Tôi nghĩ rất khó có một bức tranh chính xác về hiện trạng
xã hội VN qua nghiên cứu KHXH định lượng. Lí do đơn giản là
vì sợ và tính dối trá. Nỗi sợ làm cho người dân không dám
nói lên sự thật, thậm chí sẵn sàng nói ngược lại điều
mình tin. Thói dối trá làm cho người ta sẵn sàng vặn vẹo dữ
liệu, báo cáo không thật, hay báo cáo có chọn lọc. Do đó,
các nghiên cứu KHXH định lượng (như chỉ số hạnh phúc
chẳng hạn) do người phương Tây thực hiện ở VN có thể
chẳng có giá trị khoa học gì.
Thử bàn về nỗi sợ trước. Có lẽ do ảnh hưởng từ thời
bao cấp và thể chế police state, nên người dân rất miễn
cưỡng nói thật. Trong cái nhìn của họ [có thể sai], người
đi thu thập dữ liệu là quan chức của Nhà nước. Mà, quan
chức thì – vẫn theo cái nhìn của người dân -- họ có cái
gì đó xa rời mình, cái gì đó bí ẩn, cái gì đó nguy hiểm.
Đó là cái nhìn "họ" và "ta". Họ và ta là hai thế giới
khác. Họ là kẻ thống trị. Ta là kẻ bị trị. Đa số người
dân sợ làm phật lòng kẻ thống trị. Ở một nước mà nói
"lơ mơ" là dễ mang nhãn hiệu "phản động" hay "có
vấn đề" thì nỗi sợ và sự cảnh giác của người dân lúc
nào cũng ở trong đầu.
Từ cái nhìn đó, người dân rất dè dặt cung cấp thông tin
thật hay nói lên suy nghĩ thật của mình. Chỉ cần hỏi "dạo
này cuộc sống của gia đình ra sao" thì người dân chưa nghĩ
đến câu trả lời mà nghĩ đến hệ quả của câu trả lời.
Hệ quả là nếu câu trả lời xấu thì có thể sợ bị ghi vào
"sổ đen". Thành ra, dù cuộc sống rất cơ cực, nhưng họ
vẫn vui vẻ trả lời "tốt". Theo quan điểm của đảng
(chưa nói đúng sai), cuộc sống tốt là công ơn của đảng và
Nhà nước. Trả lời "tốt" như thế đảng sẽ vui, Nhà
nước sẽ hài lòng, mà mình thì sẽ an toàn. Tôi nghĩ có lẽ
đó là một trong những lời giải thích tại sao người VN dù
rất nghèo khổ, nhưng kết quả điều tra xã hội cho thấy họ
lại là người hạnh phúc nhất nhì thế giới.
Do đó, trong trường hợp này, số liệu là thật, kết quả
cũng thật, nhưng nó không chính xác. Nói theo phương pháp luận
của Tây là dữ liệu có độ reliability cao, nhưng độ accuracy
thì rất tồi. Như vậy, kết quả nghiên cứu khoa học xã hội
định lượng ở VN rất khó phản ảnh đúng bản chất vấn
đề.
Nhưng nghiên cứu định tính (qualitative research) ở VN cũng có
thể chẳng đi đến đâu. Bởi vì theo định nghĩa, nghiên cứu
định tính là một cách để mô tả, giải mã, và diễn giải
ý nghĩa của các hiện tượng xã hội, để biết sâu hơn
nghiên cứu định lượng. Chính vì "biết sâu hơn" làm cho
người tham gia cảm thấy nghi ngờ (không biết họ dùng trả
lời và ý kiến của mình làm gì đây), nên họ càng không dám
nói thật. Mà, có lẽ họ có lí do chính đáng để sợ, để
quan tâm.
Mà, hình như ngành nhân văn học cũng chẳng khá mấy. Nói hơi
xa một chút, vụ can thiệp vào luận văn của Nhã Thuyên là
một ví dụ. Tôi nghĩ có thể xem luận văn là một nghiên cứu
định tính về nhóm văn chương Mở Miệng. Nhóm Mở Miệng
hiện hữu ở VN cho dù Nhà nước không công nhận họ. Một số
tác phẩm của nhóm có lẽ không hợp gu của Nhà nước. Thành
ra, khi có người làm luận văn về nhóm thì Nhà nước … nổi
nóng. Từ nổi nóng dẫn đến những lời lẽ đao to búa lớn,
kể cả có người tố cáo mạnh rằng nhóm này "mượn văn
nghệ để làm ngọn cờ chính trị hòng lật đổ chế độ,
thay đổi chế độ." Trời! Một nhóm chỉ có 4-5 người, chỉ
đam mê văn chương, mà lật đổ chế độ thì phải nói là
tưởng tượng quá phong phú. Nhưng những cáo buộc nặng nề
như thế từ những người trong giới "chính thống" làm
chết tự do học thuật.
Người ngoài có thể nhìn vào trường hợp can thiệp đó để
tự nhũ rằng: đừng có dính dáng vào những nhóm mà Nhà nước
này không công nhận, không nên viết luận văn với những quan
điểm và nhận định mà Nhà nước này không ưa. Thế thì
cuối cùng nền học thuật sẽ bị lệch (bias), chẳng khác gì
trong khoa học người ta chỉ công bố cái gì +ve mà không muốn
công bố cái gì -ve. Khoa học như thế là nền khoa học chết.
Tương tự, nền học thuật một chiều cũng là một nền học
thuật què quặt. Einstein từng nói "Khi nói đến tự do học
thuật, tôi hiểu đó là quyền đi tìm sự thật, công bố và
giảng dạy những gì được cho là đúng. Quyền này ám chỉ
một nghĩa vụ: không được dấu giếm bất cứ cái gì được
công nhận là sự thật".
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/node/26019), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét