height="315" alt="1_1.jpg" /></center>
<em>Một người đàn ông Ai Cập dùng điện thoại cầm tay có
camera của mình để ghi lại hình ảnh đám đông hỗn loạn</em>
<strong>Sợ hãi</strong> – đó là công cụ truyền thống để
nhà độc tài giữ được dân chúng trong vòng kiểm soát. Nhưng
bằng việc cắt hết dịch vụ không dây và Internet tại Ai Cập
vào cuối tuần trước để đối phó với những cuộc biểu
tình khổng lồ trên đường phố, Tổng thống Hosni Mubarak đã
để lộ nỗi hoảng sợ của chính mình – rằng Facebook,
Twitter, máy tính xách tay và điện thoại thông minh có thể làm
cho các đối thủ của ông mạnh thêm lên, bóc trần những yếu
kém của ông ta ra với thế giới, và lật đổ chế độ.
Có lý do để ông Mubarak phải mất bình tĩnh. Thông qua rất
nhiều tài khoản cá nhân (trên blog), thùng thuốc súng kiểu
mới – mạng xã hội – đã góp phần đẩy nhanh cuộc cách
mạng ở Tunisia, buộc nhà cai trị 23 năm qua ở đất nước này
là ông Zine el-Abidine Ben Ali phải lưu vong một cách nhục nhã,
và thổi bùng lên một đống lửa sẽ lan rộng khắp thế giới
Ả rập với tốc độ nghẹt thở. Một biểu tượng phù hợp
là cảnh ông Slim Amamou, blogger bất đồng chính kiến có hàng
nghìn người hâm mộ trên Twitter, chỉ trong vài ngày đã được
đưa từ phòng hỏi cung của chế độ Ben Ali lên một vị trí
trong chính phủ mới, với chức Bộ trưởng Thanh niên và Thể
thao. Đó quả là một biểu hiện của sự bất định ở
Tunisia, bởi mới hôm thứ Năm (ngày 27-1), ông đã từ chức.
Cuộc đảo chính ở Tunisia là lời động viên mới nhất đối
với một khái niệm có tính an ủi, rằng: Những công cụ web
mà rất nhiều người Mỹ dùng để hẹn hò với bạn học hay
để quẳng lên đó những suy nghĩ thoáng qua, nhưng cũng những
công cụ web ấy còn có một vai trò cao quý hơn, là làm thứ
thuốc tẩy, rửa trôi chế độ chuyên quyền. Suy cho cùng thì
mới cách đây 18 tháng thôi, các công nghệ này bị lên án như
là một nhân tố trong Cách mạng Xanh ở Iran – phong trào biểu
tình đường phố gây xáo trộn xã hội sau cuộc bầu cử tổng
thống đầy tranh cãi.
Song, kể từ khi cuộc nổi dậy sụp đổ, Iran đã trở thành
một trường hợp mang tính chất cảnh báo. Cảnh sát Iran hăm
hở bám theo dấu vết các nhà hoạt động để lại trên mạng,
việc này giúp họ tiến hành hàng nghìn vụ bắt bớ trong
chiến dịch đàn áp xảy ra sau đó. Chính quyền thậm chí còn
tận dụng ưu thế của đám đông trong cuộc săn lùng các thế
lực thù địch: Họ đưa ảnh của những người biểu tình lên
web và mời gọi dân chúng Iran nhận diện.
"Chính phủ Iran đã trở nên thành thạo hơn nhiều trong việc
sử dụng Internet để truy lùng các nhà hoạt động", Faraz
Sanei, người theo dõi Iran tại tổ chức Human Rights Watch, nói.
Ông Sanei cho biết, Revolutionary Guard (Người Bảo vệ Cách mạng)
– lực lượng kinh tế và chính trị hùng mạnh có chức năng
bảo vệ cái chế độ của các thủ lĩnh Hồi giáo – đã mở
một trung tâm giám sát ảo trên mạng, và có tin đồn là họ
đứng sau "quân đội ảo" của các tin tặc, một đội quân
có thể săn đuổi bất kỳ kẻ chống đối nào.
Những năm gần đây, các chế độ đàn áp nhân quyền trên
khắp thế giới lẽ ra đã tụt lại sau đối thủ của họ
trong việc khai thác công nghệ mới – không phải là chuyện
bất ngờ bởi các nhà độc tài đang già cỗi đi lại phải
đương đầu với những đối thủ trẻ hơn, thành thạo công
nghệ hơn. Nhưng ở Minsk và Moscow, Tehran và Bắc Kinh, chính
quyền đã bắt đầu leo dần lên đường cong học vấn và
biến các công cụ Internet mới thành thứ phục vụ cho mục
đích riêng của họ chống lại dân chủ.
Khuynh hướng ngược này tạo ra một cuộc tranh cãi: Số đông
mọi người thường cho rằng Internet và mạng xã hội vốn dĩ
có thể lật đổ cán cân quyền lực theo hướng ủng hộ dân
chủ; liệu điều này có đúng không? Cuốn sách mới, "Ảo
tưởng trên không gian ảo: Mặt đen tối của tự do Internet",
của học giả người Mỹ gốc Belarus Evgeny Morozov, đã khiến
cho câu chuyện càng trở nên kích thích hơn, khi tác giả mô tả
hết ví dụ này tới ví dụ khác những con người tìm cách
tận dụng phương tiện truyền thông mới – Internet – làm
lợi thế cho mình.
Nhưng sau rốt, chính những yếu tố đã mang lại cho Facebook và
các site tương tự thành công thương mại lớn lại là các yếu
tố có sức thu hút khổng lồ đối với lực lượng cảnh sát
mật. Trang mạng xã hội của một nhà bất đồng chính kiến
và các bài viết trên Twitter là công cụ thuận tiện để thể
hiện quan điểm chính trị, sự nghiệp, thói quen cá nhân, cũng
như bộc lộ thông tin về những đồng chí, bạn bè và thân
nhân của anh ta. Một viên công an mạng có thể soạn ra cả bộ
hồ sơ về một nhân vật chống đối chế độ nào đó mà
không cần phải bỏ công đi theo anh ta trên phố hay nghe trộm
điện thoại như hồi trước khi thế giới có net.
Nếu trong cơn khủng hoảng, nước Ai Cập của ông Mubarak đã
dùng tới thứ công cụ ngu độn truyền thống để đương
đầu với phe bất đồng chính kiến – cắt đứt toàn bộ hệ
thống thông tin liên lạc – thì các nước khác tỏ ra tinh tế
hơn. Ở Belarus, giờ đây các sĩ quan của K.G.B – cơ quan công
an mật này vẫn giữ tên gọi của nó từ thời Xô Viết –
thường xuyên trích dẫn những lời bình luận (comment) của các
nhà hoạt động trên Facebook và những site khác trong các cuộc
thẩm vấn – Alexander Lukashuk, Giám đốc chi nhánh Belarus của
Đài Phát thanh Châu Âu Tự do/ Phát thanh Tự do, cho biết như
vậy. Ông kể, tháng trước, các nhân viên điều tra đã xuất
hiện tại căn hộ của một phóng viên ảnh người Belarus, và
chế nhạo cô ta rằng bởi vì cô viết blog khiến họ thường
xuyên phải làm việc ban đêm, nên họ quyết định đến gặp
cô vào buổi sáng.
Ở Syria, "Facebook bây giờ là nguồn cơ sở dữ liệu lớn
đối với chính phủ" – theo Ahed al-Hindi, một nhà hoạt
động Syria, từng bị bắt tại hàng Internet café ở thủ đô
Damascus vào năm 2006, và đã rời đất nước sau khi được
thả. Ông Hindi hiện là thành viên của nhóm CyberDissidents.org ở
Mỹ. Ông bày tỏ tin tưởng rằng Facebook có lợi nhiều hơn là
gây hại, bởi nó giúp các nhà hoạt động thành lập những
tổ chức ảo, vốn không thể tồn tại được nếu thành viên
của nó gặp nhau trực diện trong đời thực. Nhưng theo ông,
người dùng (Facebook) phải ý thức được rằng họ đang giao
lưu cả với những kẻ đàn áp họ, cũng như với những bạn
bè đồng chí của họ.
Widney Brown, giám đốc cao cấp phụ trách luật và chính sách
quốc tế tại Tổ chức Ân xá Quốc tế, cho hay những trang
mạng xã hội được ưa thích đều trung lập về mặt chính
trị, giống như phần lớn các công nghệ mới.
"Không có gì là tất yếu ở những công cụ như thế — máy
in của Gutenberg, máy fax hay Facebook" – ông Brown nói. "Chúng
có thể được sử dụng để thúc đẩy quyền con người, mà
cũng có thể là để hủy hoại quyền con người".
Đấy cũng là quan điểm của ông Morozov, 26 tuổi, một học
giả thỉnh giảng ở Standford. Trong "Ảo tưởng net", ông
gửi một câu trả lời đến "những kẻ không tưởng trên
mạng", những người tưởng rằng Internet, một cách tất
yếu, sẽ khuyến khích dân chủ. Ông đưa ra thuật ngữ
"spinternet" (tạm dịch: tơ net) để nói về tấm lưới nhện
(spin) mà các chính phủ – bây giờ đã bắt đầu làm chủ
được công nghệ – phủ lên Internet.
Theo ông Morozov, ở Trung Quốc, hàng nghìn người đã được
đào tạo và được trả tiền – vì thế mà có biệt danh là
"đảng 50 xu" – để đưa những comment ủng hộ chính phủ
lên mạng và định hướng, cách ly công luận khỏi những lời
phê phán nhằm vào Đảng Cộng sản. Ở Venezuela, Tổng thống
Hugo Chávez, ban đầu còn gọi những comment thù địch trên
Twitter là "khủng bố", về sau đã tạo trang Twitter của
riêng mình – một kết hợp thú vị giữa chính trị và tự
quảng cáo bản thân. Hiện tại trang này đã có 1,2 triệu
người hâm mộ.
Ông Morozov lưu ý rằng, ở Nga, Thủ tướng Vladimir V. Putin đã
hợp tác được với vài công ty truyền thông Internet lớn, trong
đó có cả Konstantin Rykov. Hiện giờ rất nhiều website của
công ty này đưa thông tin sai lệch nhằm ủng hộ Putin; và các
tài liệu của họ, liên quan tới cuộc chiến năm 2008 giữa Nga
và Gruzia, theo hướng chống Gruzia, đã lan như virus trên mạng.
Ông Morozov thừa nhận rằng mạng xã hội "dứt khoát là giúp
cho những nhà bất đồng tập hợp lại".
"Nhưng điều đó có khiến cho phong trào phản đối trở nên
khả thi hơn không? Tôi không nghĩ thế".
Ở Ai Cập, có vẻ như ít nhất một số nhà hoạt động cũng
chia sẻ sự thận trọng của ông Morozov về bản chất "dao hai
lưỡi" của truyền thông Internet. Một tài liệu nặc danh 26
trang xuất hiện ở Cairo tuần trước đã đưa ra những chỉ
dẫn rất thực tiễn cho những người biểu tình. Tờ The
Guardian đưa tin, tài liệu này đã khuyên các nhà hoạt động
lưu truyền nó qua email và photocopy – chứ không phải qua
Facebook và Twitter, bởi vì cả hai mạng đó đều đã bị chính
quyền kiểm soát.
Sau đó chính phủ của ông Mubarak rõ ràng là đã đi đến kết
luận rằng nếu chỉ kiểm soát không thôi thì quá muộn. Vậy
là ông quyết định cắt toàn bộ kết nối Internet của đất
nước ông. Đó là hành động tuyệt vọng của một nhà độc
tài, kẻ chưa học được cách khai thác thứ công cụ mà những
đối thủ của ông ta đã biết tận dụng.
<em>Scott Shane, phóng viên chi nhánh Washington của báo The Times, là
tác giả của cuốn "Dismantling Utopia: How Information Ended the
Soviet Union" ("Bóc trần cõi không tưởng: Thông tin đã chấm
dứt sự tồn tại của Liên Xô như thế nào".)</em>
Người dịch: Đan Thanh
Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2011
Mời coi thêm video:
[video:http://www.youtube.com/watch?v=gr9TSjBOdKo&feature=player_embedded]
[video:http://www.youtube.com/watch?v=JFJqElJzVsU&feature=player_embedded]
Và <a
href="http://www.nytimes.com/interactive/2011/01/29/world/middleeast/30egypt-protest.html?ref=weekinreview">nhiều
hình ảnh sinh động</a>.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7706), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét