Phan Ni Tấn - Amai B’lan, Nước Mắt Của Rừng

<center><img
src="http://www.rfavietnam.com/files/nuoc-mat-cua-rung-cover(2).jpg"
width="550" /></center>

Đọc Nước Mắt Của Rừng, người đọc mới xót xa, hoài
cảm vì giữa cuộc sống hiện đại đã mọc lên những hàng
quán café, quán nhậu, cửa hàng điện thoại và các dịch vụ
khác, người đọc không còn tìm thấy nhiều dấu vết hiền
hòa, êm ả của buôn làng, không còn bếp lửa nhà sàn ấm áp,
không còn tiếng chầy giã gạo ngoài sân, không còn tiếng mõ
trâu, không cả những lũy tre làng vươn lên xanh ngát, có những
chiếc lá tre rơi trong hiu hiu gió về.

Amai B'Lan là bút hiệu của một cô giáo từng dạy học thiện
nguyện ở miền cao. Cô còn rất trẻ và dù chỉ dạy một
quãng thời gian ngắn tại một buôn làng heo hút của miền
Thượng du nhưng cũng đủ để cô thực hiện được ước mơ
nhỏ bé của mình là viết ra tập bút ký mang một cái tên hết
sức "miền Thượng": Nước Mắt Của Rừng(*).

Đọc Nước Mắt Của Rừng, người đọc dễ nhận thấy ngay
Amai B'lan viết về Tây nguyên với biết bao thiện chí chân
thành như viết về cuộc đời mình: "Tôi mê cao nguyên không
đơn thuần chỉ vì vẻ đẹp trinh khôi của nó, mà còn vì trong
chuyến đi mạo hiểm đầu đời, tôi được những con người
tốt bụng của cao nguyên đùm bọc khi sa cơ lỡ bước. Giờ
đây, tôi muốn làm một cái gì đó cho vùng đất đáng yêu
này."

Tuổi 18 là lứa tuổi đẹp như bông hoa vươn lên quãng trời
xanh bát ngát mà cũng là một lứa tuổi đầy lý tưởng, tuổi
của phiêu lưu mạo hiểm từ trong máu. Đoạn cô tả cảnh thân
gái dặm trường, một mình đạp xe đi từ Di Linh lên tận
Kontum ròng rã suốt một tháng trời với biết bao may rủi dọc
đường mưa nắng, đói khát, mệt mỏi… đủ thấy cô có
duyên có nợ từ kiếp nào với cao nguyên đến trời đất cũng
phải kinh động.

Với Amai B'Lan, Tây nguyên nói chung hay Cheo Reo, Phú Bổn, Ayunpa,
Krông Pa nói riêng là quê hương đất nước, là buôn làng, mà
cũng là chỗ dựa tinh thần của cô. Chỉ cần một không gian
nhỏ bé là vùng đất hẻo lánh của Ayunpa và một quãng thời
gian ngắn ngủi thôi cũng đủ sinh ra Amai B'Lan, đủ để tạo
nên số phận cô, duyên nợ cô, con người và cuộc đời cô.
Chính cuộc sống nội tâm đã thúc đẩy cô hướng về phía
núi, nên qua một hoạt động mục vụ của nhà thờ cô tìm
thấy niềm vui trong công việc dạy học để giúp cho các em
người Jrai học tốt hơn, dạy cho các em biết phân biệt tốt
xấu để tránh bị người đời lừa đảo.

Amai B'Lan đến với người Jrai hoàn toàn không mang theo hoài
bão của con người thời đại, như cô nhỏ nhẹ phân
trần"Không dám có ước muốn tìm hiểu một dân tộc thẳm
sâu và lạ lùng trong quãng thời gian ngắn như thế". Nhưng
sâu trong một tâm hồn hiền hòa, chất phác như nương rẫy,
Amai B'Lan đến với Tây nguyên bằng tinh thần thiện chí,
bằng hơi thở, bằng nhớ thương, bằng nỗi ám ảnh trước
cảnh đời không như cô mơ ước, người đọc mới cảm nhận
tự đáy lòng cô dâng lên những gợn sóng u hoài. Chúng ta hãy
nghe Amai B'Lan diễn tả tâm trạng này: "Tôi đã tới nơi
cần tới sau nhiều ngày mơ tưởng về thủ phủ của người
Jrai, về vùng đất của Pơtao Apui, về những căn nhà sàn đêm
đêm bập bùng ánh lửa kể akhan, về một dân tộc có đời
sống tâm linh vô cùng sâu sắc, nhưng sao cảm giác trong tôi
thật lạ, có gì đó như là tan vỡ."

Đọc Amai B'Lan, ta thường gặp những lời trần tình biểu
hiện lòng biết ơn vô lượng những con người miền cao, cũng
như cô bộc lô nhận thức một loại triết lý trăn trở, cảm
thông về cuộc đời con người đã mất đất, mất cả chủ
quyền. Chia sẽ nỗi trầm luân của người bản địa, Amai
B'Lan thổ lộ: "Người Jrai đã từng là chủ vùng đất này
(tên Gia Lai đọc từ chữ "Jrai" mà ra). Tổ tiên họ đã
sống và đã chết ở đây. Họ có cách sống và văn hóa của
riêng họ… Trên đầu họ là bầu trời tự do. Dưới chân họ
là đất rừng linh thiêng. Họ sống như thế biết bao thế hệ.
Mọi chuyện cứ diễn ra như thuở ban đầu cho tới khi người
Kinh tới."

Chính vì thế mà xuyên qua Nước Mắt Của Rừng, ta thấy cuộc
sống của đồng bào miền núi đã bị đồng hóa vào đời
sống thành thị đầy hỗn tạp, tục lụy, méo mó, chao đảo,
ngụy tạo. Sau cơn bão thời thế, những cái đẹp, những cái
bình dị, mộc mạc của con người thuần lương, cái hoang dại
nên thơ, cái hào hùng cao cả… đã bị thay thế bằng những
cái bi thương, những cái thấp hèn dung tục, cái ác tâm, ác
tính. Rõ ràng là bầu không khí thiêng liêng và bí ẩn nằm sâu
trong bản chất cuộc sống như biểu tượng tâm hồn dân tộc
của đồng bào thiểu số đã hoàn toàn đảo lộn từ gốc
rễ.

Tôi xa quê lâu rồi, có hơn nửa đời người chưa từng trở
lại nên thầm tiếc cho cái khố thân yêu của người đàn ông
Thượng và cái xà-gạc trên vai, hay cái eng truyền thống của
người đàn bà Thượng với cái gùi trên lưng có còn theo họ
lên rừng lên rẫy, ra chợ búa hay không. Còn những biểu
tượng muôn thuở của đại ngàn như cái ná, cái tên, cái tù
và có còn treo trên vách nứa? Còn nữa, con chim ông lão, con
chim kơ-tia hay con chim ka-lơi có còn… tức tiếng hót của con
chim hoàng anh mà hót vang trên rừng trên núi, và cả cái nai,
cái hoẵng dễ gì tồn tại trên nương rẫy thân thương?

Đọc Nước Mắt Của Rừng, người đọc mới xót xa, hoài cảm
vì giữa cuộc sống hiện đại đã mọc lên những hàng quán
café, quán nhậu, cửa hàng điện thoại và các dịch vụ khác,
người đọc không còn tìm thấy nhiều dấu vết hiền hòa, êm
ả của buôn làng, không còn bếp lửa nhà sàn ấm áp, không
còn tiếng chầy giã gạo ngoài sân, không còn tiếng mõ trâu,
không cả những lũy tre làng vươn lên xanh ngát, có những
chiếc lá tre rơi trong hiu hiu gió về. Amai B'Lan hết sức chua
chát: "Người ta đã thay nhà sàn bằng nhà xây, vật dụng
trong nhà cũng là của người Kinh. Giới trẻ thay cái váy
truyền thống bằng quần jeans bó sát. Ở một góc của buôn,
đàn ông tụ tập gầy sòng bạc, uống rượu và chửi tục.
Người trong buôn nói: "Người Jrai bây giờ đã biết học theo
người Kinh rồi. Con gái Jrai đã biết làm đĩ còn con trai đã
biết ăn cắp rồi." Chính những ấn tượng nặng nề đó đã
ám ảnh Amai B'Lan, làm tâm hồn cô nghiêng xuống nỗi đau
trước những nền tảng đạo đức lâu đời đã làm con
người băng hoại.

Amai B'Lan, với tâm hồn hoài cổ luôn luôn nuối tiếc quá
khứ, thiết tha với con người cũ, yêu mến mảnh đất thiên
nhiên màu mỡ của núi của rừng. Chính vì lẽ đó, mang tâm
trạng của nghệ sĩ với tất cả rung cảm chân thành, cô đã
hết lòng làm cho rừng núi và những con người hoang dã này
sống lại trong văn chương miền cao.

<center><img src="http://www.rfavietnam.com/files/nuoc-mat-cua-rung-1.jpg"
width="500" /></center>
<center><em> Ảnh: Trần Thị Trung Thu</em></center>

Nhìn họ qua những trang giấy trắng, mực đen, người đọc còn
có thể "chạm" vào quá khứ để gặp lại một vị thừa
sai người Pháp đáng kính trọng là cha Jacques Dournes, người
đã hy sinh một đời của mình để mang tình thương Thiên Chúa
đến cho những người Thượng hoang sơ, điêu đứng khổ cực,
áo quần lam lũ, ánh mắt thì xa xăm. Cũng xuyên qua những trang
văn này, ta cũng có thể chuyện trò thân thiết với những con
người thông tục như Mơai, Ama H'siu, Ami H'siu, Ơi H'hiam,
chị H'nhao, bé H'mái… hoặc người già làng đại diện cho
ý chí và quyền lực của cộng đồng sắc tộc, ngay cả những
nhân vật tâm linh Pơtao nước (Thủy Xá), Pơtao lửa (Hỏa
Xá)… là những con người sinh ra từ cuộc sống sơn lâm huyền
bí.

Nhưng mà con người Amai B'Lan cũng lạ lắm. Lạ ở cái chỗ,
bằng cái giọng cảm khái thâm trầm, cô đang rưng rưng kể cho
chúng ta nghe về những nỗi buồn mênh mông trước cái thế
thái nhân tình, rồi đột ngột như một thứ lịch sử sang
trang, ta lại gặp, lại nghe cái giọng cà tửng như đùa cợt
của cô, khi cô săng sái lên giọng kể về cách sống hòa mình
với người bản địa. Hãy lật lại những trang đầu mà coi.
Amai B'Lan đã để cho ngòi bút của mình hồn nhiên, thơ thới
vẽ nên những con người một thời thuộc về hoang sơ rừng rú
làm cho người đọc cảm giác rằng mọi vấn đề của đời
sống miền núi vẫn cứ như xưa, sinh sống trong yên bình, tự
tại.

Nhà văn trẻ tuổi của chúng ta sầu đời, giận đời, thương
đời nhưng không căm hận cuộc đời. Là vì cái vẻ đẹp nhân
bản của Amai B'Lan trong Nước Mắt Của Rừng chứa đựng
một triết lý thuần khiết mà nồng nàn, thấm đượm một tinh
thần lạc quan của phương Đông. Mặc dù cuộc sống hiện nay
đã khiến cho mọi vẻ đẹp về tình người của người Jrai
bị hao mòn, nhưng chính cái thiện mỹ của cô, dựa trên nền
tảng lấy niềm tin hăm hở soi vào vùng hiu hắt nhất, tăm tối
nhất để tạo cho sức sống con người một bộ mặt tươi
sáng hơn, đáng yêu hơn.

Nước Mắt Của Rừng là tập bút ký đầu tay của Amai B'lan,
qua đó, cô đã vẽ lại một bức tranh phong phú, vừa hoang dại
nên thơ vừa khơi dậy một sức sống tiềm tàng của những
người con của núi rừng đại ngàn mà tổ tiên của họ đã
từng dũng cảm tranh đấu với thiên nhiên và thú dữ, bón vào
lòng đất xương máu của mình để hình thành một Tây nguyên
mênh mông, hùng vĩ như ngày nay. Chính vì thế, Amai B'Lan sống
giữa nền văn minh cơ khí hiện đại, giữa ánh sáng phù phiếm
của đô thị đầy vật chất cám dỗ vẫn không chi phối tâm
hồn cô.

Ở Amai B'Lan, suốt một dẫy cao nguyên hùng vĩ đã được
ngòi bút của cô khoanh lại thành một vùng đất hiu quạnh,
nhỏ bé mang tên Ayunpa. Ở đó, đất pha cát mọc lên những
chóp núi, những cụm rừng, những mái nhà cũ kỹ và những con
người Jrai thật thà, chất phác bên cạnh những truyền
thuyết, huyền thoại, sử thi, chuyện cổ tích dân gian vô cùng
phong phú từ hình thể tới màu sắc.

Tập bút ký được chia ra nhiều tiểu đoạn, nhưng mỗi tiểu
đoạn lại là một chuỗi tiếp nối như một bức phác họa
bằng tư tưởng nghệ thuật đầy màu sắc và âm điệu, thể
hiện niềm đam mê sáng tạo của tác giả mô tả nhiệt tình
về cuộc đời, về tình thương, về con người du canh du cư vì
thời thế mà trôi theo dòng đời phù vân, tụ tán, dở dang ,
luôn luôn mất mát, thua thiệt trước những "Yuăn", những
âm mưu toan tính của những loại người ác tính ác tâm.

Đọc Nước Mắt Của Rừng quả là có nhiều niềm vui, nỗi
buồn như chính dòng đời trôi nổi những buồn vui, nhưng sáng
tác của Amai B'Lan có tâm huyết tự sự bằng chữ nghĩa, đã
thả trên trang giấy một thứ tình yêu da diết dành riêng cho
những con người từng đến rồi đi, sống và chết trong niềm
tự hào được làm người với ý nghĩa đích thực của nó.

P.N.T

(*) Nước Mắt Của Rừng. Bút Ký của Amai B'Lan.Tựa: Phan Ni
Tấn.Nhân Ảnh Xuất Bản. Bìa và tranh: Khánh Trường.Trình Bày:
Lê Hân & Tạ Quốc Quang.Copyright @ 2013 by Trung Thu. ISBN:
978-0-9811982-9-3.Ấn phí và bưu phí 15 M.K. Sách có thể đặt mua
theo địa chỉ sau:

Mr. Lê Hân
375 Destino Circle,San Jose, CA 95133
U.S.A or han.le3359@gmail.com

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130411/phan-ni-tan-amai-blan-nuoc-mat-cua-rung),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!