Trong khi viết bài "<a
href="http://www.tapchithoidai.org/ThoiDai22/201122_NguyenTrung.pdf">Việt
Nam và vấn đề sử dụng người tài trong giai đoạn hiện
nay</a>" (Thời Đại Mới – số 22, tháng 8 – 2011), như một
tất yếu khách quan, tôi đụng chạm phải nhiều vấn đề nóng
bỏng trong bối cảnh đất nước đang đứng trước ngã ba
đường, hoặc là.., hay sẽ là…. Ngay lập tức tôi bị thôi
thúc: Phải nói suy nghĩ của mình về những câu hỏi tự mình
đặt ra trong bài viết này. Lẽ đơn giản tôi không được
phép chỉ đóng vai "người bình luận".
Tôi dự định sẽ tìm cách trình bày tập trung những suy nghĩ
của mình liên quan đến những câu hỏi đề ra vào 3 bài viết
tiếp theo:
- "<a
href="http://www.viet-studies.info/NguyenTrung/NguyenTrung_VienTuong_1.htm">Đất
nước đang đứng trước bước ngoặt bất khả kháng như một
định mệnh</a>"
- "Suy nghĩ về sự nghiệp duy tân đất nước"
- "Đảng Cộng Sản Việt Nam phải giành lại vai trò lãnh
đạo bị đánh mất"
Với tất cả nỗ lực, tôi cố bám sát thực tế nghiệt ngã,
chỉ để tìm ra những khả năng khả thi tối thiểu có thể có
trong tình hình hiện nay cho việc giải quyết một số vấn đề
hệ trọng đất nước. Tuy nhiên với nhiều lý do xác đáng,
sẽ có những câu hỏi khó hoặc đến nay tôi chưa thể trả
lời được. Vì những lẽ này, cả ba bài dự định viết này
sẽ có cái tựa đề chung là Viễn tưởng.
Sự thôi thúc trong thâm tâm khiến tôi bỏ qua mọi hạn chế và
ngần ngại của bản thân, liều lĩnh viết ra 3 bài viết này
với hy vọng sẽ nhận được sự trao đổi rộng rãi trong dư
luận.
Tất cả vì tổ quốc yêu dấu của chúng ta.
<center>* * *</center>
<center><h2>Bài 2:
Suy nghĩ về sự nghiệp duy tân đất nước.
<em>Hay là ảo tưởng?</em></h2></center>
<h2>I. Ảo Tưởng?</h2>
<h3>I.1. Nỗi niềm</h3>
Những ý nghĩ thôi thúc tôi viết Bài 2 đơn thuần là
nỗi day dứt về sự yếu kém hiện hữu kéo dài của đất
nước và mong ước bằng cách nào đó nước ta sẽ thay đổi
được, để trên đất nước ta là cuộc sống hạnh phúc của
nhân dân, và trên thế giới là một Việt Nam không thua em kém
chị trong mối quan hệ cộng đồng quốc tế.
Trước hết xin nói rõ thế này: Lâu nay tôi vốn dị
ứng với bất kỳ một hoạt động kinh tế, chính trị, xã
hội nào ở nước ta có tên gọi "phong trào". Đơn giản vì
trong thực hiện chỉ thấy nó có bề nổi, ít giá trị thiết
thực và không bền. Tôi cũng nghĩ rằng sau 35 năm xây dựng
đất nước kể từ khi giành được thống nhất và 25 năm sau
khi tiến hành công cuộc đổi mới, chẳng lẽ bây giờ lại
nghĩ phải nghĩ đến một cái gì đó mang tính phong trào?- nhất
là một phong trào mang tính duy tân đất nước?!.. Song ngẫm
nghĩ mãi, tôi thấy đất nước ta trong quá trình phát triển
vừa qua của mình, bên cạnh cái được, cái tha hóa đang lấn
lướt trên nhiều mặt và có hệ thống, lại trong một bối
cảnh thế giới quyết liệt hiện nay. Tình hình trở nên nguy
hiểm đến mức đòi hỏi phải có sự thay đổi toàn diện và
triệt để - như đã trình bày trong Bài 1 và một số bài khác
tôi viết trước đó. Những trở lực phải vượt qua lớn quá,
rất đa dạng, trên mọi bình diện của đất nước. Nếu như
giờ đây không dấy lên được trong cả nước và trong toàn
thể cộng đồng dân tộc Việt Nam ta một phong trào thay đổi
triệt để đất nước, chẳng những sẽ khó giành được
những thắng lợi mới trên chặng đường tới, mà còn có nguy
cơ đất nước bị tụt hậu nữa, sẽ tích tụ thêm đủ mọi
thứ nguy hiểm và ngày càng bị uy hiếp. Còn chờ nước đến
chân mới đem mọi chuyện ra bàn, liệu lúc ấy có bàn được
không?
Phải, làm gì? Làm thế nào? Tôi chưa nghĩ ra được.
Song nỗi niềm như vậy, tự nhiên khiến tôi tưởng nhớ đến
phong trào Duy Tân do các chí sỹ Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc
Kháng, Trần Quý Cáp khởi xướng, nhất là vì phong trào này
tập trung vào yêu cầu mở mang dân trí và thức tỉnh tinh thần
dân tộc để thay đổi đất nước, với chủ đề:
<em><strong>khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh</strong></em>.
Đây còn là một chương trình nghị sự nữa, một quy hoạch có
lý để thực hiện: Khai dân trí đi trước.
Theo tôi, yêu cầu cụ Phan và các chiến hữu của mình
đặt ra chính là cái nước ta cần trước tiên trong tình hình
đất nước lúc này trong bối cảnh thế giới hiện nay.
Tôi tin rằng dân trí và tinh thần dân tộc cao là yếu
tố quyết định. Có trình độ dân trí và tinh thần dân tộc
cao, nhân dân ta sẽ tự chọn được, thiết kế được, và sẽ
có cách thực hiện được cho mình con đường phát triển của
đất nước – trước hết nhân dân ta sẽ tạo ra và lập nên
được đội ngũ tinh hoa lãnh đạo đất nước trên con đường
phát triển.
Tự giải phóng được mình về tư tưởng và văn hóa, nhân dân
ta chắc chắn sẽ xoay chuyển được tình thế[1].
Suy nghĩ nói trên của tôi xuất phát từ mong muốn:
Nước ta phải từ chỗ đứng hiện tại, tìm đường phát
triển đi tiếp.
Các bài học đất nước ta thâu lượm được trong hơn
một thế kỷ nay rất nhiều, kinh nghiệm trên thế giới cũng
nhiều, làm sao chuyển hoá được thành sức mạnh của trí tuệ
và sáng tạo của cả nước, của toàn dân tộc?
Xin đừng bao giờ quên, những gì đất nước này đang có trong
tay cho đến hôm nay là thành quả phải trả giá rất đắt của
cả dân tộc này, dù là ai, dù là theo chủ nghĩa nào, dù đứng
về bên này hay bên kia – suốt từ đêm dài 80 năm nô lệ và
chiến tranh thế giới II đến nay. Để có thành quả như hôm
nay, máu Việt Nam nào đã chảy và bao nhiêu tổn thất khác
đều là những hy sinh của dân tộc. Mọi vết thương của cả
dân tộc này, cần sớm làm lành nó, chứ không phải khư khư
giữ mãi hay khoét sâu nó thêm nữa.
Tôi nghĩ đất nước lúc này còn nhiều khó khăn gian
truân lắm, nhất là nhìn vào cuộc sống của một bộ phận
đông đảo dân cư có thu nhập thấp dù ở nông thôn hay thành
thị, vùng sâu vùng xa… Đất nước nhiều mặt còn chậm phát
triển, tệ nạn quan liêu tham nhũng hoành hành, thiên tai luôn
tàn phá nghiêm trọng… Nhìn vào đâu cũng thấy ngổn ngang
không biết bao nhiêu việc phải làm. Đã thế, lúc này đất
nước đang có nhiều khó khăn trong, ngoài rất nhạy cảm. Ngay
hiện tại còn phải đối mặt với khủng hoảng kinh tế trầm
trọng có thể còn kéo dài một số năm và sức ép trên Biển
Đông... Vì vậy, nên chắt chiu từng kết quả nhỏ để giảm
bớt khó khăn, nhất là đừng tự chuốc thêm vào nước mình
những khó khăn lẽ ra có thể tránh được, tất cả nhằm tập
hợp sức mạnh cả nước.
Dù chưa biết cụ thể phải làm gì và làm thế nào,
song tôi mong cho đất nước có một phong trào duy tân xoay
chuyển được tình hình. Khát khao như thế cũng là thường
tình. Bởi vì hàng ngày tôi thấy trên đất nước ta có không
biết bao nhiêu nỗ lực không mệt mỏi của từng cá nhân hay
nhiều cá nhân, của các hội, hiệp hội, hay các tập thể,
doanh nghiệp, cơ quan, các hộ gia đình ở nông thôn và thành
thị… hướng về mục tiêu này…
Trong những nỗ lực theo khuynh hướng nói trên, có
không ít những hoạt động đang dần dần xác lập được chỗ
đứng có ảnh hưởng và uy tín trong đời sống mọi mặt của
đất nước, mang lại ngày càng nhiều lợi ích thiết thực.
Có không biết bao nhiêu ví dụ: Hiệp hội Khuyến học, Hội
Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao, nhà xuất bản Trí
Thức, tạp chí Tia Sáng… Vietnamnet đã từng khởi xướng
"Đổi mới II" (2006)… Gần đây một số nhà kinh tế của
nước ta cũng nhấn mạnh đến sự cần thiết phải có đổi
mới II… Khắp nơi trong cả nước tiếng nói kêu gọi nhìn
thẳng vào sự thật, đổi mới tư duy.., tuy chưa đủ mạnh như
mong muốn, nhưng không nhỏ… Vân vân và vân vân…
Cho phép tôi tại đây được bày tỏ sự ngưỡng mộ
và lòng trân trọng của mình đối với không biết bao nhiêu
nỗ lực có tên hoặc không có tên, không mệt mỏi của những
cá nhân, tập thể, trong đời sống hàng ngày. Nhiều trường
hợp là những việc làm âm thầm, trước hết là để tự cứu
mình. Không ít những nỗ lực phải trả giá đắt, song bản
thân từng nỗ lực ấy và những kết quả thu được để lại
không biết bao nhiêu gương sáng về những giá trị cần gìn
giữ cho đời này… Đó có thể là một nhân viên bưu vụ
nghèo rách mướp nhặt được của rơi trị giá hàng trăm
triệu đồng song vẫn tìm mọi cách trao lại bằng được
người đánh mất, một em học sinh hoàn cảnh hiểm nghèo vẫn
tự lo liệu được việc nuôi mình đi học và nuôi bố mẹ
mắc hiểm bệnh vì chất độc màu da cam, một thiếu nhi cứu
được 2 bạn mình trong lũ – nhưng chính mình lại phải chấp
nhận thua sóng dữ vì kiệt sức trong khi cứu tiếp các bạn
khác; một nữ giáo viên già về hưu rồi nhưng vẫn đấu tranh
đến cùng chống tham nhũng – vạch tận tay day tận trán từng
vụ việc bà biết; một chiến sỹ kiểm lâm hy sinh vì kiên
quyết không khoan nhượng với bọn lâm tặc; một doanh nghiệp
đã chiến thắng cả tham nhũng tiêu cực trong nước và sự
chèn ép của bên ngoài; một chị hiệu trưởng trường đại
học dân lập – vì lợi ích học tập của 2000 sinh viên
trường mình, đã hết keo này đến keo khác, dũng cảm, không
mệt mỏi, đấu tranh, giành giật với cái bảo thủ trì trệ
của hệ thống chính trị từng ly từng tý một cái không gian
tự do cho việc giảng dạy, cho những hoạt động nuôi dưỡng
chí hướng của trường…
Tôi đã có dịp gặp mặt một vài doanh nhân trẻ, tất cả
đều tốt nghiệp đại học trong nước hoặc nước ngoài, tất
cả đều chọn con đường lập nghiệp ngoài biên chế nhà
nước. Phải nói họ rất độc đáo và dũng cảm. Thực sự là
họ sáng tạo vô cùng và vượt qua được không biết bao nhiêu
rào cản. Chỉ tiếc là đất nước ta - nghĩa là cả hệ thống
kinh tế, chính trị và xã hội – chưa cho những "Bill Gates"
Việt Nam nho nhỏ này môi trường đáng có cho họ tung hoành. Có
người thành công ở nước ngoài trước, rồi quay về tìm
đất dụng võ trong nước… Duy tân đất nước rất cần
những tấm gương và những giá trị của từng con người hoặc
tập thể như thế - theo tinh thần có bột mới gột nên hồ,
nhiều người tốt và tập thể tốt sẽ tạo nên làn sóng
mạnh trong cả nước[2]… Song cũng trong lúc tôi viết những
dòng này, ngoài cuộc sống hiện có hàng chục nghìn doanh
nghiệp nhỏ và vừa đang ngắc ngoải hoặc phải đóng cửa.
<div class="special_quote"><h2>Câu chuyện cái tăm tre và 2.000 tấn
quặng</h2>
Anh Nguyễn Văn Hà (12/79/18 Ngõ Thổ Quan, quận Đống
Đa, Hà Nội, đt 04 38514597, di động: 0904108850), bạn vong niên
của tôi, sau nhiều năm kiếm ăn vất vả bằng nghề lái xe,
dành dụm được ít tiền, sự đời tình cờ dẫn anh tới
quyết định dốc hết vốn liếng đi sang Thái Lan mua cái máy
sản xuất tăm tre xỉa răng.
Vừa học vừa làm, vừa là chủ vừa là thợ, trong khoảng
thời gian khá ngắn anh trở thành "nhà sản xuất tăm" từ
khâu trồng tre đến bán sản phẩm của mình đi khắp nơi trong
ngoài nước, công suất khoảng 18 tấn/năm, xí nghiệp tự lo
tự diễn mọi mặt; cả chủ và thợ tất cả các cơ sở gộp
lại lúc cao điểm khoảng 270 người…
Thế nhưng bỗng dưng: Thương nhân Trung Quốc đến
gặp, đề nghị hợp tác. Từng bước, khách đưa ra các phương
án: (1)mua đứt toàn bộ xí nghiệp từ A đến Z, nghĩa là cả
rừng trồng tre, nhưng xí nghiệp cứ sản xuất như thường
nhật, khách trả lương cho xí nghiệp và độc quyền bao tiêu
toàn bộ sản phẩm mang nhãn hiệu mới Trung Quốc; (2)như
phương án 1, chỉ sửa đổi ở chỗ giữ lại nhãn hiệu Việt
Nam của sản phẩm; (3)mua đứt rừng trồng tre, khách cam kết
tiếp tục giữ nguyên việc cung cấp nguyên liệu cho xí nghiệp;
(4)mua đứt khâu sản xuất tăm, nhãn hiệu gì cũng được;
(5)nhường cho khách bao tiêu sản phẩm trong thị trường Trung
Quốc; (6)góp vốn cùng kinh doanh lời cùng ăn lỗ cùng chịu…
Anh Hà choáng váng, vì khách dai như đỉa đói. Anh còn muốn
vươn xa nữa và đã nhìn thấy các nguồn lực cho phép thoả
chí vươn xa của mình… Tất cả các phương án của khách, anh
khước từ quyết liệt. Nhưng khách không chịu buông tha.
Thế là sóng dữ cuồn cuộn: Khách làm tăm rởm và
tẩm độc hại, gắn nhãn mác của xí nghiệp (nhãn mác nhái),
tung ra thị trường rồi tố cáo trên mạng và dư luận, về
chuyện tăm của anh Hà chất lượng bẩn. Anh Hà chạy vạy gõ
cửa khắp nơi cầu cứu. Sau rất nhiều tháng nỗ lực, anh Hà
đã phản công được trên tivi và báo chí nước ta, và nhận
được sự giúp đỡ bảo vệ nhãn mác của một số cơ quan
hữu quan… Song kết quả đến hôm nay chỉ là tồn tại ngắc
ngoải: Xí nghiệp bây giờ chỉ sản xuất khoảng 6 -7 tấn/năm,
biên chế chỉ còn lại 34 người. Trên thị trường Việt Nam
tăm Trung Quốc vẫn lấn át, vì tăm này bẩn, chế biến sơ
sài, chi phí thấp, nên giá bán chỉ bằng ½ giá tăm sạch của
xí nghiệp anh Hà.
Ngày ngày, nếu sau bữa ăn các bạn dùng cái tăm tre
tẩm quế có bọc giấy trong rất nhiều các nhà hàng, khách
sạn, các chuyến bay.., ở nước ta cũng như tại khá nhiều
nước khác, có nhãn mác thường là tên nhà hàng, khách sạn
bạn đang ở, hay các hãng hàng không bạn đang bay.., có thể
đoán chắc đấy là cái tăm tre sạch của xí nghiệp anh Hà…
Bởi vì tăm sạch đáp ứng yêu cầu của những nhà hàng này.
Một chủ doanh nghiệp rất nhỏ, để bảo vệ thứ
sản phẩm vô cùng nhỏ của mình là cái tăm, anh ta phải vật
lộn vỡ óc là như thế và chưa thắng được… Nhưng tại
một điểm ở xã Chu Trinh – Cao Bằng, cứ đêm về là có
khoảng 2000 tấn quặng, theo báo chí có lẽ là được xúc lậu
lên xe tải (nghĩa là ăn cắp?), để rồi đến sáng sớm ầm
ầm xuất qua biên giới; đã bao nhiêu lâu với những đêm êm ru
như thế? (xem Sài Gòn Tiếp Thị, 13-10-2011)… </div>
Đến lượt tôi cũng choáng váng như anh Hà, vì thực
sự không sao hiểu nổi đất nước mình!
Mới đây lại có chuyện thương nhân Trung Quốc mua giá
hời vài tấn chè với điều kiện hàng phải trộn thêm bùn,
phân trâu, rác bẩn khác… Hàng được mang về Trung Quốc,
không phải để bán, mà để cho báo chí và tivi Trung Quốc ghi
hình , viết bài, tố cáo chè Việt Nam bẩn!.. Báo chí ta đã
phải lên tiếng…
Ngày ngày, qua những gì tôi được chứng kiến, tôi cảm
nhận được sự mong muốn nóng bỏng trong dân về những điều
tốt đẹp cho cuộc sống của riêng mình và của đất nước.
Chắc chắn đấy sẽ là một động lực mạnh. Đồng thời
hàng ngày tôi cũng nghe được sự phê phán của dân đối với
những sai trái hay tiêu cực. Có thể nói đấy là sự phản
ứng rất quyết liệt, rất xây dựng, dù là phản ứng âm
thầm, không bộc lộ ra ngoài, nguyên do trước hết vì thiếu
công khai minh bạch và mất dân chủ. Sự âm thầm ấy nhiều khi
thể hiện ra bên ngoài như một thái độ vô cảm… Ước gì
đánh thức được nguồn năng lượng này!
Câu chuyên phi lý đến nỗi, ngồi đâu cứ vài ba người trở
lên, mọi câu chuyện đứng đắn lại xoay quanh tình trạng tham
nhũng tiêu cực trầm trọng của đất nước, những bất cập
mới… – dù là giữa người lái xe taxi và khách trong một
"cuốc" đường dài, mấy bác đảng viên về hưu cụm lại
với nhau chiều chiều bên bờ hồ, lúc trà dư tửu hậu trong
một bữa giỗ của gia đình… Thế nhưng cuộc sống trên báo
chí lề phải, các buổi truyền hình về những hoạt động
chính thống của đất nước.., lại là một bức tranh đời
khoả lấp đi quá nhiều mảng tối... Sao lại có sự khác biệt
đến vậy?
Nếu người dân được cung cấp thông tin và những hiểu biết
cần thiết, nếu tạo ra được môi trường công khai minh bạch,
tạo ra được diễn đàn cho dân nói tiếng nói của mình, chắc
chắn sẽ tạo ra một bầu không khí mới tràn đầy nghị lực
cho cuộc sống đích thực về mọi mặt của đất nước. Trong
tôi càng khát khao đất nước có được một cao trào duy tân.
Cũng xin cho phép tôi nhân đây biểu thị sự phê phán,
sự không đồng tình với không biết bao nhiêu việc xấu hoặc
chẳng hay ho gì đang diễn ra chung quanh chúng ta hàng ngày hàng
giờ.
Chỉ xin kể ở đây một ví dụ rất rất nhỏ: Vừa
mới đây tôi được chứng kiến trên tivi trong bữa cơm trưa
ở nhà, đó là việc biểu dương một em học sinh mồ côi cha
mẹ đã vượt khó nuôi được chính mình và các em mình đi
học - đương nhiên với sự giúp đỡ vô danh hoặc hữu danh
trong xã hội. Câu chuyện trên tivi đến đây rất đáng
ngưỡng mộ và ấm lòng người. Song tôi thất vọng, khi thấy
thầy hiệu trưởng đứng ra phát biểu, đại ý nói kết quả
này còn là công lao của nhà trường, rồi dặn dò như chỉ
thị cho em… Tiếp theo là một đại diện đảng ủy và chính
quyền xã, rồi đại diện hội phụ nữ xã.., cũng phát biểu
tương tự.., ngoài ra còn thấy xuất hiện trên màn hình vài
người nữa – có thể là các chức sắc nho nhỏ đại diện
cho tổ dân cư thôn, xóm?.. Tôi tự hỏi: Tại sao có thể nhầm
lẫn trách nhiệm phải làm – thậm chí đây là trách nhiệm
ràng buộc về pháp lý và được trả lương để làm – là
công lao như thế được nhỉ? Mà sao công lao của lắm người
thế? Trong buổi tivi này còn có các nhà hảo tâm trao cho em học
sinh nọ tiền trợ giúp và quà, tôi hoan nghênh những nghĩa cử
này. Cứ giả định rằng các nhà hảo tâm này rất muốn nhân
tiện làm một chút "PR" cho mình (public relation) – tiếng nói
thời thượng bây giờ đấy, dịch nôm na là quảng cáo cho bản
thân, song tôi hiểu được và chấp nhận. Nhưng đến cái
chuyện tự nhầm lẫn trách nhiệm phải làm với công lao, lại
trên lưng thành quả vượt khó của một em học sinh thì thật
là quá đáng. Trong trường hợp cụ thể này, chỉ là sự ăn
bám trong một phạm vi rất rất nhỏ cái vinh quang của người
khác, song hiện tượng nhỏ này cũng đủ bóc trần một căn
bệnh trầm kha của xã hội. Nó cho thấy đất nước đang bị
kìm hãm, bị làm hỏng mọi mặt từng li từng tí một và bất
cứ ở đâu. Nói chi đến cuộc sống đất nước hiện nay có
không biết bao nhiêu sự ăn bám khiếp đảm hơn, dã man hơn
nhiều…
Đành tự an ủi, mình nhận thêm được một nhắn nhủ
nữa từ đời: Loại bỏ nhầm lẫn kiểu này thật không dễ…
Câu chuyện tivi nho nhỏ vừa kể giúp tôi hiểu thêm
chiều sâu của vấn đề: Rồi đây duy tân sẽ phải đụng
độ với những gì và với không biết những ai trong mọi giai
tầng xã hội – từ đỉnh cao chót vót đến tận gốc rễ
của thượng tầng kiến trúc xã hội nước ta…
Tóm lại, trên quan điểm đất nước phải từ chỗ
đứng hiện tại, thay đổi triệt để và toàn diện để tìm
đường đi tiếp, tôi thấy có đủ lý do nên dấy lên một
phong trào sâu rộng duy tân đất nước. Xây thì phải như thế!
Chắc chắn duy tân sẽ là một cuộc vận động gian khổ và
phức tạp.
<h3>I.2. Xin bộc bạch một ý nghĩ nữa </h3>
Trong Bài 1 tôi viết:
"Dù với cái giá đau thương như thế nào, chặng đường
đất nước đã vượt qua được trong thế kỷ trước là
chặng đường hoàn thành sự nghiệp giành lại độc lập
thống nhất đất nước. Chặng đường tiếp theo đất nước
ta bây giờ phải thay đổi tất cả để từ nay bước vào có
thể đặt tên là chặng đường phát triển đổi đời đất
nước, đổi đời chính dân tộc Việt Nam ta, để nước ta
sớm trở thành một quốc gia phát triển, có vị thế xứng
đáng với chính nó trong thế giới hiện đại ngày nay. Gọi
đấy là chặng đường tiếp theo, hàm nghĩa dứt khoát là kế
thừa, sàng lọc, cải tạo, phát triển những gì đã làm
được trong chặng đường trước, để đưa đất nước bước
vào chặng đường mới, để đi tiếp."
Trước khi quyết định chia sẻ với bạn đọc mong muốn của
mình việc nước ta nên lựa chọn kịch bản chặng đường
tiếp theo với nội dung như vừa trình bày trên, tôi đã "rà
soát" lại chính mình, không phải một lần. Cuối cùng tôi
khẳng định cho chính mình: …Có lẽ không có một kịch bản
khả dĩ xảy ra nào về sự vận động của đất nước, từ
cực tả nhất đến cực hữu nhất - với mọi sắc thái khác
nhau - là xa lạ đối với sự tưởng tượng của tôi và tôi
không thể hình dung được.
Đương nhiên, tôi vẫn một mực lựa chọn cho đất nước mình
kịch bản chặng đường tiếp theo.
Vì lẽ này, tôi ước mong một trào lưu duy tân cho đất nước.
Tôi không nghĩ rằng kịch bản này là êm dịu. Thậm chí tôi
tin rằng nó rất gian truân và có thể cũng rất đau đớn.
Nhưng tôi hy vọng nó tiết kiệm hơn mồ hôi xương máu cho dân
tộc. Nhưng điều quan trọng nhất, tôi tin rằng kịch bản này
sẽ từng bước gặt hái được những thành tựu chắc chắn;
càng thu hoạch được nhiều thành tựu vững chắc, đất nước
sẽ càng phát triển, sẽ càng đẩy ra xa mãi nguy cơ phải xóa
đi làm lại từ đầu theo kiểu cách mạng hoa lan hoa nhài!
Ai muốn gọi kịch bản chặng đường tiếp theo – kịch bản
duy tân đất nước như vậy là diễn biến hòa bình – không
sai. Nhưng theo tôi, đây là diễn biến hòa bình đáng mong muốn,
ít nhất là tôi mong muốn, nó chẳng liên quan gì đến cái
diễn biến hòa bình được nhập khẩu.
Trên mạng, tôi nhận được khá nhiều ý kiến phê phán gay
gắt việc tôi lựa chọn kịch bản chặng đường tiếp theo
(đã được nêu trong Bài 1). Người lời lẽ ôn hòa nhất nói:
Tôi ảo tưởng, mong con người vượt qua được cái bóng của
mình. Người khác nói: Tôi quỳ xuống cầu xin quyền lực trở
thành bồ tát. Không ít người có lời lẽ còn thậm tệ hơn
nhiều lần – ngay cả trong đám bạn bè đồng tuế đồng học
của tôi…
Nhưng ngồi viết Bài 2 này, tôi vẫn kiên định với cách nhìn
và sự lựa chọn của mình.
Có thể vì tôi sợ cái chết chóc – một tâm lý của một
người tuổi "U80" có tới hơn 40 năm trong cuộc đời mình
(1946-1989) trực tiếp trải qua hay tiếp xúc với chiến tranh
trên tổ quốc mình!.. Nghĩ về tôi như vậy không oan.
Tôi tôn trọng các phản ứng tự nhiên và sự khác biệt chân
thực của mọi người đối với suy nghĩ của mình. Nhưng tôi
kiên định cách nhìn và sự lựa chọn của mình. Bởi vì đấy
là cách nhìn và sự lựa chọn của tôi, được chắt lọc ra
từ những gì tôi trải nghiệm, những gì tôi quan sát được
trên cuộc đời này. Đúng hay sai là chuyện phán xét của cuộc
sống. Về phần mình, tôi không đánh giá cao bất kỳ "sự
thông minh" nào theo kiểu cứ vẽ hay phán cho thỏa thích (thỏa
cái gì đó thì còn tùy người), còn không quan tâm đến việc
đất nước có thể chịu hệ quả gì, sẽ rơi vào thảm họa
ra sao.
Sự sụp đổ của các nước Liên Xô Đông Âu cũ là một cuộc
xóa đi tất cả làm lại từ đầu, sự phát triển tiếp theo
cơ bản là trong hòa bình, trước hết bởi vì chỉ có những
quốc gia này mới có tất cả những điều kiện lịch sử, văn
hóa, kinh tế, chính trị (và môi trường thế giới nữa) để
vươn tới sự phát triển tiếp theo cơ bản trong hòa bình như
vậy. Có lẽ trừ Cộng Hòa Dân Chủ Đức trước kia bây giờ
là một bộ phận hữu cơ của Cộng Hòa Liên Bang Đức ngày
nay, tất cả các nước LXĐÂ cũ còn lại cho đến ngày hôm nay
– trên 20 năm rồi – vẫn đang phải xây dựng tiếp thể chế
dân chủ của mình; riêng tại các nước thuộc Liên Xô cũ
tiến trình này còn dài và gian khổ hơn nhiều, cá biệt vẫn
có nơi có chỗ chưa thực sự có ổn định.
Tại Iraq và Afghanistan dân chủ được bưng đến tận tay
người dân. Nhưng cho đến hôm nay, tại cả 2 nước này máu
vẫn đổ và người dân làm gì có dân chủ và hòa bình? Tình
hình Sy-ri đang nóng bỏng không kém… Ai-cập sau Mubarak và Ly-bi
sau Kadhafi còn cả một chặng đường vô cùng hiểm nghèo và
gian truân phía trước. Cầu mong cho 2 quốc gia này không phải
tốn thêm nhiều máu nữa cho tương lai của mình bằng cách lựa
chọn con đường đoàn kết hòa hợp hòa giải dân tộc… Xin
đừng bao giờ quên, con đường dẫn đến Mubarak và Kadhafi lúc
đầu cũng là một dạng con đường cách mạng nào đấy. Lùi
nữa vào lịch sử, trong Bài 1 tôi đã nêu nhận thức của mình
về các cuộc cách mạng đã diễn ra tại các quốc gia trên
trái đất này.
Thế còn Việt Nam?
Tôi đã nêu suy nghĩ của mình trong Bài 1 cũng như tại đây.
Đến lượt bạn đọc tự nêu suy nghĩ của các bạn, xin mời.
Tôi chỉ có thể nói trước: Tôi kiên định.
Vâng, tôi kiên định tới mức không loại trừ rằng khát vọng
duy tân này vì những lý do nào đấy có thể thất bại hoặc
sẽ bị đàn áp, giập tắt.., như đã từng xảy ra ngay trong
lịch sử nước ta, và cả trong lịch sử nhiều nước khác...
Không thiếu lý do và sự kiện cho phép hình dung một kết cục
như vậy.
Tôi hiểu chứ. Ngay trong đời sống báo chí hàng ngày hiện nay,
một bài báo nho nhỏ, có hơi hướng lề trái một tí, cũng
phải chịu tới dăm bảy cú điện thoại, rồi phải rút bỏ.
Một IDS bé tí teo cũng phải loại bằng được! Cho đến nay có
không biết bao nhiêu kiến nghị đúng đắn của giới trí thức
về những vấn đề trọng đại của đất nước bị bỏ ngoài
tai… Nói gì đến chuyện duy tân to tát!?.. Vân vân…
Song tôi vẫn mong rằng cả nước không phân biệt ai, người
dân và người cầm quyền, hãy nên chủ động dồn sức cùng
nhau nghĩ, xây dựng và thực hiện kịch bản duy tân đất
nước, làm cho những tư tưởng của duy tân trở thành dòng tư
tưởng mạnh mẽ trong xã hội nước ta, thành những giá trị
đáng khao khát, thành động lực tinh thần của xã hội, thành
hành động của xã hội. Hãy khởi sự bằng việc tất cả
trấn tĩnh lại, cùng nhau suy nghĩ như thế! Người dân và
người cầm quyền! Chỉ riêng việc tao ra được sự hiệp lực
với nhau suy nghĩ như vậy của cả nước, của toàn dân tộc
cho một ý tưởng như thế, đã có thể tự nó là một thắng
lợi mở đường cho một triển vọng tốt đẹp của đất
nước, của dân tộc. Duy tân như thế là ngay từ đầu đánh
thức cái tâm, cái thiện trong mỗi người, chủ động tránh
mọi đổ vỡ, tranh thủ mọi thuận lợi để cải cách, để
phát triển. Đấy, theo tôi, chính là con đường tối ưu nhất
cần lựa chọn. Hay là có thể vì Phật Thích Ca đã chiếm
được một phần trong trái tim tôi, nên tôi còn quá tin, hay
chưa mất hết lòng tin vào con người?!..
Tôi nghĩ đến Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam (MTTQVN) là người
và cũng là pháp nhân thích hợp nhất trong chế độ chính trị
và tình hình pháp lý hiện nay của đất nước. MTTQVN có đầy
đủ năng lực và chính danh đứng ra vận động trí tuệ và
tâm huyết cả nước xây dựng và thực hiện một phong trào duy
tân như thế. Có thể gắn sự vận động này với những vận
động tham gia thiết thực của toàn dân chung tay tháo gỡ những
khó khăn và sớm đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng kinh
tế.
Làm được như vậy, vừa thay đổi hẳn không khí nặng nề do
mất niềm tin hiện nay trong mối quan hệ giữa dân và thể chế
chính trị, vừa tạo ra một hào khí mới, cổ xúy cho cái mới,
cái tốt. Chống tham nhũng và mọi tiêu cực trong xã hội có
hiệu quả nhất có lẽ cần bắt đầu từ phía "xây" như
thế, trước hết là tạo ra công khai minh bạch để cổ xúy cho
cái đúng, cái xây, cái tích cực. Bắt tay vào sự nghiệp duy
tân này, cả nước sẽ có một khí thế mới hào hùng vì đất
nước, đồng thời Việt Nam ngay lập tức sẽ được sự cổ
xúy của toàn thế giới tiến bộ, vị thế quốc tế của
đất nước sẽ được cải thiện mạnh mẽ. Xin nói ngay, chắc
chắn các nước phát triển trên thế giới kể từ Mỹ trở
đi, và cùng với họ là cả trào lưu tiến bộ rộng rãi trên
thế giới nữa, trong bàn cờ thế giới hiện nay tất cả đều
không ai muốn có một kịch bản "hoa lan hoa nhài" ở Việt
Nam. Dẫn chứng là họ có nhiều quan điểm "vênh" với xử
sự của ta trong nhiều chuyện, song tất cả đang tìm cách nâng
cao quan hệ với nước ta, mong muốn nước ta ổn định và
tiếp tục phát triển.
Đương nhiên, điều kiện tiên quyết cho một kịch bản duy tân
như thế là - xin mượn câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh –
"Phải để cho người dân mở mồm ra nói!", phải có tự do
báo chí, phải có dân chủ, phải thực hiện công khai minh
bạch.
Xin hỏi: Còn việc nào đáng làm hơn nữa đối với MTTQVN?
Xin kể lại một chuyện cũ. Hà Nội những năm tháng trước
cách mạng Tháng Tám về nhiều mặt là một cuộc sống lay
lứt, chán trường, mất phương hướng; có những mặt lam lũ,
có những mặt bê tha trụy lạc ghê gớm (một Hà Nội của
lừa đảo, cờ bạc, nghiện hút, nhà thổ, cô đầu, của tim la
– [bệnh giang mai]…).., một Hà Nội vật vờ! Tình cảnh này
dễ hiểu vì chiến tranh (chiến tranh thế giới II đã lan đến
nước ta), vì nạn đói ở miền Bắc lúc đó, Nhật đến
chiếm đóng và làm đảo chính hất Pháp… Thế nhưng ngay
những ngày sau Cách Mạng Tháng Tám là một không khí khác hẳn
ở hà Nội. Một trong các yếu tố trực tiếp và sớm nhất
góp phần tạo ra sức sống mới lúc ấy là phong trào "Khỏe
vì nước!", do Chủ tịch Hồ Chí Minh đề xướng.
Phải, hầu như mọi việc sau những ngày cướp chính quyền
bắt đầu từ Khỏe vì nước. Có thể nói, sáng sớm hay chiều
chiều rất nhiều đường phố, công viên trở thành các bãi
tập thể dục, tập võ cho cả Hà Nội. Già trẻ lớn bé ganh
đua nhau tập tành. Song phong trào Khỏe vì nước này đã mở
đầu và kéo theo một phong trào khác lớn hơn chính nó rất
nhiều. Đó là cả một phong trào rộng lớn cổ xúy cho nếp
sống lành mạnh, văn minh, trung thực, đoàn kết, hòa đồng và
hiệp đồng cùng nhau trong xã hội – cái tên gọi chung lúc ấy
cho sự vận động này là thực hiện đời sống mới. Dân trong
phố bắt đầu gặp gỡ nhau, chan hòa (trước kia không thế),
cùng nhau tự làm, tự lo liệu việc này việc nọ cho phố xá
mình mà chẳng phải có bàn tay nào của chính quyền (lúc này
đúng là nhân dân tự quản toàn diện, bàn tay của chính quyền
nếu có muốn có cũng không đào đâu ra), trộm cắp và mọi
tệ nạn biến mất. Xã hội dân sự là như thế, vốn xã hội
quả là có những khả năng khó đánh giá hết. Một nếp sống
mới trong xã hội thực sự hình thành. Thực dân Pháp lúc này
đã lăm le quay lại. Hà Nội cùng với cả nước sôi sục các
phong trào yêu nước: vào tự vệ, tự trang bị vũ khí, quyên
vàng cứu nước, đục tường nhà nọ thông sang nhà kia để
hình thành các tuyến, các phố cho sẵn sàng chiến đấu…
Nếu như ngày nay, làm cho toàn dân ý thức được tính hình và
mọi thách thức đang đặt ra đối với đất nước, nếu như
có được một phong trào duy tân với hào khí như phong trào
Khỏe vì nước năm nào!..
Chế độ chính trị của nước ta bây giờ, những người đang
giữ vai trò cầm quyền đất nước bây giờ, từng đảng viên
và toàn thể Đảng cộng Sản Việt Nam bây giờ có đủ bản
lĩnh và nghị lực, trước hết là có đủ cái tâm và ý chí,
làm nên một phong trào duy tân đáng mong mỏi như thế? Không
một ai trong thâm tâm có thể trốn tránh nổi câu hỏi này, dù
muốn. Trong thâm tâm mỗi người cũng tự biết, trả lời như
thế nào thì chính mình là thế nấy. Không ai tự chạy trốn
được chính mình đâu.
Hôm nay, viết những dòng này, trong tâm khảm tôi vẫn vang lên
lời ca hào hùng năm xưa: "Khỏe vì nước kiến thiết quốc
gia, nào thanh niên ta góp tài ba…"
Xây dựng nên một cao trào duy tân như vậy, có nghĩa là phải
tạo ra được một cái đích mà trước sau dân tộc ta nhất
định sẽ hướng tới. Cho sự nghiệp xây dựng và phát triển
đất nước bây giờ và về sau! Cái đích ấy là gì, duy tân
phải xác định cho đúng, xác định có sức thuyết phục, làm
cho cái đích ấy là của cả dân tộc, trở thành cái đích và
lẽ sống của từng người con trong cộng đồng dân tộc này.
Bảo vệ đất nước cũng trước hết phải như vậy.
Việc xây dựng và xác định một cái đích như thế trong tình
hình đất nước hiện nay không thể là sản phẩm của một
bộ não kiệt xuất nào đó, càng không thể là một thứ gì
đó "copy" vào – dù có cái tên là chủ nghĩa xã hội hay
định hướng xã hội chủ nghĩa. Một cái đích như thế, chỉ
có thể được tích tụ và hình thành từ khát vọng của dân.
Nhiệm vụ của trí tuệ và lòng yêu nước là phải tinh túy
được cái khát vọng ấy của người dân thành cái đích chung
như thế của cả dân tộc, trở thành cái cốt lõi của dân
chủ cho nước ta, nhất là đúng với tinh thần người dân là
chủ của đất nước.
Trong Di chúc của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tinh túy
được khát vọng ấy thành cái đích: Xây dựng một nước
Việt Nam hòa bình, độc lập, thống nhất, dân chủ và giàu
mạnh. Cái đích chính đáng ấy đã và đang bị rất nhiều sai
trái, tiêu cực, tệ nạn quan liêu tham nhũng, và cả dốt nát
nữa làm cho mờ đi trong quá trình tha hóa đang diễn ra trên
đất nước ngày nay, đảy ra xa mãi người dân, xa đất nước,
xa dân tộc… Thậm chí cái đích đúng đắn ấy được sáng
tạo thêm những cái đích mới: độc lập dân tộc gắn liền
với chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa xã hội là sự lựa chọn
của dân tộc.., nhưng lại trong một bối cảnh kinh tế - xã
hội – văn hóa của đất nước ngày càng mang nhiều cái hoang
dã của thời thời kỳ tích tụ tư bản ban đầu. Rút cuộc,
cái đích do Chủ tịch Hồ Chí Minh đúc kết nên ấy, chưa trở
thành mục tiêu trung tâm bất di bất dịch và bất khả xâm
phạm đối với toàn bộ hệ thống chính trị. Và chính điều
này làm cho nó chưa thu hút được toàn bộ tâm trí và nghị
lực của đất nước, lấy đi của nó bao nhiêu ý nghĩa thiêng
liêng, gây ra tâm lý hoài nghi trầm trọng trong nhân dân.
Có lẽ vì thế, nên đã phải sáng tạo ra cái định hướng xã
hội chủ nghĩa rất co giãn để thích nghi với những hiện
tượng khó mà "khớp" với chủ nghĩa xã hội? - một bước
lùi hay là một sự khôn ngoan tương tự như các nhà lý luận
Trung quốc từng làm: Chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc.
Đôi ba lần tôi đã có dịp thử phân tích thực chất cái chủ
nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc này là gì[3]. Trong thực
tế, cái quốc gia theo chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc
ấy đang gây ra cho nước ta không ít mối uy hiếp rất đặc
sắc Trung Quốc...
Thế nhưng trong nhiều bài giảng và giáo trình của Học viện
Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nhiều văn kiện quan trọng
của Đảng, trong không ít phát biểu của những lãnh đạo cấp
cao của Đảng và nhà nước… có sự khẳng định dứt khoát
như dao chém cột: Việt Nam kiên trì con đường xây dựng chủ
nghĩa xã hội… Xã hội loài người nhất định sẽ tiến lên
chủ nghĩa xã hội.
Cái đích xây dựng một Việt Nam hòa bình, độc lập, thống
nhất, dân chủ và giàu mạnh dù bây giờ chỉ còn tồn tại
gần như là một khẩu hiệu như thế, song vẫn chưa được yên
thân. Khẩu hiệu này đang bị những gì diễn ra trong cuộc
sống hàng ngày trên đất nước tiếp tục tước bỏ dần sự
thiêng liêng còn lại của nó. Tìm được những quyết sách,
những chủ trương lớn bám sát được cái đích Chủ tịch Hồ
Chí Minh đúc kết nên như thế quả là hiếm. Những sai trái
lớn, nghiêm trọng trong kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn
hóa, xã hội đi ngược lại cái đích như thế không hiếm!
Trong tình trạng xã hội đang lâm vào một cuộc khủng hoảng
sâu sắc các giá trị như hiện nay (đã trình bầy trong Bài 1)
– kịch bản duy tân đất nước phải làm sao xác lập nên
được một cái đích tiêu biểu cho khát vọng đích thực và
thiết thực của dân tộc thật không dễ.
Tôi không có đủ tư cách, trí tuệ cần thiết cũng không có
nốt, để lúc này phác thảo ra một cái đích như thế. Vậy
xin khuyến nghị mọi trí tuệ và tâm huyết cùng nhau động não
suy nghĩ việc hệ trọng này. Hơn bao giờ hết, cả dân tộc
lúc này cần hội tụ lại triệu người như một, tạo ra ý
chí, ra sức mạnh thực hiện cái đích mà Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã đúc kết nên trong Di chúc của Người. Viết cái gì
cụ thể ra bây giờ để thôi thúc, để tạo ra ý chí và sức
mạnh hành động thực hiện cái đích như thế, cần lắm. Hay
là có thể còn một cách gì khác nữa làm sống động cái
đích này?..
Không có cái đích làm động lực như thế, không trải qua con
đường duy tân đất nước, mà cố ý hay sơ xuất để xảy ra
bất khả kháng đất nước rơi vào đổ vỡ, kể cả kịch
bản xóa đi làm lại từ đầu, chắc chắn sẽ đẩy đất
nước rơi sâu vào thảm họa, sẽ tụt hậu nữa. Mà như thế,
thật chưa biết đất nước lại phải tìm đường ngoi ra như
thế nào. Đất nước trong hoàn cảnh như thế, chắc gì thoát
khỏi số phận con kiến mà leo cành đa..? Trong khi đó thế
giới thì chỉ tiến về phía trước, không biết chờ.
Không có một nỗ lực duy tân sâu rộng và triệt để, chắc
chắn cái tha hóa sẽ lấn tới và càng trở nên ác tính hơn
(acute), là sự chuẩn bị vô ý thức cho cái đổ vỡ. Xin nhấn
mạnh, vào thời khắc nhạy cảm hiện nay của đất nước, theo
tôi, càng phải chủ động dấy lên một phong trào duy tân như
thế, chứ không phải bàn lùi.
Trải qua kịch bản duy tân của toàn dân tộc đáng mong muốn
như trình bày trên, thành công thì thật là toại nguyện và
phúc đức cho dân tộc. Nhưng cứ giả định là vì lý do nào
đấy nó bị thất bại, thì chí ít kịch bản duy tân bị đè
bẹp này cũng có thể là nền móng, là định hướng, là sự
chuẩn bị nhất thiết phải có trước, trước khi tình huống
bất khả kháng xảy ra cho đất nước một kịch bản tiếp theo
nào khác.
Cứ giả thử là bị đè bẹp, một cuộc duy tân bị bóp chết
như thế sẽ lại một lần nữa trong lịch sử thôi thúc đất
nước bóc toạc mọi dối trá. Đất nước sẽ đứng dạy phân
định dứt khoát ai là ai?, phân định trận tuyến đến lúc
đòi hỏi phải phân định cho những quyết định mới của dân
tộc. Một sự vạch trần và phân định dứt khoát như thế,
đến lúc nào đó trong một hoàn cảnh nào đó sẽ là cần
thiết, là không thể tránh được.
Cho nên, con đường duy tân như thế có thể tiết kiệm xương
máu và thời gian cho đất nước, tránh được từ trước
những quanh co, hẫng hụt không đáng có, trước khi kịch bản
tiếp theo bất khả kháng phải nổ ra. Đơn giản là thế này:
sự nổi dạy khi bất khả kháng phải xảy ra của một nhân
dân được trang bị trí tuệ, sẽ khác rất nhiều sự nổi
dạy của một nhân dân với động lực là sự bức xúc của
tâm lý số đông (tôi tránh dùng cái tên gọi "tâm lý bày
đàn"). Nói cách khác, kể cả với khả năng xảy ra kết cục
xấu nhất, một phong trào duy tân như thế có thể được coi
là một dạng học phí trả trước, trước khi đất nước bất
khả kháng phải bước vào thử thách quyết liệt tiếp theo.
Không ai "bói" đúng được bước đi của cuộc sống. Ý
kiến của tôi cũng chỉ là một ý kiến để tham khảo, lựa
chọn. Không loại trừ cuộc sống có thể còn có các bản đồ
và lộ trình khác.
Lại nữa, lịch sử đất nước có một giai đoạn chuyển
thời rất đáng để chúng ta ngày nay ngẫm nghĩ, học hỏi. Đó
là sự chuyển hóa hòa bình thành công từ triều Lý lúc suy tàn
sang triều đại nhà Trần huy hoàng – một thiên sử sáng chói
mãi mãi trong lịch sử dân tộc ta. Hòa bình ở đây được
hiểu với nghĩa tiết kiệm xương máu nhất, nhà Trần không
cần phải tiến hành chiến tranh giành quyền từ tay nhà Lý.
Hòa bình ở đây được hiểu là kế thừa tốt nhất mọi
thành quả của nhà Lý, phát huy tốt nhất những thành quả này
trong thời Trần kế theo.
Đương nhiên ở đây phải đánh giá cao vai trò cá nhân mang
tính khởi xướng, hoạch địch và hành động quyết định
của Trần Thủ Độ. Xin phép tạm đặt tên là bài học Trần
Thủ Độ cho dễ nhớ.
Có lẽ đây là cuộc chuyển hóa hòa bình duy nhất thành công
rực rỡ trong lịch sử nước ta từ triều đại vua này sang
triều đại vua khác, khẳng định rõ ràng đã từng có một con
đường, một công cuộc chuyển hóa hòa bình như thế. Chẳng
lẽ bài học thành công này không có ý nghĩa gì đối với
đất nước ta hôm nay?- giữa lúc đất nước bất khả kháng
đứng trước bước ngoặt phải chuyển sang một giai đoạn
phát triển mới hoàn toàn khác trước! Rõ ràng kịch bản duy
tân cần học hỏi bài học này, học hỏi trí tuệ của nhân
loại hôm nay, để thành công như thời Trần đã từng thành
công. Những người đang nắm giữ vận mệnh đất nước trong
tay nghĩ gì về bài học Trần Thủ Độ?
Đầu óc tôi có lẽ đủ thực tế để hiểu rằng trong những
điều kiện của hệ thống chính trị - xã hội nước ta như
hiện nay, không thể chờ đợi xuất hiện một minh quân. Trong
bài Việt Nam và vấn đề sử dụng người tài trong giai đoạn
hiện nay (Tạp chí Thời đại mới, số 22, xuất bản tháng
7-2011), tôi đã chứng minh: Tệ hại của tiêu cực, hệ quả
của hiện tượng đảng hóa, cả hai thứ này luôn luôn có bản
năng đố kị và thải loại hiền tài.
Tôi tự đặt cho mình câu hỏi: "Nếu không sao tìm được
một minh quân lúc này, thì kịch bản duy tân có thể thúc đẩy
mọi cố gắng của cả nước tạo ra một Trần Thủ Độ tập
thể được không?" ngay từ những tâm huyết trong hàng ngũ
cầm quyền, từ những tinh hoa trong dân tộc.
Hay là tạo ra trong toàn dân một chí hướng tìm tòi sự chuyển
hóa hòa bình theo bài học Trần Thủ Độ, được vận dụng
một cách sáng tạo? Được không?
Tôi tin rằng cái thiện và trí tuệ trong lòng đất nước hiện
nay vẫn đủ sức làm nên một Trần Thủ Độ tập thể hay
một chí hướng Trần Thủ Độ như thế. Rất cần đánh thức
và hội tụ cái thiện và trí tuệ ấy, trước hết làm cho cái
thiện và trí tuệ ấy vượt qua được nỗi sợ của chính nó,
đứng lên thực hiện trách nhiệm của nó.
Cho nên nhìn về mọi phương diện, giả thử nếu không thành
công mà lại bị giập tắt, ít nhất kịch bản duy tân đất
nước cũng là một chặng đường nên trải qua, trước khi tình
hình bất khả kháng xảy ra kịch bản nào khác tiếp theo. Nói
một cách khái quát hơn nữa: Vận động là quy luật, là bản
chất của cuộc sống; câu chuyện còn lại là kịch bản duy
tân này phải dẫn dắt sự vận đông này đi qua chặng đường
nào – chứ không phải kìm hãm sự vận động này – sao cho
có lợi nhất, tối ưu nhất, với cái giá phải trả thấp
nhất trong bối cảnh trong, ngoài hiện nay của đất nước cho
sự nghiệp phát triển đất nước.
Trong Bài 1 tôi đã lưu ý: Thực sự đang có cuộc chạy đua
quyết liệt về thời gian giữa một bên là sự phát triển
của đất nước và một bên là sự tích tụ trong lòng xã hội
nước ta những mâu thuẫn đối kháng có thể dẫn đến "mùa
hoa lan, hoa nhài". 70 năm Liên Xô còn đổ… Cũng trong Bài 1,
tôi thầm lo về cuộc chạy đua này, thâm tâm cầu mong phát
triển sẽ thắng cuộc, mong muốn sẽ không xảy ra tình hình
bất khả kháng dẫn tới các "mùa hoa" này nọ. Mà nếu
phải xảy ra các "mùa hoa" này nọ , mong sao là với cái giá
phải trả rẻ nhất (chứ không phải là rẻ - vì chuyện này
không có được) cho đất nước, cho dân tộc. Cần phải có duy
tân là vì vậy.
Nói đến đây, tôi phải thừa nhận cuộc sống đất
nước đang tồn tại một sự thật, một tình thế tiến thoái
lưỡng nan (một dilemma). Đó là tình trạng giữa một bên là
quyền lực thường không biết lẽ phải, bên kia là những hệ
quả không thể tránh được của "các mùa hoa lan hoa nhài".
Kịch bản duy tân đất nước không thể có chỗ đứng trong
bất cứ bên nào ở đây cả. Làm sao bây giờ?
Giải quyết "dilemma" này như thế nào? – thiết
nghĩ từng người con của đất nước đang nợ câu trả lời.
Phần tôi cũng vậy.
Hướng của câu trả lời tôi đang theo đuổi trước
sau vẫn là kịch bản phát triển đất nước của con đường
tiếp theo (hàm nghĩa không xóa đi làm lại từ đầu), kinh qua
duy tân thay đổi và chấn hưng đất nước theo tinh thần và
hào khí như cụ Phan một thời đã dấy lên.
Sự thực đang tồn tại một tâm lý "sợ" trong cả
hai phía: người dân và người cầm quyền. Dân thì sợ bị
đàn áp, người cầm quyền thì sợ tuột tay để xảy ra tình
hình bị lật đổ. Bài 1 tôi đã trình bày: Dân được giác
ngộ, nhất định dân sẽ không sợ. Người cầm quyền lo cho
dậu không đổ thì cũng không phải sợ bìm leo! Nhất thiết
phải khắc phục bằng được cái tâm lý "sợ", để cả hai
phía không tự mình tước đi nhuệ khí của mình phấn đấu cho
cái tốt, cho duy tân vì sự nghiệp quốc gia.
Người cầm quyền nếu vì dân vì nước mà không lo
giữ cho dậu khỏi đổ thì làm gì? Nói mà không làm nổi là
bất cập, nói mà không làm là nói dối, nói mà làm khác, là
lừa đảo - mà như thế câu chuyện trở nên hoàn toàn khác
mất rồi. Để cho tha hóa leo thang hoành hành nữa, nguy cơ đổ
vỡ sao tránh được? Vậy sự lựa chọn của người cầm
quyền nên là đừng để cho cái "sợ" này của mình biến
tướng thành thụ động đối kháng, là kiên quyết vượt qua
cái "sợ" của mình để cải cách sâu rộng kinh tế, chính
trị, xã hội, văn hóa của đất nước, để chặn lại và
đảo ngược xu thế tha hóa.
Nội dung đích thực của keo vật thời đoạn này của
toàn dân tộc ta, theo tôi, không phải là đập phá, mà phải
là dũng cảm vượt qua nỗi sợ của chính mình, dám đối mặt
với quan liêu tham nhũng, quyết đẩy lùi tha hóa - kể cả tha
hóa của chính mình, trau giồi cái tiên tiến, học hỏi cái
mới và xả thân vì nó.
Khát vọng và sức mạnh của dân tộc, xu thế chủ
đạo trên thế giới mong muốn có một Việt Nam giàu mạnh và
phát triển cùng dấn thân với cả cộng đồng quốc tế tiến
bộ, đấy chính là những yếu tố vô cùng quan trọng cho phép
nhân dân ta thành công. Không làm được như vậy, nguy cơ nước
ta phải chịu nô dịch một lần nữa là hiện hữu – nô dịch
kiểu mới. Hiện nay đất nước đã lâm vào sự lệ thuộc ở
mức nguy hiểm.
Ngay trong khi tôi đang viết những dòng này (tuần lễ
thứ nhất và thứ 2 của tháng 10 – 2011), Thủ tướng Chính
phủ đã đặt vấn đề phải xây dựng Luật biểu tình. Tôi
muốn bình ngay rằng, nếu không có các cuộc biểu tình yêu
nước bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia trong
những tháng 7 và 8 vừa qua ở Hà Nội và Thành phố Hồ chí
Minh, có lẽ vấn đề này chưa được đặt ra (còn Luật này
sẽ là gì thì cần phấn đấu tiếp, chờ đợi và bàn luận
sau). Cũng thời gian này, hiển nhiên các cuộc đi thăm nước
ngoài của Chủ tịch Trương Tấn Sang và Thủ tướng Nguyễn
Tấn Dũng rõ ràng nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam,
tạo thuận lợi cho chuyến đi thăm Trung Quốc của Tổng bí thư
Nguyễn Phú Trọng. Những sự kiện cụ thể như thế là những
ví dụ hé ra triển vọng và không gian hoạt động của kịch
bản duy tân đất nước, nếu cả nước dấn thân thực hiện.
Vâng, cái khó nhất là làm thế nào? để nhân dân
đứng lên tự giải phóng! Tôi mong được thảo luận rộng rãi
để cùng nhau tìm câu trả lời.
Khoảng hai năm nay liên tục, trong điều kiện có thể
của mình, qua các cuộc tiếp xúc và một số hội thảo, tôi
đã làm một cuộc thăm dò ý kiến theo cách của mình và
được kết quả: Lý tưởng nhất trong hoàn cảnh đất nước
hiện nay là ĐCSVN nhận thức được vấn đề và tự đứng
lên trước, khởi xướng công cuộc duy tân này. Có thể nói
đó là nguyện vọng của nhiều người dân ở mọi tầng lớp
khác nhau. Ngay trong 3 kiến nghị gần đây nhất về những vấn
đề trọng đại của đất nước, cộng đồng trí thức trong
nước và đang sống ở nước ngoài gửi Quốc hội Việt Nam và
Bộ Chính trị ĐCSVN, cũng toát lên ý ĐCSVN phải đứng lên
trước, và còn nhấn mạnh đó là trách nhiệm phải làm của
ĐCSVN. Đó là sự lựa chọn tối ưu cho đất nước và cho
ĐCSVN. Lại câu chuyện: Phải quay mặt về phía mặt trời để
vượt lên cái bóng của chính mình mà đi!
Như vậy, hy vọng tôi đã trình bày có đầu đuôi cách
nhìn và sự lựa chọn của tôi về một cao trào duy tân đất
nước.
(còn tiếp)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10380), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét