Diên Vỹ chuyển ngữ
19.09.2013
Chính sách của Nga tại Đông nam Á thường được bỏ qua mà
chẳng có một nhận định đáng kể nào. Nhưng nếu bỏ qua
những thay đổi gần đây trong quan hệ giữa Nga và Việt Nam
sẽ khiến cho ta không nắm bắt được những yếu tố mấu
chốt đối với việc hai nhân tố quan trọng ở châu Á này
đang đối phó với Trung Quốc đi lên cũng như hiểu được
những xu hướng về an ninh châu Á. Mặc dù quan hệ Nga-Trung
cũng đang ngày càng thắt chặt, ít nhất là để đối phó với
Hoa Kỳ, trên thực tế ở Đông nam Á Nga đang thầm lặng nhưng
công khai phản đối việc bành trướng của Trung Quốc và thúc
đẩy sâu hơn mối quan hệ chính trị - quân sự với Việt Nam.
Bắc Kinh đã liên tục yêu cầu Moscow phải huỷ bỏ việc thăm
dò năng lượng trên biển Đông, rõ ràng là để đối phó với
những quyền lợi ngày càng tăng cao rõ rệt của Nga trong khu
vực. Trong năm 2012, Nga tuyên bố việc muốn quay lại căn cứ
hải quân ở Vịnh Cam Ranh, một bước đi có lẽ có liên quan
đến những dự án khai thác năng lượng Nga - Việt trên thềm
bờ biển Việt Nam, và với mục đích kềm chế Trung Quốc.
Tập đoàn dầu Gazprom cũng đã ký kết một hợp đồng nhằm
thăm dò hai khu vực được giấy phép trên thềm lục địa
Việt Nam ở biển Đông, chiếm 49% tổng số khác khối dầu
ngoài biển, được dự đoán là có đến 1,9 nghìn tỷ feet
khối khí đốt và hơn 25 triệu tấn dầu đặc. Những hoạt
động này đã khiến Bắc Kinh đòi hỏi Moscow phải rời khỏi
khu vực. Nhưng dù im lặng, có lẽ là để tránh khiêu khích
Trung Quốc, Moscow vẫn không lùi bước. Từ ấy, Nga đã tăng
cường hỗ trợ Việt Nam trong việc thăm dò năng lượng trên
biển Đông, và có lẽ càng làm cho Trung Quốc quan ngại hơn, là
bán vũ khí và hợp tác quốc phòng với Việt Nam.
Quan hệ giữa Nga và Việt Nam đang thăng hoa khi Hà Nội, rõ ràng
là muốn ngăn cản mối đe doạ từ Trung Quốc, đã trở thành
khách hàng vũ khí quan trọng của Nga, chủ yếu là mua tàu ngầm
và máy bay. Nga và Việt Nam đã là "đối tác chiến lược"
từ năm 2001, mối quan hệ này đã được nâng lên thành mức
đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2012. Thương mại song
phương và trao đổi văn hoá - khoa học đang tăng lên, hiện Nga
đang đứng thứ 18 trong 101 nhà đầu tư nước ngoài tại Việt
Nam, chuyên về các lĩnh vực quặng mỏ, các ngành công nghiệp
gia công và sản xuất (đặc biệt là năng lượng). Và Nga cũng
đang giúp Việt Nam xây dựng một nhà máy điện hạt nhân.
Nhưng có lẽ mối hợp tác nổi bật và hiệu quả nhất là
quân sự. Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam, tướng Phùng Quang
Thanh vừa qua đã phát biểu, "hợp tác trong lĩnh vực kỹ
thuật quân sự giữa hai quốc gia đã đóng góp phần lớn cho
việc tăng cường mối hữu nghị truyền thống và giúp tạo
điều kiện phát triển hơn nữa mối hợp tác chiến lược."
Bên cạnh công khai bày tỏ việc muốn sử dụng Vịnh Cam Ranh,
Nga còn giúp Việt Nam xây dựng một căn cứ tàu ngầm và bến
tu sửa để hỗ trợ việc bảo trì các loại tàu hải quân
khác. Căn cứ tàu ngầm này sẽ chứa các tàu nầm hạng Kilo mà
Việt Nam vừa mua của Nga và chắc chắn sẽ được điều
động để bảo vệ các quyền lợi của Việt Nam trên biển
Đông. Gần đây nữa, cả hai bên đã bắt đầu thảo luận
một văn bản nhằm cho phép các tàu chiến của Nga thường
xuyên cập bến ở Việt Nam để bảo trì và nghỉ ngơi, mặc
dù Vịnh Cam Ranh sẽ không là căn cứ của Nga.
Việt Nam và Nga cũng đã công bố đợt chi trả thứ ba để mua
12 chiến đấu cơ SU-30MK2 có khả năng tấn công tàu chiến và
các mục tiêu trên không lẫn đất liền, trong khi đó Việt Nam
cũng đặt mua sáu tàu ngầm hạng Varshavyanka, tăng cường thêm
cho đội ngũ sáu tàu ngầm hạng Kilo đã có, giúp việc chống
tàu ngầm, chống tàu chiến, thám thính và tuần tra trên khu
vực tương đối cạn như biển Đông. Những thương vụ này là
một ví dụ trong quá trình hiện đại hoá quốc phòng của
Việt Nam nhằm chống lại những đe doạ đối với quyền lợi
năng lượng ngoài khơi của mình, để bảo vệ những tuyên bố
chủ quyền trên biển Đông, và ngăn chặn sự lấn lướt ngày
càng tăng của Trung Quốc. Trong khía cạnh này, Việt Nam đang
làm những gì mà các quốc gia Đông nam Á khác đang thực hiện
nhằm hiện đại hoá hệ thống quốc phòng lạc hậu và chống
lại những đe doạ mới.
Nhưng có lẽ khía cạnh nổi bật nhất của những vụ mua bán
vũ khí gần đây cũng như những đối thoại cấp bộ là trên
thực tế Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev đã thông qua một hiệp
ước hợp tác quân sự Nga - Việt, giúp chính thức hoá việc
hợp tác quốc phòng giữa hai nhà nước. Sự chấp thuận của
Medvedev cho phép Bộ Quốc phòng Nga thảo luận những hiệp ước
đã hoạch định với chính phủ Việt Nam và cho phép bộ này
đại diện cho chính quyền Nga ký kết thoả ước. Hiệp ước
đã được hoạch định này sẽ đưa ra những trao đổi về
các lựa chọn cũng như thông tin về những biện pháp xây dựng
lòng tin, hợp tác để tăng cường an ninh quốc tế và bảo
đảm một biện pháp chống khủng bố và kiểm soát vũ khí
hiệu quả hơn.
Đương nhiên, mối quan hệ song phưong này không nhắm vào một
quốc gia thứ ba nào, hay ít ra là theo lời hai bên. Nhưng rõ
ràng là các điểm đỉnh của mối quan hệ này là một hiệp
ước mới và những vụ mua bán vũ khí trên nhằm giới hạn
mục đích và thái độ lấn lướt của Trung Quốc trên biển
Đông. Điều đáng lưu ý là đa số những thông báo này đều
do Việt Nam đưa ra, vốn rõ ràng là có toàn bộ lý do để công
khai biểu lộ cho Trung Quốc thấy được khả năng lôi kéo hậu
thuẫn để tăng cường quân sự và phản đối chính trị đối
với những tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc. Vì thế, Việt
Nam không những nhận được hậu thuẫn ngoại giao mạnh mẽ
từ Hoa Kỳ, Nga và Ấn Độ, nó còn mua thêm vũ khí từ Nga,
Thụy Điển và Israel và các quốc gia khác. Thật thế, để
tăng cường khả năng C4ISR (Command, Control, Communications,
Computers, Intelligence, Surveillance and Reconnaissance - Chỉ huy, Điều
khiển, Thông tin, Tính toán, Tình báo, Quan sát và Do thám) của
mình, Việt Nam đã đầu tư vào những hệ thống C4ISR mạnh mẽ
từ nước ngoài và Máy bay Không người lái (UAV) để bảo vệ
các quyền lợi và căn cứ ngoài khơi của mình.
Trong khi Việt Nam đang kết nối một mạng lưới quân sự -
chính trị mạnh mẽ bao gồm hậu thuẫn nước ngoài và những
tiến bộ bên trong bằng cách sử dụng những khả năng trong và
ngoài nước với mục đích phản kháng Trung Quốc, cũng nên lưu
ý rằng Nga đang ngày càng tăng cường hậu thuẫn quân sự, kinh
tế và chính trị cho Việt Nam, bất chấp những quyền lợi
chống Mỹ tương tự cũng như mối hợp tác với Trung Quốc. Rõ
ràng đây là một phần của chính sách "chuyển hướng" của
Moscow đến châu Á, vốn đã đi trước sự "chuyển hướng"
của Hoa Kỳ và với mục đích tiếp sức cho vị trí kinh tế,
quân sự và chính trị của Moscow như một cường quốc châu Á
độc lập chính đáng.
Bất chấp những quyền lợi được thừa nhận là tương tự
với Trung Quốc, Bắc Kinh rõ ràng là không hài lòng với những
chính sách của Moscow. Trong năm 2012, truyền thông nước này
gọi chúng là "không chính đáng" và phân tích rằng mối
hợp tác quân sự và năng lượng Nga - Việt cho phép Việt Nam
tăng cường việc thăm dò năng lượng trên những khu vực đang
bị tranh chấp. Việt Nam nương tựa vào mối hợp tác này với
Nga, vì thế ít nhiều Nga cũng có lỗi. Trung Quốc cũng tố cáo
một cách chính xác về việc Nga tìm cách quay lại Vịnh Cam
Ranh. Những diễn tiến này hỗ trợ cho quan điểm do Jeffery
Mankoff đưa ra về những biểu hiện bên ngoài về tình hữu
nghị Nga - Trung chỉ là giả tạo. Ông nhận xét:
<i>Moscow quảng bá mối hợp tác với Bắc Kinh đa phần chỉ
để chứng minh với thế giới rằng Nga vẫn mang tầm ảnh
hưởng, trong khi Trung Quốc xem đó như là một phương pháp rẻ
tiền để làm vừa lòng Nga. Vì thiếu vắng một lịch trình
chung nên quan hệ hợp tác chỉ giới hạn trong những lĩnh vực
mà quyền lợi của hai bên đã giao thoa, ví dụ như đẩy mạnh
thương mại. Tại những khu vực trên thế giới mang tầm quan
trọng đối với cả hai, Trung Quốc và Nga giống như đối thủ
hơn là đồng minh… Mối hợp tác hời hợt giữa quân đội Nga
và Trung Quốc cũng chẳng làm thay đổi thực tế rằng thái
độ hung hăn của Trung Quốc đang khiến Nga quan tâm không kém
gì Hoa Kỳ. Các tư lệnh quân đội Nga thừa nhận rằng họ xem
Trung Quốc như là một đối thủ tiềm năng, mặc dù những
công bố chính thức vẫn tiếp tục chú trọng vào Hoa Kỳ và
khối NATO. Vào tháng Bảy 2010, Nga đã thực hiện một cuộc
tập trận lớn nhất trước đây trong đó chú trọng vào việc
bảo vệ những khu vực thưa dân ở miền Viễn Đông Nga trước
một kẻ thù không nêu danh với những tính chất rất giống
Quân đội Giải phóng Nhân dân.</i>
Nếu đúng thế, quan hệ Nga - Trung sẽ không nguy hiểm đối
với Hoa Kỳ như một số người vẫn quan ngại. Đương nhiên,
cũng không nên chủ quan vì hai chính phủ này rõ ràng là sẽ
cấu kết với nhau để ngăn cản vô số những đề xướng
của Hoa Kỳ trên toàn cầu. Tuy nhiên, ở châu Á thì chúng ta có
thể thấy có thêm những cạnh tranh và thủ đoạn để kiếm
hậu thuẫn và ảnh hưởng bởi cả những cường quốc lớn
như Nga và Trung Quốc cũng như bởi những quốc gia hạng trung
ngày càng có khả năng như Việt Nam, tạo thêm phần phức tạp
đối với những lịch trình an ninh vốn đã rắc rối của châu
Á .
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130922/stephen-blank-quan-he-ngay-cang-than-thiet-giua-nga-va-viet-nam),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét