<div class="boxright200"><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhBVpSphVxkBFToczhGSSZVvqEGckJ9sDJO_UeujTH7IaZ4yN2rRTA0BMoVPXebAmnMyeDytOLaEG0e-HcZXQBXt2uBuIC_gY0YX0j-DJg6Krt9E0uXuDuLMDJyTl1ReZN4WUvrV4q9DU7g/s1600/index(1).png"
/><div class="textholder"></div></div>
<div class="special_quote"><em>… Ở cái chỗ luật pháp dừng lại,
người ta vẫn luôn luôn có thể suy nghĩ dưới góc độ đạo
đức hoặc văn hóa để trước tiên là hiểu hiện tượng, sau
nữa là tìm cách khắc phục nó…</em></div>
Luật pháp thường được định nghĩa trong các từ điển như
là những quy định mọi người nhất thiết phải tôn trọng
trong khi đạo lý suy cho cùng chỉ có nghĩa là những ước lệ
hợp với lương tâm cho con người lại được xã hội thừa
nhận và khuyến khích nên theo, ai theo được có nghĩa đấy là
người tốt.
Một hành động bị coi là phạm pháp, khi nó xâm phạm đến
quyền lợi hoặc của cả cộng đồng hoặc của các thành viên
trong cộng đồng, do đó, phải bị trừng phạt. Còn một hành
vi bị coi là thiếu đạo đức tức là đã bị cộng đồng lên
án. Có thể bảo sự lên án này chỉ dừng lại ở phạm vi
một dư luận, song đối với người có lương tâm trong sáng,
đã là một cái gì rất nặng nề. Lẽ tự nhiên là trong việc
phân biệt một hành vi đạo đức và một hành vi phi đạo
đức, một cộng đồng đã tự nói về mình rất nhiều. Sau
hết, cũng nên ghi nhận rằng mặc dù những tiêu chuẩn đạo
đức thường có tính nhân bản, nghĩa là chung cho mọi dân
tộc, nhưng đi vào cụ thể ở mỗi dân tộc nó lại mang những
sắc thái riêng. Đến đây, bắt đầu thấy xuất hiện vai trò
của văn hóa, nó là lối sống, lối nghĩ, các quan hệ giữa con
người với thiên nhiên và con người với con người, tất cả
đã trở thành nền nếp ở từng dân tộc và làm nên sự khác
biệt giữa dân tộc này với dân tộc khác.
… Thỉnh thoảng, tôi cứ phải giở sách ra để ôn lại những
ý tưởng trên, nhất là gần đây, đọc báo chí, nghe đài,
được biết thêm nhiều hành động mà chúng ta quen gọi là
hiện tượng tiêu cực. Nhiều người nông dân hám lợi, mang
bán thứ rau quả phun thuốc trừ sâu, săn vào gây ra độc hại.
Các lò mổ bò mổ lợn thường là kém cỏi về mặt vệ sinh
nghĩa là ủ sẵn bệnh tật hại người. Nhà máy, bệnh viện
hàng ngày tống ra đủ thứ chất thải làm ô nhiễm môi
trường. Rồi hàng hóa thì làm ẩu, cốt bán rẻ để cạnh
tranh giá kể người mua mang về có không dùng được, thì cũng
không quản ngại. Cho đến gần đây lại xảy ra những vụ tham
nhũng ghê gớm, tham nhũng đến mức người ta tin rằng các
đương sự phải mất hết lương tâm thì mới bảo nhau vét
sạch tiền của nhà nước đến như vậy! Có biết bao hành
động ngang tai trái mắt đang xảy ra chung quanh, và có cơ ngày
một phát triển. Mà lấy luật pháp để trị nhau thì không
phải dễ. Tội lỗi ở đây như cái cây, gieo mầm hôm nay, hôm
sau mới <em>"kết quả"</em>, lúc bấy giờ người có lỗi
đã cao chạy xa bay, ai làm gì nổi! Vả chăng, trong tình trạng
xã hội hỗn hào, mọi người chen chúc nhau để sống, muốn
lần ra đầu mới của cái ác sẽ gặp muôn vàn rắc rối, dễ
gì bắt tận tay day tận trán để luận tội? Nhưng ở cái chỗ
luật pháp dừng lại, người ta vẫn luôn luôn có thể suy nghĩ
dưới góc độ đạo đức hoặc văn hóa để trước tiên là
hiểu hiện tượng, sau nữa là tìm cách khắc phục nó.
Chắc chắn là không có gì khiên cưỡng khi gắn một số hiện
tượng tiêu cực nói trên và các hành động tương tự với
lối làm ăn (kèm theo là lối sống nếp nghĩ) có tự ngày xưa,
khi người ta sống theo kiểu khôn vặt (ăn cỗ đi trước lội
nước đi sau) và vô trách nhiệm (sống chết mặc bay, tiền
thầy bỏ túi) chỉ biết đến quyền lợi của gia đình mình
(đèn nhà ai nhà nấy rạng), chỉ biết đến cái làng của mình
là cùng (trống làng nào thì làng ấy đánh, thánh làng nào thì
làng ấy thờ), ngoài ra, bỏ qua mọi chuyện, bởi <em>"có
chết thì cả làng cùng chết"</em>. Tóm lại, đồng thời với
việc truy cứu về mặt pháp luật, cần xem xét ngay cội rễ
của các hiện tượng nói trên về mặt đạo đức – văn hóa,
để bắt mạch cho trúng. Đến lượt nó, mỗi tội lỗi, và
phản ứng trước tội lỗi – kể cả những tội lỗi nhỏ,
hoặc quá tinh tế, pháp luật không kết luận nổi – lại cũng
nói lên một điều gì đó về tình trạng tâm lý xã hội nói
chung. Nếu như ở đây có sự dửng dưng, tức thờ ơ, mặc kệ
kẻ có tội và không sao hình thành nổi dư luận cũng như không
cắt nghĩa được nguyên nhân sâu xa dẫn đến tội lỗi, thì
đó chính là một bằng chứng cho thấy sức khỏa tinh thần nói
chung của xã hội đang có vấn đề, và sự chữa chạy cho mỗi
cá nhân không thể kết quả, nếu không có sự chữa chạy cho
cả cộng đồng nói chung.
Đang nghĩ vân vi như vậy thì gần đây, qua báo Nông thôn ngày
nay, số ra 12.6.99, tôi lại được biết thêm về một hiện
tượng phải nói là kỳ cục giữa công ty X và công ty Y có sự
tranh chấp. Để trả thù, bên Y liên tiếp gửi tới bên X
những chiếc quan tài và các vòng hoa tang, trong đó đề rõ tên
tuổi kẻ thù của mình. Như một phóng viên Nông thôn ngày nay
nhận xét, đây quả là kiểu khủng bố chưa từng có ở Việt
Nam. Sự việc <em>"độc đáo"</em> đến mức các nhà chức
trách đang phải theo dõi để tìm cách luận tội cho chính xác.
Tuy nhiên, theo tôi nghĩ, nhiều bạn dọc của chúng ta, khi nghe
chuyện, hẳn không khỏi nhớ tới những cách trả thù vốn có
từ xưa, và còn lưu truyền lại qua lời đồn đại của dân
gian; căm giận ai thì đi dò hỏi mồ mả ông cha người ta rồi
đào lên để hạ nhục. Hoặc làm hình nhân thế mạng, viết
tên kẻ thù của mình lên đóm rồi lấy kim châm vào chỗ hiểm
và thuê thầy địa lý về yểm vào đất độc. Hoặc như trong
truyện Tấm Cám, cái đầu của Cám sau khi chết được Tấm
mang ra làm mắm để gửi về cho người mà Tấm vẫn gọi là
mẹ ghẻ (cũng tức là mẹ đẻ của Cám). Thì ra, cái hành
động kia không hẳn đã đơn độc như chúng ta tưởng tượng.
Trong khi lên án nó và đồng tình với mọi sự trừng trị
đích đáng, đồng thời phải thấy nó thuộc về một cái gì
di truyền trong tâm lý xã hội, do đó, có khi hoạt động ngoài
ý muốn từng con người cụ thể. Nói cách khác, trong cái hành
động kỳ cục kia thấy có cả những căn nguyên văn hóa sâu xa
(văn hóa ở đây không chỉ bao gồm tinh hoa mà như các nhà
nghiên cứu khoa học xác định, còn bao gồm cả những cặn bã
cần vứt bỏ). Và như vậy là trên đường suy nghĩ về hiện
tượng tiêu cực, chúng ta có thể phần nào yên tâm vì đã
lần đến đầu mối cuối cùng, còn như việc lo chữa chạy
thì sao, đấy lại là chuyện khác.
Chắc chắn, mỗi khi đứng trước một hiện tượng tiêu cực,
lại còn lo lần ra căn nguyên đạo lý văn hóa của nó, công
việc phải làm sẽ trở nên vô cùng bề bộn. Chẳng phải là
lâu nay nhiều người chúng ta có thói quen suy nghĩ một cách
đơn giản <em>"truyền thống căn bản là tốt", "đạo lý
nhìn chung là lành mạnh"</em>, để xuê xoa mọi chuyện. Nhưng
chính bởi thế, nay lại chính là lúc xã hội phải lo nhận
thức cho thấu đáo hơn. Bề bộn mấy thì bề bộn, để giải
quyết đến cùng mọi chuyện tiêu cực, không thể có cách nào
khác. Bởi các vấn đề đạo lý văn hóa không chỉ liên quan
đến pháp luật mà còn liên quan đến mọi mắt xích khác trong
guồn máy xã hội. Nói như một viện sĩ người Nga, ông D.
Likhachev: Không có văn hóa, xã hội không thể trở thành xã
hội có đạo lý.
Và nếu không có cả văn hóa lẫn đạo lý, thì mọi cải cách
trong các lĩnh vực kinh tế, khoa học đều trở nên vô nghĩa,
tức không thể thực hiện.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12888), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
.png){kind=link}
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét