn đền Trần Nam Định, từ đền bà
chúa Kho cho đến lễ hội Lim? Tâm linh nào khi xác những con
vật bị phanh thây, phơi bầy xẻ thịt ngay vùng đất thiêng
chốn này từ đền Cổ Loa, đến Chùa Hương?

Tôi vẫn nhớ có lần tôi đã khóc, dòng nước rỉ ra nơi khoé
mắt lúc nào không hay, tôi khóc bất lực trước cảnh tượng
diễn ra trước mắt trong một lần đến thăm Văn Miếu, những
đống tiền lẻ vứt vương vãi đầy mặt đất, những bậc
phụ huynh tranh nhau, hỷ hả cho những đứa nhỏ thi nhau đứa
ngồi, đứa đứng trên lưng bia cụ rùa rồi thi nhau chụp ảnh.

Và đây, một sự lố lăng và mù quáng thật kinh tởm khi họ
có một niềm tin là sờ đầu rùa Văn Miếu sẽ học hành đỗ
đạt, các vị phụ huynh bắt những đứa con của mình phải
sờ và chạm tay vào bằng được. Họ nào có biết chính họ
đang dạy cho những đứa con của mình và nuôi dưỡng sự mù
quáng cho chúng từ thủa ấu thơ cho đến khi trưởng thành. Và
cứ mỗi mùa thi đại học đến, bạn sẽ thấy thôi, cảnh sỹ
tử nhung nhúc cố mọi cách chạm tay vào đầu rùa đâu còn là
lạ.

Có thể con cháu chúng ta chưa thể chứng kiến được những
điều này, nhưng hàng trăm năm sau, tôi tưởng tượng thấy
được hình ảnh của những đứa trẻ với khuôn mặt ngơ ngác
đến tội nghiệp trong khuôn viên Văn Miếu Quốc Tử Giám, hình
ảnh đập vào mắt lũ trẻ lúc này là những cụ rùa thân hình
to lớn cõng trên lưng nhưng cái bia tiến sỹ đã bạc màu thời
gian, với cái đầu nhẵn bóng lúc đấy có thể chỉ còn to
bằng quả táo tàu, mà có thể chúng sẽ không còn biết gọi
tên con vật ấy là gì.

<h2>Khoe mẽ và lãng phí</h2> Trước khi đi ăn họ chụp ảnh
mặc đồ, khi đến nơi họ check-in nhà hàng, trước khi ăn họ
chụp bàn thức ăn, ăn xong họ chụp sự no nê. Tất cả đều
được đưa lên mạng xã hội facebook, tất cả đều là thể
hiện đẳng cấp của họ.

Tôi từng làm cho bộ phận marketing của một chuỗi nhà hàng,
tôi cũng từng được đi đến khá nhiều những nhà hàng, sự
lãng phí của chính chúng ta được thấy rõ nhất tại những
nơi như thế này. Kết thúc bữa ăn, thực khách đứng lên, họ
vui vẻ ra về và trò chuyện cùng nhau sau buổi buffet của mình.
Kể cũng đáng tiền vì đã trả tiền rồi nên ăn sao mà chẳng
được, họ chụp ảnh, thoả thích trưng bày những đĩa thức
ăn đầy ụ trên bàn cùng những nụ cười tươi rói, những
bức ảnh long lanh nhanh chóng được chia sẻ lên facebook với
những cái like và comment khiến chủ nhân của bức ảnh càng
hả hê. Những đồ ăn không hết thì bỏ thôi, có nhằm nhò
gì, miễn sao hình ảnh của họ phải thật đẹp.

Nhưng nếu lúc nãy một trong số những con người này đi ngang
một cái bàn khác, một đôi nam nữ ngoại quốc đang ngồi,
vừa ăn vừa nói chuyện, những món ăn trên đĩa của họ cái
gì cũng chỉ có một, thậm chí người này lấy món này thì
người kia không lấy, để cùng ăn thử cho đỡ phí…Và nếu
họ thấy được người phục vụ đến dọn chén đĩa và thức
ăn dư của họ đã ngẩn ngơ tiếc như thế nào khi nghiêng mình
trút hết phần thức ăn đó vào thùng rác. Giữ lại thì không
được mà bỏ đi thì thật đáng tiếc làm sao. Và nếu họ
nhìn thấy ở ngay phía bên ngoài kia thôi, cách cánh cửa nhà
hàng này không xa những đôi bàn tay đen đúa, nhầu nhĩ cùng
cái nón lá rách tả tơi đang chìa ra cầu xin con người ban phát
lòng thương hại để qua cơn đói khát… thì có lẽ chăng họ
đã khác.

Thực phẩm, chúng ta đều biết nó không phải cái tự trên
trời rơi xuống, chúng ta phải khó nhọc mới có được nó.
Vậy mà… tôi đã nhìn thấy những đĩa thức ăn được lấy
một cách vô tội vạ, thoả mãn lòng tham đến cực độ,
những bàn buffet sau khi thực khách đứng lên để lại hàng
đống, có món lấy rồi không đụng đũa. Và tại quầy thức
ăn của nhà hàng, nhà bếp chưa làm xong kịp, một vài thực
khách vẫn phải đứng chờ để lấy món mình ưa thích nhưng
ở phía bên kia của gian bếp, món ăn đó đang được đợi
để đổ đi.

<h2>Tình người và lòng trắc ẩn</h2> Chiếc Mẹc đỏ bóng
lộn vừa phóng vọt lên đột nhiên khựng lại, kính xe nhanh
chóng được hạ xuống, một thanh niên với mái tóc chải
chuốt gọn gàng ló đầu ra kéo theo mùi nước hoa thoang thoảng.
Những từ ngữ chợ búa tuôn ra từ miệng anh được dội xối
xả vào lưng bà cụ đi xe đạp phía trước. Bà dắt theo chiếc
xe đạp đã cũ chậm chạp băng qua đường một cách đầy khó
nhọc trong im lặng, bản nhạc nền cho khung cảnh đang diễn ra
là tiếng còi inh ỏi liên hồi được anh thanh niên tấu lên
một cách đầy sôi động và thúc giục. Ngồi bên cạnh anh, cô
gái trẻ sau khi ném nhanh cái nhìn về phía trước lại tiếp
tục cắm đầu vào chiếc điện thoại trên tay. Bà cụ qua
đường, với theo sau cái bóng già cũ kỹ, tiếng chửi rủa nghe
rõ mồn một phát ra từ bên trong chiếc xế hộp.

Cái quái quỷ gì đã và đang được nhồi nhét vào đầu của
những thanh niên còn trẻ với vẻ ngoài lịch thiệp thế này?
Có phải thế hệ ông bà, cha mẹ họ đã được sống trong sự
an yên sung sướng trên mồ hôi và nước mắt của những kẻ
khác để rồi sản sinh ra họ với tư cách mục ruỗng của
ngày hôm nay? Không một chút tình người.

Sự cộng hưởng đến với cả một thế hệ phải chăng là
bắt nguồn từ những trang báo lá cải đang tràn ngập thế
giới mạng, hay là những tin cướp, hiếp, giết nhan nhản xuất
hiện của các tờ báo chính thống luôn được đưa ra tức thì
để câu view thay cho những bài viết có tính chiều sâu và giáo
dục nhân cách con người? Truyền thông của đất nước này
phải tự trách chính mình vì đã quá dễ dãi và chính nó đang
giết đi tư tưởng và bản lĩnh cũng như lòng trắc ẩn của
cả một thế hệ được sinh ra yên ấm trong nền hoà bình mà
cha ông họ đã dùng máu và nước mắt để xây đắp lên.

Ta đang sống trong thời đại khi mà bạn hay tôi đôi lúc phải
lặng yên một cách nhục nhã, bất lực trước sự vô cảm và
thiếu đi lòng trắc ẩn của mỗi con người. Chúng ta vội vã
chạy theo những đồng tiền và sự lố lăng, hào nhoáng bên
ngoài mà chính nó đang vô hình giết chết những cảm xúc của
chính chúng ta. Tôi tự hỏi sẽ đến khi nào chúng ta mới nhận
ra được bản chất thực sự của thời đại này, thời đại
nơi tất cả chúng ta đang sống trong một nền văn minh để
rồi đôi khi tôi chợt nhận ra cái cuộc sống này thiếu thốn
tình người hơn bao giờ hết, thủa đó chiến tranh, qua lời
kể của mẹ tôi, thủa đó bom rơi đạn lạc, thủa đó thiếu
thốn, nhưng tình người ấm áp không bao giờ là thiếu.

Và có lẽ cuối cùng rồi thì những sự hổ thẹn cũng không
hề gì nếu chúng ta cứ tiếp tục mặc nhiên coi nó là một
phần tất yếu của cuộc sống. Tất cả suy nghĩ lôi tôi đến
với bài viết này đều xuất phát tình cờ trong một câu
chuyện phiếm, câu nói của anh chàng đánh giầy cho tôi trong
quán cafe nhỏ, cùng ánh mắt của anh với sự bất lực và
thoáng buồn của tuổi trẻ đã qua: "Vật giá thì đắt đỏ,
nhân phẩm thì rẻ mạt."

Tôi chạnh lòng, một sự bế tắc. Và bởi có lẽ tôi chắc
chắn không thể tiếp xúc được với nhiều những con người
như anh, tôi mời anh ly cafe buổi xế chiều và lúc này chúng
tôi bắt đầu câu chuyện với nhau, câu chuyện về những nỗi
hổ thẹn của một nền văn minh. Nhưng dù câu chuyện có đi
đến đâu, tôi và anh vẫn luôn tin con người thì ở đâu cũng
đẹp, chỉ là ta vẫn chưa nhìn ra hoặc chưa chịu nhìn ra cái
đẹp đó mà thôi.

<strong>Nguyễn Trần Chung</strong>


***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140805/tran-chung-noi-ho-then-cua-mot-nen-van-minh),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!