Nguyễn Gia Kiểng - Bước vào một năm đầy thử thách

<blockquote>"…Như vậy nhu cầu khẩn cấp của đất nước
trên ngưỡng cửa của một năm đầy bất trắc là thúc đẩy
sự hình thành nhanh chóng của một đội ngũ trí thức chính
trị, đội ngũ của những người có kiến thức chính trị
thực sự và quyết tâm tổ chức lại xã hội một cách hợp
lý. Tình hình sau đó sẽ thay đổi hẳn… Điều quan trọng
nhất là hiểu rằng tổ chức…"</blockquote>

Chúng ta vừa bước vào một năm mới.

Năm 2014 sẽ là một năm đầy bất trắc.

Kinh tế nước ta sẽ khủng hoảng nặng. Sau nhiều năm che
giấu sự thực bằng những con số thống kê giả tạo, chính
quyền cộng sản, qua lời bộ trưởng kế hoạch và đầu tư
Bùi Quang Vinh tại quốc hội ngày 24-10 vừa qua, đã phải thú
nhận sự thực bi đát là đầu tư phát triển cho năm 2014 sẽ
giảm một nửa so với năm trước. Đầu tư có đặc tính riêng
của nó. Nó không cần phải giảm, chỉ cần không tăng với
tỷ lệ cao hơn năm trước là kinh tế đã bắt đầu suy thoái
rồi, vậy mà đầu tư của nước ta trong năm 2014 sẽ giảm và
giảm một cách nghiêm trọng như chưa bao giờ thấy. Như vậy
kinh tế sẽ suy thoái rất nặng, theo ông Bùi Quang Vinh thì Việt
Nam có thể bị tụt hậu so với cả Lào và Campuchia. Hậu quả
tức khắc là nhân dân ta sẽ phải trải qua một năm rất khó
khăn và sự phẫn nộ sẽ lên tới tột độ.

Cùng với năm 2014, bản hiến pháp mới của chế độ cũng
bắt đầu được áp dụng. Sau những thất bại liên tục và
những vụ tham nhũng nghiêm trọng được phơi bày cũng như với
tình trạng phân hóa trong nội bộ đảng, người ta chờ đợi
ở đảng cộng sản một thái độ khiêm tốn. Nhưng điều
ngược hẳn lại đã xảy ra. Bản hiến pháp này là một thách
đố trắng trợn và xấc xược đối với dân tộc Việt Nam.
Nó qui định các lực lượng vũ trang phải tuyệt đối trung
thành với đảng cộng sản, trước cả nhà nước. Đây không
phải là một bản hiến pháp - hiểu theo nghĩa phải có của
một hiến pháp là qui ước sống chung và xây dựng một tương
lai chung của một dân tộc - mà chỉ là qui định của một
lực lượng chiếm đóng thống trị dân tộc. Trước một lực
lượng chiếm đóng thái độ tự nhiên và bắt buộc là chống
lại. Chống lại một cách ôn hòa bất bạo động nhưng chống
lại một cách dứt khoát và quả quyết. Những người dân chủ
ôn hòa nhất cũng đã hiểu như vậy. Nhóm "Kiến nghị 72" của
các trí thức xuất phát từ guồng máy Đảng và nhà nước
cộng sản - nhiều người còn là đảng viên cộng sản - đã ra
<em>tuyên bố</em>, thay vì <em>kiến nghị </em>- bác bỏ bản
hiến pháp này và coi quyền bất tuân dân sự từ nay là chính
đáng. Đây là một bước tiến quả quyết và đáng hoan nghênh
của trí thức trong nước, lần đầu tiên họ công khai tuyên
bố bất phục tùng chế độ. Nó chứng tỏ rằng ngay cả
những người cộng sản cũng phải chống lại bản hiến pháp
thô bạo này nếu họ còn là người Việt Nam.

Nhưng chính quyền cộng sản có đủ khả năng để thách thức
nhân dân Việt Nam không? Chắc chắn là không và đàng nào thì
cũng là một thái độ liều lĩnh. Theo những tin tức dần dần
được tiết lộ vụ sửa đổi hiến pháp vừa rồi chỉ là
một buớc hụt hẫng. Nó đã được manh nha từ trước đại
hội đảng lần thứ 11, tháng 01/2011. Mục đích của nó là
để rập khuôn theo chế độ Trung Quốc và ông Nguyễn Tấn
Dũng đã rất nhiệt tình với việc tập trung mọi quyền lực
trong tay một tổng bí thư kiêm chủ tịch nước vì lúc đó ông
hoàn toàn tin tưởng sẽ nắm được vai trò này. Nhưng rồi
đại hội đã không diễn ra như ông mong muốn vì nhiều vụ tai
tiếng - Vinashin, cho Trung Quốc thuê rừng đầu nguồn, bôxit Tây
Nguyên, Đường Sắt Cao Tốc Bắc Nam, Vinalines - liên tục
được đem ra ánh sáng khiến ông Dũng trở thành người bị
chê trách nhất nước và đã không giành được chức tổng bí
thư. Tuy vậy dự định sửa đổi hiến pháp vẫn được tiến
hành, lần này bởi những người muốn hạ bệ ông trong khi ông
Dũng không thể phản đối vi chính ông đã từng bảo vệ
nhiệt tình. Kết quả là hiến pháp mới được thông qua và
tạo ra một tình trạng hoàn toàn mâu thuẫn với thực tại.
Kể từ ngày 01/01/2014, theo bản hiến pháp mới này, mọi quyền
lực sẽ được tập trung vào tay chủ tịch nước Trương Tấn
Sang, một người không có thế lực đáng kể nào làm hậu
thuẫn, trong khi thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, người nắm
được cả quân đội, công an và tài phiệt gần như bị tước
hết quyền lực. Mâu thuẫn này có thể làm nổ tung chế độ
vì hai ông Trương Tấn Sang và Nguyễn Tấn Dũng không chỉ tranh
giành quyền lực mà còn thù ghét nhau thậm tệ. Phản ứng của
ông Dũng ra sao? Nhượng bộ và chấp nhận cơ cấu mới tương
đương với chấp nhận bị đào thải và sau đó rất nhiều
người thân cận của ông, thậm chí cá nhân ông, sẽ phải
chịu số phận của Dương Chí Dũng, nhất là vào lúc chính
quyền đang cần những con dê tế thần. Hay đảo chính để
nắm quyền? Với thế lực hiện có ông Dũng có thể đảo
chính và cũng không sợ bị buộc tội đã không tôn trọng một
chế độ tự nó đã mất hết tính chính đáng hay một bản
hiến pháp tự nó đã là một sự xúc phạm đối với dân
tộc; nhưng ông sẽ chỉ tạo ra một tình trạng không kiểm
soát được. Có nhiều triển vọng là ông Dũng không làm gì
cả và vẫn cứ tiếp tục cầm quyền như trước, coi như không
có gì thay đổi. Trong trường hợp này ông sẽ lố bịch hóa
chế độ và tự đặt vào thế vừa không chính đáng vừa
không chính danh.

Cũng không thể loại trừ trường hợp là tất cả đã được
Trung Quốc dàn xếp rồi và sẽ không có đấu đá ở cấp cao
nhất. Nhưng nếu như thế thì nước ta đã mất chủ quyền.
Tình hình còn bi đát hơn, nhưng cuộc vận động dân chủ sẽ
được thêm chính nghĩa và sức mạnh của một cuộc đấu tranh
chống lại ách thống trị ngoại bang.

Một điểm đáng chú ý là một triệt thoái quan trọng của
bản hiến pháp mới so với dự thảo sửa đổi được công
bố hồi đầu năm 2013. Trong dự thảo ban đầu không có câu
<em>"kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo". </em>Như thế có
nghĩa là bản hiến pháp mới đã rút lại một thay đổi quan
trọng và giữ nguyên chính sách "kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa" của hiến pháp cũ. Nhưng tại sao
định thay đổi rồi lại thôi dù không gặp chống đối nào?
Có thể giải thích việc bỏ vai trò chủ đạo của kinh tế
nhà nước là một bắt buộc để có thể tham gia khối Hợp
Tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) và chế độ đã trở lại
đường lối cũ sau khi hy vọng tham gia TPP tan biến. Các cuộc
thảo luận để tham gia TPP đã không đưa tới kết quả trong
năm 2013 như Hà Nội mong muốn, nhưng việc giữ nguyên vai trò
chủ đạo của kinh tế nhà nước sẽ khiến hy vọng được
tham gia TPP của Việt Nam trở thành rất mong manh trong tương lai.
Đây là một thiệt hại lớn, và sẽ càng làm cho tình hình kinh
tế xấu thêm, bởi vì TPP là một khối hợp tác không biên
giới quan thuế với trọng lượng kinh tế gần bằng một nửa
kinh tế thế giới. Không tham gia TPP cũng có nghĩa là chúng ta
sẽ gặp khó khăn trên hai thị trường lớn và thuận lợi
nhất cho Việt Nam hiện nay, Mỹ và Nhật.

Đàng nào thì năm 2014 cũng sẽ là một năm đầy ẩn số,
đầy thử thách nhưng cũng đầy hy vọng. Đàng nào thì chế
độ cộng sản cũng sẽ rất chao đảo vì kinh tế khủng
hoảng, nội bộ chia rẽ và quần chúng phẫn nộ. Tình huống
này đòi hỏi ở những người dân chủ Việt Nam rất nhiều
cố gắng, quyết tâm và sáng suốt.

Chúng ta sẽ gặp những thuận lợi và bất lợi nào?

Một bất lợi cho phong trào dân chủ cần được cảnh báo là
hậu thuẫn tại hải ngoại sẽ tiếp tục sút giảm. Cộng
đồng người Việt hải ngoại đang ở cao điểm của điều mà
các nhà nghiên cứu về các cộng đồng người di dân gọi là
<em>"hiệu ứng của thế hệ thứ hai".</em> Theo họ mỗi cộng
đồng di dân đều chỉ ổn vững sau ba thế hệ: thế hệ đầu
thương nhớ quê hương nhưng tập trung cố gắng để làm lại
cuộc đời và thích nghi với quê hương mới, thế hệ thứ hai
hội nhập hoàn toàn vào quê hương mới và không còn quan tâm
tới quê hương cũ, thế hệ thứ ba cố tìm lại nguồn gốc
của mình. Cộng đồng người Việt hải ngoại đã được hơn
38 năm. Hiệu ứng thế hệ thứ hai đã bắt đầu từ hơn
mười năm qua và đã đạt tới cao điểm của nó từ vài năm
qua. Ở những mức độ khác nhau tất cả các tổ chức chính
trị hải ngoại đều bị tổn hại nặng vì phần lớn thành
viên đã già, nhiều người không còn nữa. Thật là đáng tiếc
vì lúc này phong trào dân chủ trong nước đang khởi sắc, sự
hỗ trợ của hải ngoại đang lẽ phải mạnh lên thay vì yếu
đi. Nhưng đây không phải là lỗi của cộng đồng người
Việt hải ngoại. Không ai cấm được thời gian trôi qua. Điều
thực sự đáng tiếc là phong trào dân chủ trong nước đã ra
đời quá chậm. Vào lúc bức tường Berlin sụp đổ, cuối năm
1989, tinh thần tranh đấu ở hải ngoại rất sôi sục nhưng
Việt Nam chưa có đối lập dân chủ trong nước. Và chúng ta
đã lỡ hẹn.

Hy vọng rằng sự lớn mạnh của phong trào dân chủ trong
nước sẽ đem lại sự phấn khởi cho hải ngoại và làm giảm
bớt những thiệt hại của hiệu ứng thế hệ thứ hai. Hy
vọng này không hão huyền. Một sự kiện rất mới, và thuận
lợi, là lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam đã có một
lớp trí thức chính trị. Đây là một thay đổi lớn và sẽ
có ảnh hưởng quyết định sau một thời gian dọ dẫm. Một
thế hệ trí thức dân chủ mới đang nhập cuộc, thế hệ của
những người ở lứa tuổi 25 -35, đã học xong đại học hay
cao đẳng nhưng phần lớn không tìm được việc làm phù hợp;
họ được thông tin đầy đủ về tình hình Việt Nam và thế
giới và ngày càng phẫn nộ trước một chính quyền vừa bạo
ngược vừa tồi dở và tham nhũng. <em>Trái với thế hệ đàn
anh lớp trí thức trẻ này có kiến thức và ưu tư chính
trị.</em> Họ đang gặp gỡ trao đổi với nhau trên mạng, họ
gần như đã làm chủ được không gian ảo và có thể từ
không gian ảo dắt tay nhau bước ra đời thực như một lực
lượng dân chủ.

Nhưng làm thế nào để tạo ra lực lượng dân chủ này?

Phan Châu Trinh là nhà tư tưởng chính trị lỗi lạc nhất của
Việt Nam trong thế kỷ 20. Tuy vậy trên một điểm ông đã sai
lầm và lôi kéo trí thức Việt Nam vào sai lầm. Đó là việc
ông đề cao nhu cầu nâng cao dân trí một cách vừa quá đáng
vừa hạn hẹp. Khi ông viết <em>"cũng bởi thằng dân ngu quá
lợn, cho nên quân đó mới làm quan"</em> ai cũng phải hiểu
rằng <em>"thằng dân"</em> có nghĩa là quần chúng Việt Nam.
Nhưng hiểu như vậy là rất sai. Châu Âu và Hoa Kỳ đã bắt
đầu xây dựng dân chủ vào lúc mà tuyệt đại đa số dân
chúng của họ chưa biết đọc biết viết, không hơn gì trình
độ học vấn của quần chúng Việt Nam vào thời đại Phan
Châu Trinh. Điều khác biệt là họ đã có một lớp trí thức
chính trị, nghĩa là những người có học hỏi về chính trị
và quyết tâm tổ chức lại xã hội họ một cách hớp lý hơn
để vươn lên. Thảm kịch của Việt Nam là chúng ta đã không
có lớp trí thức chính trị này chứ không phải vì dân trí
thấp. Việc Phan Châu Trinh đặt nặng <em>"khai dân trí"</em>
không sai lắm vì lúc đó quả thật trình độ hiểu biết của
đa số người Việt còn thấp, nhưng ông đã lôi kéo trí thức
Việt Nam vào một sai lầm lố lăng hơn nhiều. Nhiều người
khoa bảng cho tới lúc này vẫn còn nghĩ một cách rất tự mãn
là Việt Nam chưa có dân chủ bởi vì dân trí Việt Nam - nghĩa
là trình độ hiểu biết của quần chúng - còn quá thấp, trong
khi sự thực ngược hẳn. Việt Nam chưa có dân chủ bởi vì
chính họ quá thấp.

Cần ý thức rằng cho tới nay sự hiểu biết về chính trị
của trí thức Việt Nam thấp hơn quần chúng. Điều này thoạt
nghe có vẻ vô lý nhưng quả thực là như thế. Tại sao? Trí
thức Việt Nam là hậu duệ của giai cấp sĩ ngày xưa và vẫn
còn là những kẻ sĩ. Nhưng giai cấp sĩ là gì? Đó là những
người mà nghề nghiệp và ước mơ là làm tay sai cho các vua
chúa để đàn áp và bóc lột quần chúng. Các vua chúa quyết
định chính sách, nghĩa là làm chính trị. Người dân chịu
đựng chính sách nên cũng cảm nhận được chính trị. Nhưng
kẻ sĩ chỉ là dụng cụ của các vua chúa. Và những dụng cụ
không suy nghĩ. Một cách tương tự cho tới một ngày gần đây
những người "trí thức xã hội chủ nghĩa", đôi khi cũng
được gọi là những người "lao động trí óc" chỉ là công
cụ thống trị của Đảng Cộng Sản. Họ không quyết định
chính sách như những người lãnh đạo Đảng mà cũng không
phải là nạn nhân của chính sách như quần chúng. Về mặt
chính trị họ là những người ngoài cuộc. Họ đứng ngoài
chính trị và không hiểu chính trị, ngay cả nếu chính vì
không hiểu họ tưởng là mình hiểu.

Như vậy nhu cầu khẩn cấp của đất nước trên ngưỡng cửa
của một năm đầy bất trắc là thúc đẩy sự hình thành nhanh
chóng của một đội ngũ trí thức chính trị, đội ngũ của
những người có kiến thức chính trị thực sự và quyết tâm
tổ chức lại xã hội một cách hợp lý. Tình hình sau đó sẽ
thay đổi hẳn. Bởi vì chỉ cần học hỏi một cách nghiêm túc
người ta sẽ hiểu ngay rằng chỉ có thể giành thắng lợi cho
dân chủ nếu có được một tổ chức dân chủ mạnh. Sẽ
không còn những trí thức nói một cách hãnh diện rằng mình
không thuộc một tổ chức nào cả. Và chúng ta sẽ có đủ
kiên trì và nhẫn nại để xây dựng tổ chức thay vì phí
uổng thời giờ và sinh lực để tìm kiếm những tiếng vang
nhất thời. Điều quan trọng nhất là hiểu rằng tổ chức là
điều quan trọng nhất.

Xây dựng một tổ chức lớn mạnh đòi hỏi rất nhiều thời
giờ trong khi những biến chuyển của năm 2014 và giai đoạn
sắp tới có thể sẽ rất dồn dập và không cho chúng ta thời
gian cần thiết. Chúng ta có thể nghĩ đến một Mặt Trận Dân
Chủ qui tụ nhiều tổ chức trên một kế hoạch chung trong giai
đoạn chuyển tiếp. Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên sẽ tham gia
một cách quả quyết và với tất cả sự khiêm tốn. Giành
thắng lợi cho dân chủ là mục tiêu duy nhất.

Vậy thì cùng với lời chúc một năm 2014 an khang hạnh phúc
chúng ta cũng chúc nhau nghị lực, sáng suốt và may mắn để
làm cố gắng lịch sử đưa đất nước ra khỏi bóng đêm của
độc tài và vào vùng ánh sáng của tự do và dân chủ.

<em><strong>Nguyễn Gia Kiểng</strong></em>
(01/01/2014)

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20140102/nguyen-gia-kieng-buoc-vao-mot-nam-day-thu-thach),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!