lên tiếng kêu gọi đồng bào của bà hãy đứng lên lật đổ
chế độ độc tài; bà cũng không đòi giành lấy quyền lãnh
đạo mà đảng của bà bị chính quyền quân phiệt lật lọng
xóa bỏ sau khi đã thắng với 59% số phiếu và chiếm 81% số
ghế trong Quốc hội năm 1990. Bả chỉ nhắc nhở người dân
Miến Điện hãy tiếp tục đấu tranh cho những gì thuộc về
lẽ phải.
Trong 21 năm qua, khắp nơi trên thế giới văn minh đã liên tục
vận động đòi chính quyền quân phiệt trả tự do cho Aung San
Suu Kyi để nhân dân Miến Điện được sống xứng đáng làm
người. Những áp lực đó đã có hiệu quả vì được loài
người văn minh ủng hộ. Aung San Suu Kyi là biểu tượng của
nỗ lực đòi nhân quyền. Chính quyền Miến Điện, cũng như
những nhóm lãnh đạo độc tài ở các nước Á Châu khác,
thường bác bỏ các lời yêu cầu tôn trọng Nhân Quyền. Họ
bảo khái niệm Nhân quyền là sản phẩm của nền văn hóa Tây
phương. Họ biện hộ rằng truyền thống văn minh Á Châu có
những hệ thống giá trị khác với Tây phương, trong đó không
nhắc đến khái niệm Nhân quyền.
Đây là một cách ngụy biện, vì trong các truyền thống Ấn
Độ Giáo, Phật Giáo và Khổng Giáo không sử dụng những danh
từ Nhân quyền, Dân chủ; nhưng cũng không có điều nào chống
đối hoặc ngăn cấm những giá trị bao hoàm trong khái niệm
đó. Ở Âu Châu, nơi khái niệm Nhân quyền được đề cao từ
thế kỷ 18, họ cũng không dựa trên truyền thông văn hóa xa
xưa của họ.
Khi những người làm cách mạng ở Pháp viết Bản Tuyên Ngôn
Nhân Quyền và Dân Quyền, đó cũng là những khái niệm mới,
mà các nền văn minh Hy Lạp, La Mã và Thiên Chúa Giáo chưa nói
tới. Bản tuyên ngôn nàycos tính cách phổ biến, không giới
hạn trong một truyền thống văn hóa nào. Bản Tuyên Ngôn Độc
Lập của nước Mỹ xác định: "Mọi người sinh ra đều bình
đẳng... và có những quyền không thể mất là quyền Sống,
Tự Do và Mưu cầu Hạnh Phúc", đã nói rất rõ "tất cả mọi
người" chứ không riêng một chủng tộc, một giai cấp nào
mới được hưởng các quyền đó. Các quyène êu trên là
những giá trị phổ biến áp dụng cho tất cả loài người.
Tính phổ biến của Nhân Quyền là sáng kiến của văn minh nhân
loại. Vì ngay trong thời gian người Hy Lạp và La Mã dùng thể
chế Cộng hòa, họ giới hạn chỉ trong một thiểu số người
dân thành Athenes hay Roma được hưởng các quyền tự do hội
họp, tự do phát biểu và được tham gia quyết định các việc
công. Nếu bây giờ khái niệm Nhân Quyền có vẻ mới mẻ đối
với người dân các xứ Miến Điện, Hàn Quốc, Ấn Độ, Trung
Quốc v.v... thì nó cũng vô cùng mới lạ đối với dân các
nước Mỹ, Pháp, Anh, Đức trong thế kỷ 18.
Cho nên câu hỏi không phải là khái niệm Nhân Quyền có phù
hợp với một truyền thống văn hóa nào hay không. Câu hỏi
chính là: <strong>Tại sao chúng ta nên tôn trọng Nhân
Quyền?</strong>
Một triết gia sống ở Anh Quốc vào thế kỷ 20 đã trả lời
câu hỏi này một cách giản dị. Isaiah Berlin (1909-1997) nói:
"<em><strong>Nếu anh hỏi tôi tại sao tôi tin ở Nhân Quyền, tôi
xin nói bởi vì đó là cách sống duy nhất, dễ chấp nhận
nhất, để loài người sống TỬ TẾ với nhau</strong></em>".
Nếu ai cũng được tự do chọn nơi mình sống; được tự do di
chuyển; đời tư của mọi người được tôn trọng, không bị
bới móc và nhòm ngó; có quyền tham dự các hội đoàn mình ưa
thích; được tự do phát biểu ý kiến chia sẻ với đồng
loại; mọi người dân được sống bình đẳng không phân biệt
ở trong hay ngoài đảng cầm quyền; quyền hành của nhà nước
bị giới hạn bằng luật pháp; khi mọi người được sống
như vậy thì chúng ta có một xã hội TỬ TẾ. Những quyền kể
trên được gọi là quyền làm người, hay Nhân Quyền. Có
truyền thống văn hóa nào trong nhân loại không đồng ý rằng
con người nên sống tử tế với nhau như thế hay không?
Berlin thấy không cần phải tin rằng có những "nguyên lý tự
nhiên" (trời sinh) đưa tới những "quyền tự nhiên" (như các
quyền làm người). Tuy nhiên, ông xác định: "Tôi tin tưởng
nhiệt thành vào quyền làm người, căn cứ vào những thứ mà
loài người đều chấp nhận... Có những nguyên tắc ràng buộc
hành vi của con người mà nếu không theo thì chúng tâ không có
được một xã hội sống tử tế ở mức tối thiểu. Đừng
hỏi thế nào là Tử Tế? Tử tế, nghĩa là Tử tế - chúng ta
đều biết nó là như vậy". (Trích trong cuốn Conversations with
Isaiah Berlin, do Ramin Jahanbegloo kể, Charles Scribner's Sons xuất
bản, Oxford, 1991, trang 114).
Cho nên, khi loài người cùng tranh đấu đòi tự do cho những
Aung San Suu Kyi ở Miến Điện, Lưu Hiểu Ba ở Trung Quốc,
Nguyễn Văn Đài ở Việt Nam, đó là vì chúng ta mong muốn tất
cả mọi người ở các nước đó được sống trong những xã
hội tử tế.
Một điều cần được xác định nữa là sự phân biệt giữa
quyền lợi cá nhân và lợi ích tập thể. Những chế độ
chống đối việc áp dụng nhân quyền thường viện cớ rằng
các quyền được nêu lên trong đó đều là quyền của "cá
nhân" do đó, trái ngược với truyền thống văn hóa Á Châu,
vốn thường đề cao tập thể.
Khi nói như vậy, họ đã đặt ra một "vấn đề giả" để che
giấu sự thật. Họ chỉ ngụy biện cố để từ chối không
công nhận các quyền làm người. Bởi vì khái niệm Nhân Quyền
đưa ra những quyền mỗi cá nhân phải được hưởng, nhưng
các quyền đó đều bị đặt trong giới hạn nếu mâu thuẫn
với các lợi ích của cuộc sống chung trong xã hội. Không ai
chủ trương các quyền tự do của các nhân là TUYỆT ĐỐI.
Không một nhà đấu tranh cho Nhân quyền nào đề cao các quyền
tự do đó đến mức phải hy sinh lợi ích của tập thể, từ
tập thể gia đình cho đến quốc gia, xã hội.
Trong các nước Âu Mỹ người dân được quyền tự do cư trú
nhưng luôn luôn bị hạn chế ngay trong cách mình xây dựng căn
nhà mình ở, nếu cần bảo vệ an ninh cho lối xóm. Họ bị
hạn chế ngay trong cách vẽ kiểu nhà, để cho phù hợp với
quang cảnh chung của khu vực mình sống. Họ phải giữ nhà cửa
vệ sinh, phải cắt cỏ, phải quét rác theo luật lệ xóm làng.
Ngay một quyền giản dị như tự do cư trú cũng không ai được
lạm dụng để vi phạm lợi ích chung. Nhân quyền không trái
ngược với tinh thần tôn trọng tập thể. Vấn đề chính là
sau khi đã chọn tôn trọng nhân quyền rồi, loài người phải
xác định những giới hạn của các quyền đó như thế nào
để sống tử tế với nhau. <strong>Vấn đề không phải là
lựa chọn giữa cá nhân và tập thể, mà là tìm cách dung hòa
quyền lợi chung và riêng.</strong>
Nói cho cùng thì quyền lợi tập thể là cái gì, nếu không
phải là tập hợp những quyền lợi của các cá nhân trong đó?
Khi nào quyền lợi của một cá nhân đi ngược với tập thể,
người ta biết có những phương pháp để giải quyết: Làm ra
luật giới hạn quyền của cá nhân. Luật đó có thể phải
đem ra biểu quyết theo thể thức dân chủ. Phải nhìn theo cách
ngược lại: Chính nhờ sự tôn trọng quyền lợi mỗi cá nhân
và của tất cả mọi người như nhau, mà xã hội sẽ trật tự
và văn minh hơn.
Sống trong một thành phố văn minh, chúng ta thường thấy dọc
đường những tấm bảng chữ lớn viết, thí dụ "Đang Đốn
Cây" (Tiếng Anh giản dị hơn: Tree Work!) Con đường có thể
không có nhà mở cưa ra vì các ngôi nhà đều quay mặt vào phía
trong. Có thể mỗi ngày chỉ dăm ba người đi bộ trên vỉa hè,
còn phần lớn dân cư chỉ dùng con đường này làm nơi lái xe
qua. Nhưng người ta vẫn phải tôn trọng những người khách
bộ hành đó, dù chỉ có một người cũng vẫn phải tôn
trọng. Quyền đó là quyền gì? Quyền được sống an toàn.
Nếu một cá nhân đi bộ hoặc lái xe qua rồi bị tai nạn vì
không được báo trước, cá nhân đó có quyền đưa đơn kiện
chính quyền thị xã. Vì bổn phận của những người cầm
quyền là bảo vệ sinh mạng và sự sống an toàn của người
dân. Đây là một thứ quyền của mỗi người và của tất cả
mọi người.
Khi một chính quyền bị ràng buộc bởi "quyền làm người" như
vậy, họ sẽ bắt buộc các công ty thầu đốn cây phải yết
tấm bảng "Tree Work" với hàng chữ đủ lớn để ai lái xe nhanh
đi qua cũng có thể trông thấy được. Chính quyền phải cẩn
thận viết ngay trong bản hợp đồng đấu thầu điều kiện
làm việc này. Và công ty thầu đốn cây thế nào cũng làm,
nếu không họ sẽ bị trừ tiền. Những công ty thầu làm
đường, sửa đường, thầu bắc ống cống hay ống nước trong
thành phố, cũng đều bị ràng buộc như vậy. Tại sao các công
chức buộc các công ty này ký trong hợp đồng phải bảo vệ an
toàn cho dân chúng? Vì họ lo bị dân kiện, tại sao dân có
quyền và dám kiện nhà nước? Vì trong cả xã hội người ta
đã chấp nhận có những quyền mà mỗi cá nhân phải được
hưởng, trong đó có quyền sống trong những môi trường an toàn
và lành mạnh. Phát khởi từ tinh thần tôn trọng nhân quyền
đó, với thói quen, các công chức còn buộc các công ty phải
báo trước nhiều việc họ sắp làm để dân chúng chuẩn bị.
Thí dụ, vào tháng Giêng người ta đã thấy bảng: "Chúng tôi
sẽ sửa ống cống trên đường này, bắt đầu từ Tháng Sáu
đến hết Tháng Chín". Và còn thêm "Xin lỗi sẽ làm phiền quý
vị". Thử tưởng tượng có những thành phố tại các nước
chưa văn minh, người dân đi xe đạp bị sa xuống hố, hư xe,
gẫy tay chân, chỉ vì công ty thầu sửa đường không quan tâm
đến sự an toàn của người khác, và chính quyền cũng không
có thói quen lo lắng chuyện đó. Dân bị nạn nhưng không biết
kiện ai, vì cả xã hội coi nhà nước là cha mẹ, và không ai
lại đi kiện cha hay mẹ mình bao giờ!
Trên đây chỉ là một thí du, về một thứ quyền con người
được tôn trọng. Rõ ràng, đó là quyền của các cá nhân.
Nhưng khi được áp dụng, nó thay đổi cách sống của mọi
người, từ người dân, nhà kinh doanh cho đến chính quyền.
Chúng ta thấy, chỉ một thứ quyền của con người được công
nhận đã khiến cho cả một bộ máy trong xã hội chuyển động
đúng nhịp với nhau, kết quả là người cầm quyền phải bắt
buộc các công ty đấu thầu phải tôn trọng quyền sống an
toàn của mọi con người. Một xã hội sống như thế, mọi
người có thể sống tử tế với nhau hơn. Người ta có thể
sống tử tế với nhau hơn, vì biết quyền lợi của ai cũng
phải được tôn trọng.
Cho nên vấn đề của mọi xã hội không phải là lựa chọn
giữa cá nhân và tập thể, làm như mọi cá nhân trong đó đều
ích kỷ và độc ác. Nhất là không ai thấy cần phải lựa
chọn giữa hai cách xếp đặt xã hội như thế này: Một bên
là cả xã hội tôn trọng quyền làm người, của từng người
một; và bên kia là một nhóm người nhân danh tập thể để
đàn áp những người khác ý kiến với mình, trong lúc vẫn dung
túng những kẻ nhũng lạm quyền thế. Ai cũng biết giữa hai
cách xếp đặt xã hội đó, chúng ta nên chọn nơi nào, để
loài người được sống tử tế với nhau hơn.
Khi Aung San Suu Kyi nói với đồng bào của bà: "Chúng ta phải
đứng lên đấu tranh cho lẽ phải", câu nói đó xuất phát từ
một tấm lòng tử tể, của một người đã sống 21 năm dưới
đe dọa của bạo lực và tù đầy. Sống tử tế, đó là một
lý tưởng ai cũng có thể theo đuổi được. Đó chính là một
LẼ PHẢI. Không cần phải có các triết gia hay những nhà
nghiên cứu chính trị mất công tìm ra sự thật đơn sơ đó.
Trước đây gần 30 năm, trong cuốn phim Chuyện Tử Tế của
Trần Văn Thùy một người sắp qua đời dặn dò các bạn
rằng: "Các cậu hãy làm cái gì cho nó tử tế nhé!". Thực ra
người ta có thể làm được những việc tử tế trong bất cứ
hoàn cảnh nào. Nhưng trong một xã hội tử tế thì con người
dễ làm được những việc tử tế hơn. Đối với Isaiah Berlin,
Nhân Quyền giưp xã hội loài người dễ sống tử tế nhất.
Berlin nói: "<em>Nếu bạn hỏi tôi 'tử tế' (decent) nghĩa là gì,
thì tôi xin nói đó là lối sống duy nhất mà loài người nên
theo nếu họ không muốn giết hại lẫn nhau.</em>"
Nhân dịp xuân Tân Mão xin quý vị độc giả cùng anh chị em
trong tờ Nhật Báo Người Việt cầu nguyện xin người Việt Nam
ở khắp mọi nơi được sống trong những xã hội mà ai cũng
muốn tử tế với nhau, cứ bước ra đường là gặp người
tử tế!
Nhật Báo Người Việt
Số Xuân Tân Mão
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7707), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét