<strong>Bảy năm sau khi trở thành thành viên thứ 150 của Tổ
chức Thương mại thế giới (WTO), lãnh đạo Việt Nam một lần
nữa lục lại hồ sơ thành lập cơ quan nhân quyền quốc
gia.</strong>
<center><img
src="http://lh3.ggpht.com/-SHUnjTwP5F0/UsX2RcwA4hI/AAAAAAAAou8/zCAKLhHB_PM/clip_image001_thumb.jpg?imgmax=800"
/></center>
Việc này xảy ra vào thời điểm Việt Nam chuẩn bị lọt
chân qua khe cửa hẹp của Hiệp định đối tác kinh tế xuyên
Thái Bình Dương (TPP).
Bất chấp các tuyên bố "Việt Nam luôn bảo đảm quyền con
người", bộ hồ sơ ố vàng vẫn cho thấy nhà nước này chưa
thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia theo khuyến nghị của
Nguyên tắc Paris vào tháng 10/1991.
Theo nguyên tắc này, Liên Hiệp Quốc khuyến khích các nước
thành viên xây dựng cơ quan nhân quyền quốc gia nhằm bảo vệ
và thúc đẩy các quyền cơ bản của con người.
Mặc dù chỉ mang tính khuyến nghị, nguyên tắc này đã được
nhiều quốc gia vận dụng để xây dựng cơ quan nhân quyền
quốc gia.
Tuy nhiên, bối cảnh và tương quan thế lực hiện thời để
"xét lại" hồ sơ cơ quan nhân quyền quốc gia so với trước
đây đã khác nhiều, thậm chí rất nhiều.
Bảy năm trước và vào lúc nền kinh tế bản địa chưa dợm
chân vào hố sâu suy thoái, ngay cả cuộc gặp George Bush -
Nguyễn Minh Triết ở Nhà Trắng và những hứa hẹn đầy ưu ái
cho cơ chế WTO cũng chỉ vừa đủ để khích lệ hình ảnh một
ban chỉ đạo nhân quyền trực thuộc Chính phủ, chứ hoàn toàn
không phải là mô hình Hội đồng nhân quyền quốc gia theo
khuyến nghị của Nguyên tắc Paris.
Nhưng giá trị mà Lênin coi là "thói kiêu ngạo cộng sản"
lại không phải là một phạm trù mang tính vĩnh viễn.
Vào lúc này, điều có vẻ cần ngạc nhiên là trong nội tình
Nhà nước Việt Nam đang có dấu hiệu vội vã xúc tiến thành
lập cơ quan nhân quyền quốc gia theo một trong hai hình thức:
hoặc Hội đồng nhân quyền quốc gia, hoặc Ủy ban nhân quyền
quốc gia.
Thậm chí, những ngày cuối năm 2013 còn hé lộ thông tin từ
không gian u tịch nơi nghị trường và chính phủ về khả năng
"sắp tới" sẽ ban bố các luật lập hội, luật biểu tình
và luật tiếp cận thông tin.
<center><img
src="http://lh4.ggpht.com/-FeMpXCPy29w/UsX2So38X7I/AAAAAAAAovM/9d1pijGyQOs/clip_image002_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800"
/></center>
Lãnh đạo Việt Nam luôn nhấn mạnh đến các cam kết
quốc tế khi công du nước ngoài
Đối chiếu với lịch sử thì ít nhất hai ý tưởng về luật
biểu tình và lập lập hội đều đã có độ trễ đến gần
một phần tư thế kỷ, kể từ thời điểm được trở thành
một nội dung của Hiến pháp năm 1992.
<strong>
'An ninh nhân quyền'</strong>
Trong khi đó, nhiệm vụ "bảo vệ an ninh nhân quyền" rõ ràng
là sớm sủa hơn nhiều.
Chẳng cần đến lời nhắc nhở nào từ Đại hội đồng Liên
Hiệp Quốc, trong vài chục năm qua và đặc biệt kể từ khi hai
nhà nước Việt - Mỹ chính thức ký kết hiệp định song
phương về thương mại năm 2001, các báo cáo đặc biệt về
nhân quyền vẫn đều đặn được Ban chỉ đạo nhân quyền
quốc gia - một cơ quan trực thuộc Chính phủ - ban hành một
cách mẫn cán cùng thiên hướng thành tích kìm giữ.
Chỉ có điều, thay vì đề cập một cách đầy đủ đến các
quyền con người của công dân như những nội dung trong Công
ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị mà Việt
Nam đã ký vào năm 1982, hệ thống báo cáo này chỉ tập trung
vào chủ đề an ninh quốc gia một cách đầy chuyên chính và
một chiều.
Minh chứng rõ rệt là Ban chỉ đạo nhân quyền đã thừa nhận
trong nhiều năm qua "chủ yếu thực hiện nhiệm vụ chống
lại các thế lực phản động lợi dụng nhân quyền nhằm
chống phá Việt Nam".
Bộ phận thường trực của cơ quan này là Bộ Công an, và tất
nhiên rất nhiều chức trách trong đó được chiếu hậu qua
lăng kính của những người mặc sắc phục chứ không phải
được tái thẩm bởi nghị quyết về dân chủ cơ sở.
Một minh chứng nổi trội khác là tuy có nhiều cơ quan nhà
nước cùng tham gia vào ban chỉ đạo nhân quyền quốc gia, nhưng
như một thừa nhận trong các kỳ tổng kết hàng năm của cơ
quan này, vẫn thiếu một cơ quan chịu trách nhiệm chính.
Hoặc nếu chọn cách nói tránh vòng vo thì Ban chỉ đạo nhân
quyền quốc gia đã rất thường không quan tâm đến thực hiện
nghĩa vụ về điều ước quốc tế về quyền con người.
Cùng lúc, một dẫn cứ theo cách thuyết minh vòng vo trong nội
bộ là "trình độ, nhận thức của nhiều công chức còn hạn
chế về quyền công dân, quyền con người; không nắm được
các trách nhiệm và nghĩa vụ của Việt Nam về luật pháp quốc
tế và điều ước quốc tế".
<center><img
src="http://lh4.ggpht.com/-XfK8dRR3Pxo/UsX2UETKIPI/AAAAAAAAovc/LkIpoVKNjDs/clip_image003_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800"
/></center>
<strong>"Trình độ, nhận thức của nhiều công chức còn hạn
chế về quyền công dân, quyền con người..."</strong>
Có lẽ cũng bởi sự hạn chế quá ấn tượng về trình độ
và nhận thức như thế mà đã dẫn đến chuyện đúng ngày
quốc tế nhân quyền 10/12/2013 và sau khi Nhà nước Việt Nam
chính thức tham gia vào Công ước chống tra tấn quốc tế cùng
Hội đồng nhân quyền LHQ, hoạt động phân phát Tuyên ngôn
quốc tế về nhân quyền của một số nhóm dân sự ở nơi
công cộng đã bị coi là "hành vi tán phát tài liệu phản
động" và bị công an cùng dân phòng ngăn chặn khá quyết
liệt.
Thậm chí ở thành phố lớn thứ hai quốc gia là Sài Gòn,
những người hoạt động xã hội còn phải hứng chịu một
trận mưa mắm tôm cùng cái gọi là "nền văn hóa đấm đá
nhân quyền".
<strong>
Tín hiệu mới?</strong>
Vì những nguyên do mà có lẽ chỉ có Bộ Chính trị đảng mới
rõ, chỉ đến gần đây báo cáo của các cơ quan chức năng về
nhân quyền mới đả động đến hiện trạng "thiếu luật
biểu tình, luật lập hội, luật trưng cầu dân ý, luật tiếp
cận thông tin, luật bảo vệ dữ liệu cá nhân".
Một tín hiệu mới chăng? Hay đoạn trường ngoại giao cùng
những dấu hiệu cho hình ảnh "Việt Nam muốn làm bạn với
tất cả các nước"?
Từ việc tham gia Công ước chống tra tấn, Hội đồng nhân
quyền Liên hiệp quốc cho đến những động thái mới đây về
một số bộ luật và cơ quan nhân quyền quốc gia…, hiện
tượng đó phải chăng đang thể hiện điều được xem là
"lòng thành chính trị" của Nhà nước Việt Nam?
Hoặc giả bất chợt phát lộ đôi chút thành tâm chính trị
nào đó, làm sao có thể lý giải nguồn cơn sâu xa của nó?
Khác hẳn với bối cảnh trước năm 2010, tình cảnh hiện thời
đang trở nên quá khó cho nền kinh tế Việt Nam và các tập
đoàn kinh doanh độc quyền và nợ như chúa Chổm của Chính
phủ.
Chuỗi ngày lạnh giá cuối năm 2013 lại chứng kiến hơi thở
tê buốt của nạn suy thoái, cơn sốt thiếu tiền mặt cùng
thảm họa thất nghiệp.
Lần đầu tiên giới chuyên gia quốc doanh và ngay cả các ngân
hàng thương mại cổ phần không còn quá kiêng cữ từ ngữ
"đổ vỡ" cho tương lai không quá xa của hệ thống tín
dụng.
Đầu tư nước ngoài và kiều hối được xem là hai cần câu
thơm mồi nhất có thể vực dậy nền kinh tế đắng nghẹn.
Con số đầy khích lệ được công bố bởi Bộ Kế hoạch và
Đầu tư cho thấy năm 2013 có khả năng thu hút đến 25 tỷ USD
đầu tư tư bản, kiều hối và cả nguồn vốn ODA thường bị
sử dụng không mấy minh bạch.
Thế nhưng vẫn chưa thấy xuất hiện một con số rõ ràng và
đủ thuyết phục nào về tỷ lệ giải ngân cụ thể đối
với ba nguồn tài chính vừa trực tiếp vừa gián tiếp này. Mà
như thế, mọi việc vẫn còn ở thì tương lai chứ không hẳn
là trạng thái "ăn sẵn".
<center><img
src="http://lh3.ggpht.com/-cGoKEHtFXwU/UsX2Vm4jhXI/AAAAAAAAovs/8m9nP0GGi1Y/clip_image004_thumb.jpg?imgmax=800"
width="560" /></center>
<strong>"Một tín hiệu mới chăng? Hay đoạn trường ngoại giao
cùng những dấu hiệu cho hình ảnh "Việt Nam muốn làm bạn
với tất cả các nước"?"</strong>
Cần câu cũng vì thế vẫn có thể trở thành một thứ mồi
tượng trưng và không thiếu ảo ảnh đối với chính nó.
Bởi hy vọng lớn hơn được dành cho TPP, song vào lần này
khối quốc gia thương mại quốc tế đã như rút được bài
học đắt giá dành cho cho những đối tác thiếu tôn trọng quy
luật cơ bản kinh tế gắn bó với chính trị.
Ngay cả chuyến thăm Việt Nam của ngoài trưởng Hoa Kỳ John
Kerry vào tháng 12/2013 cũng chưa thể hâm nóng lại bầu nhiệt
huyết song phương Việt - Mỹ trước đó đúng một con giáp và
khiến hiện ra tức thời tấm visa nhập cảnh vào TPP.
Không hoặc ít cải thiện về nhân quyền, theo cách nhìn của
người Mỹ, là chưa thể hoặc còn lâu mới có thể thỏa
thuận theo đề nghị "được linh hoạt' hoặc "được
đặc cách" từ phía Nhà nước Việt Nam.
<strong>Chỉ nhận không cho?</strong>
"Nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước ngã ba đường" -
một chuyên gia của Chương trình Fulbright Việt Nam tỏ ra đặc
biệt âu lo. Nếu xem kinh tế gắn bó mật thiết với chính trị
như một quy luật khó chuyển dời, hẳn mối e sợ của giới
chính khách Việt vẫn còn nguyên thế tiến thoái đều bế
tắc. Đáng lo lắng hơn, trạng thái này sẽ tăng tốc theo thời
gian.
HR 1897 - đạo luật nhân quyền Việt Nam vẫn còn nguyên vẹn
tính hữu dụng và vẫn treo trên khung cửa Thượng nghị viện
Mỹ, sau khi đã được thông qua tại Hạ nghị viện quốc gia
này với số phiếu thuận cao không kém tỷ lệ 98% đại biểu
quốc hội Việt Nam đồng thuận với hiến pháp năm 2013 - một
văn bản tối cao bị coi là "thụt lùi chưa từng thấy".
Và cho dù không phủ nhận về tâm thế xoay trục sang châu Á -
Thái Bình Dương, người Mỹ sẽ rất khó để phải trả thêm
một cái giá quá cao nếu đối tác của họ chỉ muốn nhận
không muốn cho.
Bởi tất cả những căn nguyên sâu lắng và đáng tự ti hơn
tự tôn như thế, có lẽ sẽ không quá ngạc nhiên nếu trong
thời gian tới, một cơ quan nhân quyền quốc gia được chính
thức thiết lập ở Việt Nam, với bộ phận thường trực an
ninh được thay thế bởi giới lễ tân ngoại giao mang nụ
cười thường trú.
Có quá nhiều chuyện để cơ quan nhân quyền quốc gia bày tỏ
một chút lòng thành với người dân, liên quan đến đất đai,
môi trường, án oan sai, nạn cường hào ở các địa phương…,
chưa kể đến chủ đề tự do báo chí, tự do biểu đạt và
tự do tôn giáo vẫn đang bị đưa ra đánh đố như một loại
"tài nguyên nhân quyền".
Ẩn số còn lại sẽ là cơ quan nhân quyền quốc gia đó có
thực tâm dành dụm thời gian dư thừa cho một xã hội công dân
đang nheo nhóc quyền con người, hay vẫn sẽ ngày đêm săn
đuổi "các lực lượng thù địch"?
<strong>P. C. D.</strong>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20140103/pham-chi-dung-viet-nam-di-tim-loi-thoat-nhan-quyen),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét