1/ Nói một cách lý thuyết thì NHÂN QUYỀN thể hiện mối quan
hệ của bộ máy cầm quyền đối với người dân đẻ ra chính
bộ máy ấy, thể hiện bằng hệ thống pháp luật và thực thi
pháp luật vì con người. Nhưng có lẽ mọi định nghĩa, khái
niệm về nhân quyền đều đã cũ, đã lạc hậu so với thực
tế cuộc sống, so với cách hành xử của bộ máy cầm quyền
đối với người dân ở hầu hết các nước châu âu tư bản
chủ nghĩa cũ. (Xin không bàn đến các nước châu Âu vốn là
các nước xã hội chủ nghĩa trước đây như nước Nga của
ông Putin hay các nước Đông Âu cũ trong bài viết này).
Trong thời gian này, tức là khoảng giữa năm 2012, nhân có cuộc
đụng độ giữa chính quyền với người dân, một xảy ra ở
Tiên Lãng, Hải Phòng và một ở tiểu bang Niedersachsen của
nước Đức, nhiều bài báo đã viết và so sánh khá sâu sắc
cả hai trường hợp này. Chuyện ở Tiên Lãng thì tôi không
cần nói gì thêm, tôi chỉ tóm tắt những nội dung chính về
vụ việc xẩy ra ở Tiểu bang Niedersachsen mà thôi. Chuyện này
xảy ra đối với một gia đình người Việt, gia đình ông bà
Nguyễn Trâm đã sinh sống 20 năm nay ở Đức, báo chí gọi là
gia đình ông bà Nguyễn.
Dù đã sinh sống hơn 20 năm ở Đức, đang làm việc tại một
công ty của Đức, hai con nhỏ đang theo học tại trường phổ
thông sở tại, nhưng gia đình ông bà Nguyễn vẫn chưa được
cấp phép cư trú chính thức ở Đức. Theo quy định của luật
pháp Đức thì ông bà Nguyễn đã qua đủ các trình tự để
làm thủ tục xin cư trú nhưng đều bị từ chối, từ Tòa án
đến Quốc hội rồi Ủy ban cứu xét các trường hợp đặc
biệt… Đêm ngày 8/11/2011, trừ cô con gái đầu 20 tuổi được
chấp nhận ở lại học tiếp ở một trường Đại học, còn
hai vợ chồng và hai con nhỏ, một 9 tuổi và một 6 tuổi bị
trục xuất theo lệnh của cơ quan cảnh sát tiểu bang. Hạn trong
vòng một giờ rưỡi là phải rời khỏi nhà để lên xe ra sân
bay Frankfurt về Việt Nam. Việc trục xuất dù hoàn toàn đúng
trình tự và thủ tục pháp luật, nhưng đã gây ra một thảm
họa kinh hoàng không chỉ đối với gia đình ông bà Nguyễn mà
còn gây sốc cho rất nhiều người, kể cả người Đức.
Thế là một làn sóng chống lệnh cưỡng chế trục xuất
được phát động bởi những người Đức rồi kéo theo cả
những người Việt tham gia. Người ta nói rằng một làn sóng
phẫn nộ chưa từng có nhắm vào ông Bộ trưởng Nội vụ
Tiểu bang và các cơ quan hành pháp của Bang Neidersachsen. Bắt
đầu là hàng xóm, rồi phụ huynh và học sinh trường tiểu
học, tổ chức nhà thờ, lan sang các nghị sĩ quốc hội của
Bang và Liên Bang ứng cử ở vùng này. Mạnh mẽ nhất và bài
bản nhất là các phương tiện truyền thông. Đài truyền hình
vùng Bắc Đức (NDR) vào cuộc, tường thuật tỉ mỉ vụ trục
xuất với sự tham gia của con gái ông bà Nguyễn. Hiệp hội
giúp đỡ người tị nạn Fruchtlingsrat của Bang cũng vào cuộc
bằng những chỉ trích dữ dội về "lương tâm và tính không
khoan dung" của chính quyền. Các thành viên của hai đảng
đối lập FDP và SPD cho rằng những gì ông Bộ trưởng Nội
vụ Bang khẳng định đúng luật đều vi phạm các quan niệm cơ
bản về nhân đạo của đa số dân chúng. "Một dòng thác
e-mail phản đối đã ào ạt chảy về hai địa chỉ là Thủ
hiến Bang và Bộ trưởng Nội vụ Bang". Trước tình hình bức
xúc này, Thủ hiến Bang, Chủ tịch và Phó chủ tịch đảng
cầm quyền CDU của Bang, Trưởng đoàn Nghị sĩ đảng CDU của
Bang, Cựu Phó Chánh án Tòa án Hiến pháp Liên bang… đều lên
tiếng phản đối, thậm chí có đảng viên của đảng cầm
quyền CDU đã tuyên bố ra khỏi đảng. Chính quyền huyện
Neinburg, nơi trực tiếp thực thi lệnh trục xuất cũng ra tuyên
bố rằng đáng lẽ Bang phải cấp giấy phép nhập cư cho ông
bà Nguyễn đúng hơn là trục xuất. (Hình như chính quyền Tiên
Lãng vẫn khăng khăng bảo đúng khi Trung ương đã bảo là sai;
ông Đại tá chỉ huy vụ cưỡng chế có câu phát biểu tự khen
nổi tiếng là "trận đánh đẹp" đã được lên Tướng…).
Tất cả lực lượng chống đối này đều có chung một yêu
cầu là phải hủy bỏ lệnh trục xuất và đưa gia đình ông
bà Nguyễn trở lại Đức. Đây là chuyện về một gia đình
chưa phải là người Đức mà còn như thế đấy.
"Chỉ sau ba ngày bị công luận nhất loạt phản đối, theo
đề xuất của nhóm nghị sĩ đảng Linken, Quốc hội Bang đã
cho mở một phiên chất vấn Bộ trưởng Nội vụ Bang cùng với
những yêu cầu sửa đổi Luật cư trú và đón gia đình ông bà
Nguyễn trở lại Đức. Bộ trưởng Schunemann đã giải trình
các thủ tục pháp lý mà gia đình ông bà Nguyễn đã thực
hiện như qua các tòa án từ thấp đến cao, Quốc hội, Ủy ban
cứu xét…, tất cả đều bị bác bỏ và bộ ông không thể
làm gì khác được. Nhưng vụ trục xuất này đã không còn
dừng ở phạm vi pháp luật nữa mà là tính người, "bởi
thế tôi, Bộ trưởng cũng có tim, không thể nhắm mắt trước
sự khốn cùng của con người, tôi đề nghị phải bổ sung
luật và cho đón gia đình ông bà Nguyễn trở lại Đức".
Cũng lại là một tuyên bố gây sốc theo chiều ngược lại.
Cuộc chiến pháp lý này dẫn đến hai kết quả: Bộ Tư pháp ra
quyết định hủy quyết định trục xuất gia đình ông bà
Nguyễn về Việt Nam và Quốc hội thông qua việc bổ sung điều
khoản 104a, phải cấp giấy phép lưu trú cho người nước ngoài
có con nhỏ đã sống ở Đức từ 6 năm trở lên. Sau 83 ngày,
đúng 10 giờ 55 phút sáng ngày 31/1/2012, ông bà Nguyễn cùng hai
con được cấp phép và cấp cả vé máy bay trở lại Đức sinh
sống đã xuống sân bay Hannover-Langenhagen trong sự đón tiếp
cũng nồng nhiệt và cảm động chưa từng có của nhiều bạn
bè người Việt và người Đức, của hơn 30 đại biểu người
Đức đại diện cho các tổ chức, các trường học, hội
đoàn, các nhà báo, các em nhỏ là bạn của hai con gia đình ông
bà Nguyễn, có cả biểu ngữ, bóng bay và rất nhiều hoa…
Một số người đề cao nhân quyền và dân chủ ở nước ta
thường nói tới tinh thần "thượng tôn pháp luật" ở
phương Tây như một tấm gương mà ta có thể học tập. Điều
này không sai nhưng có lẽ ở ta thì còn lâu nữa mới có cái
"thượng tôn" ấy, còn ở Tây thì đã cao hơn thế. Bộ máy
nhà nước ngày nay của Đức và một số nước Bắc Âu không
chỉ có pháp luật và thực thi pháp luật mà đã ở một đẳng
cấp cao hơn. Các bạn nào đã học tập nhiều năm ở Đức thì
chắc là rất thấm cái triết lý sống của người Đức ở
trong xã hội Đức, cho dù là nước Đức xã hội chủ nghĩa hay
tư bản chủ nghĩa. Nhưng nay, các quan chức cao cấp trong chính
quyền Đức không chỉ nói luật pháp một cách cứng nhắc, vô
cảm mà họ đã nói và hành xử theo cả cái Tâm ở bên trên
và bên ngoài luật pháp. Trao đổi sự trăn trở này với vài
bạn già sống ở Đức thì các bạn tôi lại nói như đùa
rằng chế độ này đang tiến dần về xã hội "Đức trị"
phương Đông! Không có chuyện như vậy vì cái gọi là Đức
trị của Khổng Mạnh thực chất cũng là thứ phép tắc khắt
khe do các ông "Thánh nho" bày đặt ra, kiểu tam tòng, tứ
đức hay tam cương, ngũ thường… Cái đức đặc sệt phong
kiến cường quyền ấy lại được phái lý học của các nhà
Chu Hy, Trình Di nhào nặn thêm càng đậm chất quan liêu, sáo
rỗng, không nên cơm cháo gì. Theo tôi, nếu tiến như thế này
thì bộ máy công quyền Đức và một số nước Bắc Âu sẽ đi
dần đến cảnh giới Tâm từ bi của Phật giáo hoặc đến
chỗ Vô vi của Lão giáo vậy.
Chúng ta thử nghĩ xem, vụ Tiên Lãng, những công bộc của dân,
những người thi hành công vụ cũng nói thực thi pháp luật mà
chắc khác thế này lắm lắm.
2/ Có một thứ "thượng tôn" khác rất đáng quan tâm, đó
là đề cao việc bảo vệ và kiến tạo môi trường sống cực
kỳ trong sạch và tự nhiên. Họ đặt quyền sống của tất
cả các loài ngang với quyền con người và được pháp luật
bảo vệ nghiêm ngặt. Lại đúng là tư tưởng Phật giáo và
Lão giáo nữa: Vạn hữu chúng sinh đều bình đẳng. Hoặc như
trong Nam Hoa Kinh, Trang tử cũng có một chương mang tên "Tề
vật luận", bàn về sự ngang nhau của muôn loài.
Con trai của chúng tôi đã sinh sống nhiều năm ở Đức bằng
việc mở quán ăn, mà khổ nỗi phải lấy tên China Restaurant
mới có khách! Tôi thấy một dãy thùng rác to vật vã để
liền nhau trong đó có một thùng đựng dầu rán thừa hàng
ngày. Hỏi cháu, nó bảo rác phải phân loại ngay từ đây, nếu
con đổ lẫn lộn các loại giấy, xương, nilon, nhựa cứng,
hộp cứng… là họ trả lại ngay. Riêng dầu rán bỏ đi của
quán, phải tự mình đem đến nơi quy định để xử lý, nếu
đổ xuống cống rãnh thì trong phạm vi 24 giờ, cảnh sát môi
trường đến lập biên bản ngay lập tức bởi họ có máy dò,
không chối vào đâu được. Ba mẹ ở đây cũng phải nhớ phân
loại rác giúp con, không để họ trả lại. Thế là chúng tôi
cũng thành người Đức được một thời gian.
Sách báo của bạn không nói nhiều đến hai chữ tiết kiệm,
nhưng các cháu nhà tôi luôn nhắc ông bà tiết kiệm điện,
tiết kiệm nước. Nước chẳng hạn, không có gì hạn chế
chúng ta dùng nước cả, nhưng một khối nước sạch ta dùng
thì người ta cũng tính tiền một khối nước thải. Vậy nhưng
giá một khối nước thải cao gấp ba lần một khối nước
sạch. Cứ thế mà trả tiền thôi. Lấy tiền đó, bạn đã xây
khắp nơi các trạm xử lý nước thải nên các sông suối của
họ cực sạch chứ không dễ tính vứt rác và xả nước thải
vô tư như ở ta.
Hỏi một đứa cháu: sao đất ở đây quá rẻ, vật liệu xây
dựng thì rất sẵn lại tốt thế mà không mua một mảnh đất
xây nhà ở cho rộng rãi? Cháu nó bảo tiền thì không khó và
xây nhà rẻ hơn ở bên nhà, nhưng thủ tục để xây một ngôi
nhà ở đây khó gấp hàng chục lần ở Việt Nam, chỉ khác là
không có cách gì đút lót được cả. Chú thấy trong vườn nhà
con đây đã nhỏ lại bị mấy cái cây to lấn hết, không dùng
làm gì được cả. Cây thì bố con trồng đã hơn 20 năm nay,
lúc trồng chắc ông không nghĩ nó to đến như vậy. Bây giờ
con muốn chặt bốn cái cây này đi là đại vấn đề. Trước
hết, con phải làm một luận chứng trình bày cho thuyết phục
vì sao phải chặt bốn cây này. Luận chứng thứ hai là con sẽ
phải trồng lại ít nhất là bốn cây tương tự ở đâu (lại
chờ cho đến lúc cây mới trồng ra lộc được kiểm chứng
mới được chặt). Mà chuyện trồng ở đâu là không đơn
giản vì lại phải mua một mảnh đất tương đương ở đâu
đó chỉ để trồng lại mấy cây của nhà mình định chặt
đi… Mà không phải chỉ có phường xã đâu, phải qua cấp
quận, cấp tỉnh đấy. Đụng vào môi trường ở xứ này như
đụng vào người đấy chú ạ. Mai con đưa chú đi xem. Xem họ
xẻ một quả núi thấp để làm đường cao tốc.
Cháu nó bảo họ có cả "hàng chục cân thủ tục" mình
không cần biết, chú cháu mình chỉ đi xem họ đang xây hai cái
cầu qua đường cùng với việc làm đường. Tôi rất ngạc
nhiên vì cầu xây khá to, đẹp và vững chắc, nhưng trên mặt
cầu lại trồng cỏ và hai mố cầu chẳng có đường gì cả.
Tôi hỏi cháu cầu xây kiểu gì đây? Bắc cầu cho thú đi lại
thôi! Từ xửa xưa, tất cả các con vật sinh sống ở đây
đều tự do đi lại. Nay con người vì lợi ích của mình mà
xẻ núi ra làm đôi, sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống của bọn
thú, nên ngoài hàng rào an toàn để thú không chạy ra đường
cao tốc, họ phải làm hai cái cầu này cho bọn thú đi lại như
cũ ấy mà. Trời ơi! Không phải chưa từng sang các nước châu
Âu, vậy mà nghe cứ như chuyện ở hành tinh nào lạ lẫm quá,
trong lòng tôi cứ nghĩ mãi đến chuyện "làm cầu cho thú qua
lại". Lại nói thượng tôn pháp luật chắc chưa đủ. Họ
đặt ngang hàng quyền sống của muôn loài với chính loài
người vậy thôi.
Có một điều tôi băn khoăn mà khi đang ở bên đó không ai
giải thích cho cả: đã đi qua chín nước với nhiều chợ,
nhiều cửa hàng, kể cả các cửa hàng thực phẩm được gọi
là cửa hàng châu Á ở Đức, ở Pháp và cả ở Hungary mà
không thấy hàng Việt Nam bán ở đâu cả, kể cả gạo, các
loại trái cây và rau củ, cá tôm… Toàn hàng sản xuất từ
Trung Quốc, Thái Lan, các nước Nam Mỹ. Một người bạn ở
Hungary nói với tôi có lẽ ở các nước Đông Âu cũ có nhiều
hơn vì thị trường xưa đã quen, còn các nước tư bản chủ
nghĩa thì trước đây hàng ta không vào được nên nay không
nhiều. Cũng có thể như thế nhưng vấn đề là vị thế của
hàng hóa Việt Nam chưa ở tầm nào trong xứ này cả, kể cả
gạo, chè, cà phê, tôm, cá là những mặt hàng nước ta có
khối lượng lớn và chất lượng không tồi.
Hà Nội, tháng 5/2013.
<strong>N. T. N.</strong>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130923/nguyen-thai-nguyen-chuyen-ghi-chep-o-duc),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét