đặc điểm nổi bật:
Thứ nhất, trên danh nghĩa, ai cũng có bằng cấp thật cao. Năm
ngoái, giáo sư Nguyễn Văn Tuấn, ở Úc, có làm một thống kê
về bằng cấp của chính phủ Việt Nam trong tương quan so sánh
với chính phủ Úc và Mỹ và đi đến kết luận: Việt Nam có
trình độ cao nhất! Ở Úc, trong số 28 thành viên chính phủ,
chỉ có một người duy nhất có bằng tiến sĩ, 5 người có
bằng thạc sĩ, còn lại là cử nhân. Ở Mỹ, trong nội các
của Tổng thống Barack Obama gồm 23 thành viên, có 7 tiến sĩ, 8
thạc sĩ và 8 cử nhân. Việt Nam, ngược lại, trong 26 thành
viên chính phủ khóa trước, có 13 tiến sĩ, 3 thạc sĩ và 10
cử nhân. <a
href="http://nguyenvantuan.net/education/3-edu/537-trinh-do-hoc-van-cua-bo-truong-viet-nam-mi-va-uc">Nguyễn
Văn Tuấn làm bảng đối chiếu</a>:
<center><img src="http://danluan.org/files/u1/sub02/NguyenHungQuoc.jpg"
width="400" height="253" alt="NguyenHungQuoc.jpg" /></center>
Trong danh sách 4 phó thủ tướng và 22 bộ trưởng được công
bố vào đầu tháng 8 năm 2011, tỉ lệ những người có bằng
tiến sĩ vẫn y nguyên: 13, tức chiếm 50%; tỉ lệ thạc sĩ tăng
thêm một và cử nhân giảm một:
<table>
<tr><td> </td><td>Cử nhân</td><td>Thạc sĩ</td><td>Tiến sĩ</td></tr>
<tr><td>Phó thủ tướng (4
người)</td><td>1</td><td>2</td><td>1</td></tr>
<tr><td>Bộ trưởng (22 người)</td><td>8</td><td>2</td><td>12</td></tr>
<tr><td>Tổng cộng</td><td>9</td><td>4</td><td>13</td></tr>
<tr><td>Tỉ lệ</td><td>35%</td><td>15%</td><td>50%</td></tr></table>
Như vậy, nếu năm 2010, trình độ học vấn của nội các chính
phủ Việt Nam đã cao hơn Úc và Mỹ thì năm 2011 này, khoảng
cách ấy lại càng xa thêm nữa. Nếu năm 2010, nói theo Nguyễn
Văn Tuấn, "Con số 50% bộ trưởng có bằng tiến sĩ cho thấy
nước ta đúng là nước có trình độ học vấn cao, có lẽ cao
nhất thế giới" thì năm 2011 này, cái vị trí "cao nhất"
ấy lại càng được củng cố thêm nữa.
Tuy nhiên, đó chỉ là một mặt.
Mặt khác, cũng về phương diện trí thức, giới lãnh đạo
Việt Nam lại có thêm đặc điểm thứ hai này: Dốt.
Xin nói ngay chữ "dốt" ấy không phải là của tôi. Đó là
ý kiến chung của rất nhiều trí thức ở trong nước. Cứ vào
các blog ở trong nước, chúng ta sẽ thấy ngay có vô số bài
viết bàn về "dân trí" và "quan trí", ở đó, hầu như ai
cũng có một nhận định chung: vấn đề mà Việt Nam đang đối
điện hiện nay không phải là dân trí thấp. Mà là quan trí
thấp. Thấp đến đáng kinh ngạc. Nghe những lời phát biểu
của các ông nghị trong Quốc Hội cũng như của nhiều bộ
trưởng và thứ trưởng, không ai không thấy nghẹn ngào. Rồi
nhìn vào các chính sách của họ lâu nay lại càng thấy nghẹn
ngào hơn nữa: Nếu chúng không quái gở thì cũng hoàn toàn vô
hiệu.
Nhưng tại sao lại có hiện tượng nghịch lý như thế? Tại sao
một chính phủ có nhiều người có bằng cấp cao nhất thế
giới mà lại bị chê là dốt nát và bất lực như thế?
Thật ra, câu hỏi không có gì khó. Thứ nhất, nên nhớ đến
nạn bằng giả và câu "dốt như chuyên tu, ngu như tại
chức" ở Việt Nam. Thứ hai, ngay cả bằng cấp, ở một số
người, là thật và đúng chất lượng thì điều đó cũng
không giải thích được gì cả: bằng cấp, dù là tiến sĩ,
chỉ là một bảo đảm về khả năng nghiên cứu. Mà nhà lãnh
đạo thì lại không cần những khả năng đó. Đó là khả năng
của các chuyên gia và chuyên viên, những người phụ giúp cho
các nhà lãnh đạo.
Một nhà lãnh đạo cần những khả năng khác.
Mới đây, trên huffingtonpost.com, Gary Hart, cựu nghị sĩ (từ 1975
đến 1987) và cựu ứng viên Tổng thống Mỹ năm 1984 và 1988,
giáo sư tại một số trường đại học lớn như Oxford và Yale,
tác giả của 19 cuốn sách về chính trị và luật pháp, có
viết một bài bình luận ngắn nhưng khá sâu sắc về khả năng
của người lãnh đạo: "<a
href="http://www.huffingtonpost.com/gary-hart/presidential-candidates_b_1102843.html?view=print&comm_ref=false">Một
tổng thống có cần thông minh?</a>" (Should a President Be
Intelligent)
Theo Hart, ngày nay công việc lãnh đạo càng ngày càng
khó khăn. Họ phải đối diện với vô số vấn đề. Mà vấn
đề nào cũng phức tạp. Chuyện kinh tế, chẳng hạn, không
giới hạn trong nước, mà mở rộng gần như toàn cầu. Chuyện
an ninh cũng vậy. Nó không phải chỉ là vấn đề số máy bay,
vũ khí, ngân sách hay quân số. Mà bao gồm mọi biến động
chính trị ở khắp nơi. Không có một nhà lãnh đạo nào, dù
thông minh đến mấy, có thể biết hết những điều đó
được. Cho nên điều cần nhất ở nhà lãnh đạo là khả năng
phán đoán tốt và khả năng lựa chọn những người giỏi và
thích hợp nhất để lắng nghe ý kiến. Dĩ nhiên, để làm
được những điều có vẻ đơn giản như thế, nhà lãnh đạo
phải có nhiều lịch duyệt, đi nhiều và biết nhiều. Gary cũng
nhắc: cả Franklin Roosevelt, Harry Truman và John Kennedy đều không
phải là những đại trí thức. Nhưng họ vẫn đóng góp được
thật nhiều và được xem là những tổng thống vĩ đại.
Trong bài "<a
href="http://www.politico.com/news/stories/1111/68867.html">Dumb, dumber,
dumbest?</a>" đăng trên Politico.com ngày 22/10/2011, Roger Simon cũng
nhấn mạnh một sự thật lịch sử quan trọng: Adlai Stevenson
(1900-1965), chính trị gia cuối cùng tự nhận và được nhìn
nhận là trí thức đã thất cử trước Dwight Eisenhower một
cách thảm hại. Trong các tổng thống sau đó, có khá nhiều
người bị xem là thiếu trí thức (dĩ nhiên là theo tiêu chuẩn
của Mỹ!) nhưng họ lại rất thành công. Nổi bật nhất là
Tổng thống Ronald Reagan, người, nếu thiếu cố vấn, có thể
vấp hết nhầm lẫn này sang nhầm lẫn khác. Goerge W. Bush cũng
vậy. Tên ông, Bushism, trở thành tiêu biểu cho việc nói nhịu
và nói những câu chữ vô nghĩa. Lúc ông chưa thắng cử, các
đối thủ của ông thường nhìn ông một cách diễu cợt. Khi
ông trở thành tổng thống rồi, nhiều đối tác của ông trên
thế giới cũng tiếp tục nhìn ông, từ sau lưng, một cách
diễu cợt. Thế nhưng, cuối cùng, ông lại trở thành Tổng
thống Mỹ trong suốt hai nhiệm kỳ, điều mà bố ông, Tổng
thống George H.W. Bush, không làm được. Và cũng là điều Tổng
thống Barack Obama hiện nay, một người vốn nổi tiếng thông
minh và uyên bác, cũng chưa chắc đã làm được.
Không cần trí thức và cũng không cần quá thông minh, một nhà
lãnh đạo cần gì nhất? Hart Gary kết luận bài viết ngắn
của mình bằng nhận định: Một nhà lãnh đạo phải có khả
năng nhìn xa hơn hầu hết những người khác, khả năng làm
nảy sinh những ý tưởng và chính sách mới và sáng tạo để
đối phó với những thử thách mới và cần có khả năng
thuyết phục mọi người chấp nhận những ý tưởng và chính
sách ấy.
Nói như thế thì còn quá sơ lược. Nhưng bàn kỹ hơn thì lại
dài quá.
Thôi, để dịp khác. Từ từ.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10795), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét