<h2>PT hiến chương 77</h2>
Con người trên trái đất này là một, dù có nhiều điểm khác
biệt giữa các dân tộc, các nền văn hóa nhưng các nguyên lý
xã hội căn bản chi phối là giống nhau.
Là một dân tộc đi sau, nếu chịu khó nghiên cứu bài học
thành công, thất bại của các nước đi trước có mô hình
giống mình để tìm ra nguyên lý, hẳn chúng ta sẽ sớm thành
công hơn trên con đường dân chủ hóa.
Nước tôi muốn đề cập làm bài học đem ra phân tích mổ xẻ
là Tiệp Khắc. Có nét tương đồng với Việt Nam, trong chiến
tranh thế giới 2, Tiệp Khắc bị phát xít Đức chiếm đóng,
được Hồng Quân Liên Xô giải phóng và theo thể chế cộng
sản. Tất cả các đảng CS trên thế giới cai trị đất nước
theo một chủ thuyết giống nhau: độc quyền về chính trị,
độc quyền về kinh tế, trấn áp bằng bạo lực theo kiểu
chuyên chính vô sản-kiểu cai trị này được nhiều học giả
chính trị kết luận là kiểu toàn trị.
<center><img src="http://danluan.org/files/u1/sub03/hienchuong77.jpg"
width="464" height="261" alt="hienchuong77.jpg" /></center>
<center><em>Ông Vaclav Havel và các cộng sự</em></center>
Sống trong chế độ toàn trị, người dân trở nên ươn hèn và
sợ sệt. Từ Liên Xô, TQ đến các nước Đông Âu hay Bắc Hàn,
Cuba, VN,… đều thế cả. Nhiều người bất mãn trước sự
sợ hãi của người dân trong nước (VN) đi đến kết luận dân
ta vô cảm, ươn hèn hơn các dân tộc khác. Tôi thì cho rằng
loài người chỉ có một, khi bị cai trị toàn trị thì một
dân tộc anh hùng không tiếc máu xương trong chiến trận như LX
hay VN đều ươn hèn. Cái qui luật tổng quát chi phối xã hội
nó rất quan trọng, muốn cải biến xã hội phải nhận diện
nó, có giải pháp cho nó chứ kêu gọi tinh thần từng cá thể
là không thành công.
Trong các quốc gia Đông Âu hậu CS, Tiệp Khắc là nước sóng
gió nhất: vừa dân chủ hóa hệ thống chính trị, vừa chia
tách đất nước nhưng Tiệp đã thành công, không để xảy ra
thảm họa bạo lực, phe phái hay nội chiến tàn phá đất
nước. Sự thành công này có công rất lớn của ông Vaclav
Havel, người tham gia khởi thảo hiến chương 77, tổng thống
đầu tiên của đất nước hậu CS. Ông là người giám sát quá
trình chuyển đổi sang dân chủ, và cuộc phân chia quốc gia năm
1993 giữa Cộng hòa Séc và Slovakia. Hai nhiệm vụ cực kỳ khó
khăn, nhưng dưới sự lãnh đạo của ông, Tiệp Khắc chuyển
mình trong hòa bình để đến thịnh vượng. Tiệp Khắc là bài
học thành công chuyển đổi hậu CS mà các nước khác học
hỏi. Chính vì thành tựu này mà khi biết tin ông qua đời vào
ngày 18 tháng 12, 2011, ngoại trưởng Thụy Điển Carl Bildt đã
nói "Vaclav Havel là một trong những người châu Âu vĩ đại
nhất của thời đại chúng ta".
Sự thành công của một chính trị gia có nhiều yếu tố chi
phối, trong đó có sự may mắn. Tuy nhiên trí tuệ và bản lĩnh
người đó cũng rất quan trọng. Ngoài bản lĩnh, sự dũng cảm,
tinh thần yêu nước, yêu quê hương xứ sở, chính trị gia còn
là người hiểu biết sâu sắc cuộc sống, hiểu và cảm nhận
được lòng người.
Chúng ta hãy đọc bài luận "<a
href="http://phamnguyentruong.blogspot.com/2012/04/vaclav-havel-suc-manh-cua-thao-dan-ki.html">sức
mạnh của thảo dân</a>" (Power of Powerless) của ông. Bắt đầu
bài luận, ông nêu ra một thực tế diễn ra hàng ngày trên
đất nước lúc đó, từ anh quản lý cửa hàng rau củ đến
nhân viên văn phòng đến quan chức chính phủ, công sở đều
treo khẩu hiệu "Vô sản toàn thế giới liên hiệp lại".
Ông chỉ ra rằng họ làm như thế không hẳn họ thích, họ tin
mà họ làm vì "mọi người đều làm như thế, và vì đó là
việc phải làm. Nếu từ chối, anh ta có thể gặp rắc rối.
Anh ta có thể bị phê bình vì không có vật trang trí thích hợp
trong cửa sổ, thậm chí có người còn tố cáo anh là không
trung thành nữa. Anh ta làm vậy bởi vì cần phải làm thế,
nếu muốn yên thân. Đó là một trong hàng ngàn tiểu tiết
đảm bảo cho anh ta một cuộc sống tương đối yên ổn trong
sự "hòa hợp với xã hội", như họ vẫn thường nói".
Rõ ràng, có một quyền lực vô hình bắt buộc mọi người
phải làm những việc mà họ chẳng thấy có ích hay lợi lộc
gì. Mọi người bị "không khí" xã hội vô hình bao quanh,
khống chế họ. Người dân bị nỗi sợ ràng buộc, bóp nghẹt
đến mức không ai có thể sống tự chủ, sống thật với
chính mình.
Trong một môi trường xã hội như vậy, kêu gọi người dân
dũng cảm, sống thật với mình, cổ vũ những điều ích nước
lợi dân hơn là những giá trị tuyên truyền phù phiếm vô bổ
cũng khó. Bỡi lẽ như ông nói, nếu một ngày ai đó làm khác
đi sẽ bị xã hội xúm lại "đánh" hội đồng. Dù cái
bảng "vô sản toàn thế giới liên hiệp lại" chẳng có ý
nghĩa gì với anh quản lý cửa hàng rau củ cũng như khách hàng,
nhưng nếu lấy xuống thì anh ta sẽ gặp rắc rối ngay. Chính
những con người trung thực lương thiện nhất cũng có thể là
người đi tố cáo anh với cơ quan an ninh, hoặc nhiều người
lên tiếng dọa dẫm (một cách vô tình hay cố ý) gây ra nỗi
sợ mà chưa cần đến cơ quan an ninh biết. Chính những ràng
buộc này đã vô tình tiếp thêm sức mạnh cho kẻ thống trị.
Quyền lực của kẻ thống trị trong hệ thống hệ thống toàn
trị không chỉ đến từ công cụ bạo lực do nhóm cầm quyền
sử dụng để trấn áp người dân mà còn là do người dân tự
mua dây trói mình. Ông gọi quyền lực ràng buộc này là
"quyền lực của thảo dân" hay "quyền lực của không
quyền lực".
Ngoài việc thấy được sự trói buộc do chính người dân tạo
ra, ông còn thấy sự ràng buộc ở tầm hệ thống to lớn hơn.
Các nước theo chế độ CS, dù ở đâu, qui mô và trình độ
phát triển thế nào đều có dây nhợ liên kết đến siêu
cường Liên Xô. Trong thế đối đầu hạt nhân một mất một
còn, các nước nhỏ không thể muốn làm gì thì làm, chúng phụ
thuộc lẫn nhau, chúng can thiệp quân sự vào nhau để tránh sự
sụp đổ có tính dây chuyền. Trong tình thế này, nếu kêu gọi
sự dũng cảm nổi dậy thì chỉ có con đường tự sát như
trường hợp Hungary năm 1956 và Tiệp Khắc năm 1968, tốn xương
máu mà không giải quyết được vấn đề gì.
Trước tình hình đất nước như vậy, nhiều người trí thức
Tiệp Khắc đã đi tìm giải pháp cho vấn đề: một số người
đấu tranh cho bầu cử tự do theo tinh thần dân chủ; một số
người viết kiến nghị, gửi đến lãnh đạo cấp cao của
đảng và nhà nước với mong muốn thực hiện những chủ
trương đường lối tốt đẹp cho dân cho nước; một số khác
dũng cảm vượt qua sợ hãi, viết bài chỉ trích nặng hơn,
chấp nhận rủi ro đi tù với mong muốn trí thức, dân chúng
thức tỉnh; đến phương pháp khởi nghĩa bạo động,…. rất
rất nhiều cách thức được tiến hành, nhưng hoàn đá toàn
trị không suy suyển gì.
Trước tình thế mà trăm phương, nghìn hướng đều khó, lực
bất tòng tâm, Vaclav Havel đã có cách tiếp cận thông minh:
quyền con người. <a href="http://www.talawas.org/?p=4771">Tuyên ngôn
Hiến chương 77</a>, do Václav Havel, Jan Patočka, Zdaněk Mlynář,
Jiří Hájek và Pavel Kohout chủ xướng, được công bố vào
tháng Giêng năm 1977. Với một bản tuyên ngôn ngắn gọn (bản
dịch tiếng Việt có 2.476 từ; tầm 4 trang A4 đánh máy) nhưng
nó đã nói lên đầy đủ những quyền cơ bản mà người dân
Tiệp Khắc được hưởng, trong đó đặt biệt tập trung vào
hai quyền là tự do ngôn luận (quyền tự do phát biểu) và
quyền không phải sợ hãi.
Bản hiến chương chỉ ra một cách rõ ràng rằng các quyền
trên được ghi trong "Công ước Quốc tế về Quyền Dân sự
và Chính trị và Công ước Quốc tế về Quyền Kinh tế, Xã
hội và Văn hóa" (sau đây gọi tắc là từ Công ước) mà
đất nước Tiệp Khắc ký kết tham gia năm 1968, tái cam kết
vào năm 1975, đươc báo chí nhà nước đăng tải năm 1976.
Ngoài ra bản hiến chương còn mạnh mẽ chỉ ra "việc công
bố những công ước đó, cũng là lời nhắc nhở đanh thép
rằng các quyền con người căn bản của ở đất nước chúng
ta, đáng tiếc là vẫn chỉ mới nằm trên giấy mà thôi". Nó
còn chỉ ra rất nhiều hành vi gian lận của chính phủ nhằm
trốn tránh thực thi hoặc vi phạm nghiêm trọng các quyền đã
ký.
Bản hiến chương chỉ đòi những điều đơn giản như vậy
nhưng cũng rất khó khăn để người dân vượt qua nỗi sợ mà
ký tên ủng hộ. Ra đời từ năm 1977 nhưng mãi đến giữa
những năm 1980 mới có 1.200 người ký. Thế mới biết để
chuyển biến một xã hội không phải dễ. Nhưng nếu tiếp cận
vấn đề đúng thì sẽ thành công.
Bí quyết thành công của PT hiến chương 77 là ở chỗ bản
tuyên bố đơn giản, ngắn gọn dễ hiểu, tập trung đòi một
số quyền căn bản mà pháp luật đã thừa nhận, dư luận dễ
đồng tình.
Nó chỉ tập trung đòi những quyền căn bản, trong đó quan
trọng nhất là "quyền tự do ngôn luận" và "quyền không
phải sợ hãi" là đủ để làm chuyển động xã hội đi
đến cái đích dân chủ.
Từ nền tảng hiến chương 77, đất nước Tiệp Khắc đã
chuyển biến sang nền dân chủ thành công như ta đã biết.
<h2>Phong trào Hiến chương 08</h2>
Năm 2008, những người trí thức cấp tiến Trung Quốc cũng
nhận ra vấn đề dân tộc, đất nước họ mắc phải. Họ
cũng cùng nhau khởi thảo một tuyên bố được gọi là Hiến
chương 08. Kể từ khi được phát hành, hơn 8.100 người bên
trong và ngoài Trung Quốc đã ký vào bản Tuyên ngôn này. Một
trong những tác giả của Hiến chương 08-nhà văn Lưu Hiểu
Ba-đã được trao giải Nobel Hòa bình vào năm 2010. Tuy nhiên
sức lan tỏa của Hiến chương rất yếu dù dân TQ rất đông
và ngày nay công nghệ nghe nhìn hiện đại hơn xưa (dân TQ trên
1,3 tỷ mà có 8.100 chữ ký). Một trong những nguyên nhân căn
bản dẫn đến thất bại là do tính hoàn hảo của nó. Nó đòi
hỏi quá nhiều thứ, vì đòi hỏi nhiều thứ như vậy nên nó
rất dài. Người dân bình thường không thể đọc hiểu hết
và nếu có đọc hiểu hết người ta cũng sẽ nhanh chóng nhận
ra tính bất khả thi, những điều bản hiến chương 08 đòi
chẳng khác nào đội đá vá trời. Chúng ta hãy xem nó đòi hỏi
những gì?
<div class="boxright300"><img
src="http://danluan.org/files/u1/sub03/hienchuong08.jpg" /><div
class="textholder">Nhà đấu tranh dân chủ TQ Lưu Hiểu Ba và giải
thưởng Nobel hòa bình</div></div>
Các nội dung chính của bản hiến chương 08:
- Sửa đổi Hiến pháp;
- Phân quyền;
- Dân chủ lập hiến;
- Tư pháp độc lập;
- Kiểm soát xã hội đối với công chức;
- Bảo đảm quyền con người;
- Bầu cử các quan chức trong bộ máy công;
- Bình đẳng Nông thôn - Thành thị;
- Tự do lập hội;
- Tự do hội họp;
- Tự do ngôn luận;
- Tự do tôn giáo;
- Giáo dục toàn dân;
- Bảo vệ quyền sở hữu tư nhân;
- Cải cách Tài chính và thuế;
- An sinh xã hội;
- Bảo vệ môi trường;
- Chế độ Cộng hòa liên bang;
- Hoà giải dân tộc
Quá nhiều và quá hoàn hảo, bản dịch tiếng Việt của nó
đến 4.953 từ (gấp đôi bản Hiến chương 77, ai có thời gian
xin đọc nó <a
href="http://www.viet-studies.info/kinhte/HienChuong_08.htm">ở đây</a>).
Bất cứ ai có trí não sáng suốt nhìn vào bảng đòi hỏi như
vậy hoặc là thấy bất lực hoặc là không biết nên đòi cái
nào trước, cái nào sau; chín người mười ý cuối cùng là cãi
vã và giải tán.
Dân chủ là một toàn nhà cao, để có nó có rất nhiều việc
phải làm, việc đầu tiên rõ ràng là đi xây móng. Hãy làm
tốt cái móng rồi mới tính đến chuyện dựng cao ốc.
Nguyễn Văn Thạnh
Bài tiếp theo: Bài học cho Việt Nam và PT CĐVN.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130423/nguyen-van-thanh-phong-trao-hien-chuong-77-va-phong-trao-hien-chuong-08),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét