Tuấn Minh - Tại sao không?

Viết gì vào một buổi sáng thanh bình như thế này? Khi những
cơn mưa cuối cùng của mùa xuân vừa kết thúc để lại bầu
không khí tinh khôi thanh sạch như thuở ban sơ; khi chim ở đâu
về râm ran những bản nhạc bất tận trên những tán cây xanh
đến nao lòng. Mùa hạ. Mùa hạ sắp về. Tôi yêu mùa hạ.

Không biết viết gì thì kể chuyện cười nhé. Có một truyện
cười thế này.

Chồng của Susan thấy rất lạ khi mỗi lần rán thịt, Susan
đều cắt hết các góc của miếng thịt đến khi miếng thịt
nhỏ cỡ nửa bàn tay mới bỏ vào chảo. Một hôm anh ta quyết
định mang thắc mắc ấy hỏi vợ. Susan trả lời: em cũng
chẳng biết nó tác dụng gì, chỉ biết mẹ em luôn làm như
vậy.

Chồng Susan lại đem thắc mắc ấy hỏi mẹ vợ. Bà trả lời
rằng: mẹ cũng không biết, nhưng hồi xưa bà ngoại luôn làm
như vậy.

Anh chồng nhất quyết không chịu thua, đến hỏi bà ngoại. Bà
móm mém trả lời rằng: À, tại hồi xưa chảo nhà bà nhỏ
quá, nên những miếng thịt to mua về bà toàn phải gọt bớt
đi cho vừa.

Câu chuyện đến đây kết thúc.

Dĩ nhiên đây chẳng phải type truyện cười mình thích, mà
thực ra nó cũng không buồn cười nữa. Xét kỹ thì nó giống
thể loại ngụ ngôn hơn. Sao? Bạn hỏi ngụ ngôn thế nào à?

Bây giờ giả sử nhé. Bà ngoại Susan có vài người con gái, và
những người con gái ấy lại đem cái thói quen bếp núc nho
nhỏ ấy truyền tiếp cho những người con gái của mình, và
cứ tiếp diễn như vậy qua các thế hệ. Nếu không có các ông
chồng như chồng của Susan, hoặc nếu bà ngoại Susan mất
trước khi các thắc mắc nảy sinh, thì cái thói quen ấy sẽ
thành một dạng truyền thống gia đình. Nếu gia đình ấy đủ
lớn mạnh và đông đúc, lâu dần nó sẽ trở thành một dạng
văn hóa trong cộng đồng, rồi có thể tiếp tục lan rộng
nữa...

Văn hóa là gì? Theo mình, đơn giản chỉ là những thủ tục,
những thói quen, được lưu truyền trong một cộng đồng qua
nhiều thế hệ. Những thói quen thì có những thói quen xấu và
thói quen tốt. Do đó, văn hóa cũng có mỹ tục và hủ tục.
Hủ tục là gì? Đơn giản nó là văn hóa được hình thành từ
những thói quen không tốt; thói quen không tốt được tạo
thành bởi những quan niệm, những nếp suy nghĩ hạn hẹp và
mông muội. Hoặc đơn giản, nó đã không còn phù hợp với xã
hội hiện thời nữa.

Bạn có thể cãi lại quan niệm của mình về văn hóa. Bạn sẽ
nói rằng, đâu, văn hóa mang nội hàm rộng hơn thế nhiều, nó
gồm có văn hóa vật thể và phi vật thể, blah blah, rồi thì,
văn hóa phải là những gì tốt đẹp, không tốt đẹp dứt
khoát đếch phải văn hóa, vân vân. Mình chỉ nói nhẹ nhàng
thế này thôi, địt mẹ bạn. Im mồm, nghe chưa. Hôm nay chưa
đến lượt bạn nói. Nghe chưa.

Mình nói đến đâu rồi nhỉ. À, hủ tục và mỹ tục cái gì
ấy phỏng. Nhớ rồi.

Vừa qua mình có mấy cuộc tranh luận khá thú vị. Trong một
cuộc tranh luận, mình là người bảo vệ các giá trị truyền
thống trước những luồng tư tưởng ngại lai; trong một cuộc
tranh luận khác, mình lại tích cực kêu gọi chúng ta nên bỏ
đi những nếp văn hóa cũ kỹ để theo kịp với nền văn minh
phương Tây. Có bạn bảo mình rằng, mày ngẫn à, hay mày là
một con tắc kè trí thức? Mình chỉ trả lời nhẹ nhàng thôi,
rằng tắc kè cái cục cứt, những điều mình nói thoạt nhìn
thì mâu thuẫn chứ thực ra nó mâu thuẫn lắm đấy. À quên,
xin lỗi, nhầm, ý mình là nó không hề mâu thuẫn chút nào cả,
cái gì cũng có nguyên nhân sâu xa của nó, để từ từ mình
giải thích.

Đứng trước làn gió văn minh phương Tây tràn ngập sang phương
Đông với một sức mạnh khó cưỡng, ta có hai lựa chọn
chính: một là, bỏ mẹ nó nền văn hóa phương Đông hủ bại
hèn kém này đê, sẽ chẳng đi đến đâu cả đâu, hãy chạy
theo phương Tây, hướng về phương Tây, viva phương Tây; hai là,
văn hóa của bọn mắt xanh mũi lõ đế quốc thực dân thì học
làm đéo gì, văn hóa dân tộc ta mới là thứ văn hóa cao nhất,
chúng ta nên gìn giữ nó.

Hai phái này cãi nhau ỏm tỏi, ai cũng có cái lý của mình.
Khốn thay, cái lý của hai bên đều đúng.

Nếu theo hướng thứ nhất, cái mà ta đạt được, không còn
phải nghi hoặc gì, sẽ là những giá trị văn minh nhân bản
đã được chứng minh và kiểm nghiệm hết sức chặt chẽ. Cái
mà chúng ta sẽ mất, là bản sắc, là chứng minh thư của dân
tộc, là thứ không thể bị trộn lẫn với những dân tộc
khác trên toàn thế giới.

Nếu theo hướng thứ hai, cái mà chúng ta đạt được, là giữ
gìn được nền văn hóa cổ truyền, giữ được lòng tự hào
tự tôn dân tộc. Cái hại, chúng ta sẽ bị cô lập, sẽ chết
mòn trong sự nghèo nàn và lạc hậu.

Cả hai hướng đều có cái hay, và có cái dở. Vậy nên theo
bên nào? Theo mình, nếu chân lý không nằm ở hai đầu thái
cực, thì nó sẽ phải nằm ở giữa. Veritas in medio stat.

Chúng ta hãy bỏ những gì cần bỏ, và giữ những gì cần
giữ. Nhưng những gì cần bỏ, và những gì thì cần giữ đây?

Đến đây mình khẩn khoản mời các nhà văn hóa vào cuộc. Hãy
làm một cuộc nghiên cứu với quy mô lớn, với phương pháp
luận rõ ràng, khoa học, chặt chẽ, về toàn bộ nền văn hóa
dân tộc, để xác định rõ những gì cần bảo tồn, gìn giữ,
những gì cần triệt tiêu, loại bỏ. Hãy đem tất cả lên bàn
cân, hãy lôi tất cả ra ánh sáng, hãy nhìn nhận một vấn đề
từ nhiều góc cạnh, hãy lượng hóa đến mức tối đa. Hãy
chuẩn bị cho một cuộc đại giao thoa về văn hóa, trong đó ta
biết rõ ràng mình có gì, và sẽ phải làm gì, làm như thế
nào.

Nếu làm được chuyện này, sẽ tiết kiệm được hàng trăm
năm loay hoay với những phép thử sai, không những thế, tránh
được nguy cơ nước ta trở thành một bãi rác văn hóa thế
giới.

Mình tầm vóc không đủ, nên chỉ nêu ra ý tưởng. Nhưng tốt
nhất chúng ta nên khởi đầu từ các ý tưởng. Văn minh nhân
loại có được như ngày hôm nay, không phải chỉ bởi các câu
hỏi 'vì sao lại thế?', mà còn bởi các câu hỏi 'vì sao lại
không thể như thế?'.

Vậy, chúng ta cũng nên bắt đầu từ câu hỏi: "một cuộc
đại cách mạng văn hóa, tại sao không?"

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130424/tuan-minh-tai-sao-khong), một số
đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!