những thành tích học tập xuất sắc. Thành công của chúng
phản bác những đánh giá đầy định kiến trong các cuộc tranh
luận về hội nhập.
Mới đây Detlef Schmidt-Ihnen nhận được những kết quả ban
đầu của trường mình trong cuộc thi Ôlympích toán học. Thầy
hiệu trưởng đã có thể hài lòng. Sáu học sinh trường ông
lọt vào vòng trong cuộc thi của bang. Ở trường Barnim-Gymnasium
thuộc Đông Berlin thì điều này chẳng có gì đặc biệt, vì
nhà trường từ lâu vẫn đặt trọng tâm giảng dạy vào các
môn khoa học tự nhiên. Tuy nhiên, một vấn đề khá mới mẻ
là làm sao phát âm chuẩn họ tên các học sinh xuất sắc. Cô
học sinh đoạt giải ở khối lớp 7 có tên là Trần Phương
Duyên hay Duyên Trần Phương? Còn tên cậu học sinh lớp 10 Đức
Đào Minh phải đọc thế nào đây?
Thầy hiệu trưởng Schmidt-Ihnen thường xuyên đứng trước thử
thách này: 17% học sinh trường trung học tại quận Lichtenberg
là con em các gia đình người Việt, ở các lớp dưới con số
này còn vượt 30%. „Nhiều em trong số đó giỏi chính các môn
tự nhiên và môn toán", thầy hiệu trưởng kể. Cậu học trò
giỏi toán nhất trường cũng là người gốc Việt.
Không một nhóm nhập cư nào ở Đức giàu thành tích học tập
như người Việt Nam: Hơn 50% học sinh người Việt vào được
trung học loại ưu. Như vậy số trẻ em Việt Nam phấn đấu
lấy bằng tốt nghiệp trung học hệ 12 năm nhiều hơn trẻ em
Đức. So với các em cùng trang lứa đến từ các gia đình Thổ
Nhĩ Kỳ hay Italia, thì số học sinh trung học người Việt cao
gấp 5 lần. „Thành tích học tập của các em học sinh người
Việt hoàn toàn trái ngược với hình dung của chúng ta về trẻ
em nhập cư", nữ viên chức về công tác ngoại kiều bang
Brandenburg, bà Karin Weiss nói.
20 năm sau ngày bức tường Berlin sụp đổ, con em của những
người công nhân xuất khẩu lao động sang Cộng hòa Dân chủ
Đức trước kia đang viết một câu chuyện thành công mà cho
tới nay còn ít được biết tới. Đến Đức vào giữa những
năm 80 của thế kỷ trước, sau ngày nước Đức thống nhất,
những người lao động nhập cư đến từ đất nước xã hội
chủ nghĩa anh em này thường xuyên bị rơi vào cảnh thất
nghiệp và đói nghèo, họ bị cô lập và trở thành nạn nhân
của tệ bài ngoại. Nhưng giờ đây con em họ đang cố gắng
chiếm lĩnh xã hội Đức với sự siêng năng và lòng ham học
ghê gớm. Vì trong các gia đình Việt Nam, áp lực giành điểm
tốt vô cùng lớn.
Thành tích học tập của trẻ em Việt Nam đồng thời đặt
dấu hỏi một loạt những điều mà người ta cho là sự thật
trong các cuộc tranh luận về hội nhập. Nếu ai đó cho rằng
sự nghèo nàn về giáo dục thường xuyên có các nguyên nhân xã
hội, thì sẽ thấy bị phản bác bởi ví dụ Việt Nam. Ngay
luận điểm cho rằng chính các bậc cha mẹ nhập cư phải hòa
nhập tốt thì con cái họ mới có thể theo học tử tế cũng
không đúng với những người nhập cư Đông Nam Á này. Chắc
chắn rồi - khác với những người Thổ Nhĩ Kỳ và người
Italia - các bậc phụ huynh Việt Nam thế hệ đầu tiên thường
có trình độ học vấn cao hơn. Nhưng ngay cả họ cũng hầu như
không nói được tiếng Đức mà sống trong một cộng đồng
chỉ có họ với nhau và thiết lập nên một thứ xã hội tồn
tại song song.
Việc con cái họ trở thành những học sinh kiểu mẫu trong số
các học sinh nhập cư là một bằng chứng cho thấy sức mạnh
của một nền văn hóa mà sự cần cù của nó trong chính những
điều kiện khó khăn lại dẫn đến sự vươn dậy. Điều này
thể hiện từ nhiều năm nay tại Hoa Kỳ, nơi một tỉ lệ lớn
sinh viên đến từ các nước châu Á – chính xác hơn: đến
từ các nước chịu ảnh hưởng của đạo Khổng Tử – theo
học tại các trường đại học hàng đầu của Mỹ. Giờ đây
điều kỳ lạ trong giáo dục này lặp lại tại Đức.
Em Nguyễn Vân Dung đã cùng gia đình sống nhiều năm trong một
trại tị nạn. Cô bé không giữ những kỷ niệm xấu về thời
gian này, mà xét cho cùng thì hồi đó em luôn có bạn chơi.
Ngược lại, cha mẹ em ghét cảnh sống tập trung như thế: bếp
chung, rồi xích mích cãi cọ giữa cộng đồng dân nước nọ
với nước kia, song trước hết vẫn là cảnh sống chật chội.
Duy một thứ không bao giờ thiếu, đó là một chỗ để Dung có
thể ngồi học. Và còn một điều nữa mà cha mẹ em đã làm
đúng. Như hầu hết các cha mẹ người Việt, ông bà sớm đăng
ký cho con gái đi nhà trẻ. Vì vậy mà em học tiếng Đức hoàn
hảo. Hiện Dung đang theo học một trường trung học ở Potsdam
và là một trong những học sinh giỏi nhất lớp với điểm
bình quân là 1,5 (ở Đức điểm cao nhất là điểm 1). Mùa hè
năm ngoái, Quỹ hỗ trợ học sinh nhập cư năng khiếu
Start-Stiftung đã đưa cô học trò 14 tuổi này vào danh sách
được cấp học bổng của quỹ. Khoảng 30% số học sinh
được chọn cấp học bổng tại Đông Đức là người Việt
Nam. Dung không phải là tài năng ngoại lệ trong gia đình em. Cả
em trai và em gái của Dung đều đang học trung học và có điểm
trung bình trên 1 phảy.
Vậy mà mấy chị em đâu có ai có thể giúp chúng làm bài tập
ở nhà. Trong nhà chúng chẳng có nhiều sách, cũng không thấy
những đồ chơi mang tính giáo dục. Đối diện bàn thờ nhỏ
có cắm hương – nơi gia đình thờ tổ tiên - là một màn hình
phẳng to đùng ngự trong phòng khách. Căn hộ nhỏ của gia đình
các em nằm ở một khu dân cư ven Potsdam. Trong hành lang chất
chồng những thùng nước quả dành cho xe bán đồ ăn nhanh lưu
động của cha mẹ chúng.
Buổi chiều, cả gia đình ngồi quây quần uống trà, và ông
Nguyễn kể chuyện. Những từ tiếng Đức mà ông cố nói ra
nghe thật khó hiểu. Các cô con gái bèn dịch lại câu chuyện
ông bố từng làm lao động xuất khẩu ở Liên Xô như thế nào
và sau khi quốc gia này sụp đổ thì ông đã xin tị nạn ở
Đức ra sao. Và sau nhiều năm bấp bênh, rốt cuộc gia đình họ
đã được phép ở lại Đức với điều kiện phải trình
được mức thu nhập đủ sống. Cha mẹ Dung làm việc đến
kiệt sức. Họ đứng suốt từ sáng đến 10 giờ đêm trên
chiếc xe hàng lưu động để bán „súp sữa dừa cay" hoặc
„mỳ gà xào giòn".
Phần lớn người Việt Nam tự xoay xở kinh doanh để sống. Do
không thạo tiếng Đức, họ không tìm được việc làm. Họ
làm việc cho đến 60 tiếng một tuần trong những trong những
hiệu gốm sứ, những cửa hàng hoa, những tiệm làm móng tay hay
trong các khu chợ. Việc nhiều người Việt cảm thấy có trách
nhiệm gửi tiền đều đặn về cho họ hàng ở quê nhà, khiến
áp lực kiếm tiền càng gia tăng.
Thường thì bọn trẻ phải tham gia vào công việc nhà. Dung
phải chăm lo cho em trai và em gái mình. Vì quanh năm bọn trẻ ít
khi trông thấy cha mẹ. Chỉ đến chiều mẹ mới đảo về nhà
chốc lát để nấu ăn. Còn suốt nhiều giờ chỉ có bọn trẻ
ở nhà với nhau. Vậy mà chiều chiều chúng vẫn cắm cúi trên
trang sách và mang về nhà toàn điểm ưu.
Sao thế được nhỉ, thưa ông Nguyễn? Vì sao trẻ em Việt Nam
lại học giỏi như thế? Lúc này người cha nãy giờ có ánh
mắt khá là nghiêm khắc mới lần đầu tiên nở nụ cười.
Ông thích đề tài này hơn là kể về quá khứ. Câu trả lời
của ông giản dị đến kinh ngạc: „Vì mọi ông bố bà mẹ
Việt Nam đều muốn con cái mình học giỏi". Hẳn nếu dịch
nghĩa ra thì như thế này: Lũ trẻ sớm nhận ra rằng chúng mắc
nợ cha mẹ mình những điểm giỏi và vì vậy chúng phải học
thật nhiều.
Chỉ có tiến - sự háo danh của nhiều bậc cha mẹ không biết
đến giới hạn
„Với các gia đình Việt Nam, học hành là tài sản quý giá
nhất", nữ viên chức về công tác ngoại kiều bang Brandenburg
Karin Weiss nói. Cho dù công việc khiến các bậc cha mẹ có rất
ít thời gian, họ vẫn luôn hỏi con cái về bài vở của chúng.
Và nếu cần thì họ cho con học thêm. Bà Weiss kể rằng bà
biết những gia đình sống trong điều kiện kinh tế eo hẹp
nhưng vẫn tiết kiệm từng xu để chi cho con học thêm. Dung và
các em không cần phải học thêm. Nhưng chúng vẫn được cha
mẹ giúp đỡ. Ai săm soi căn hộ trang bị sơ sài của gia đình
ông Nguyễn sẽ phát hiện trong phòng trẻ một giàn máy vi tính.
Khi Dung muốn học pianô, cha mẹ em bèn sắm một chiếc đàn
Pianô điện tử.
Sự ham học của người Đông Á là thứ tài sản quý giá nhất
mà họ mang theo từ quê hương. Chỉ có học hành mới thoát
được khỏi đồng ruộng, đó là châm ngôn của họ. Cũng
giống như ở Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc, nhiều trẻ em
Việt Nam theo học gia sư vào các buổi chiều sau giờ lên lớp
chính thức hoặc cuối tuần. Khối lượng bài tập giao về nhà
lớn hơn ở Đức rất nhiều. Cho tới lúc kết thúc chương
trình học phổ thông thì học sinh Việt Nam học hơn học sinh
cùng trang lứa người Đức hàng ngàn giờ.
Đây cũng là một trong những điều lý giải kết quả một
nghiên cứu mà nhà tâm lý học Andreas Helmke công bố cách đây
vài năm. Ông giao cho các học sinh lớp 4 ở Hà Nội và ở
Muyních cùng số bài tập toán như nhau. Tại thủ đô của Việt
Nam nhiều trường học trang bị tồi tàn, mỗi phòng học nhồi
nhét tới 50 học sinh. Vậy mà các học sinh của đất nước
đang phát triển này vượt xa những học trò 10 tuổi của bang
Bayern. »Thậm chí ở cả những câu hỏi đòi hỏi kiến thức
toán học sâu hơn, những đứa trẻ Việt Nam cũng hơn hẳn",
vị giáo sư của trường đại học tổng hợp Koblenz-Landau nói.
Kết quả này giống với kết quả các cuộc nghiên cứu khác,
cho thấy từ nhiều năm nay các nước châu Á luôn chiếm các
vị trí dẫn đầu.
Chỉ có tiến - đó cũng là phương châm của những người
nhập cư châu Á tại Đức. Nói chuyện với các bậc phụ huynh
người Việt, ta sẽ nghe thấy những câu gợi nhớ tới những
châm ngôn về sự tiến thân của Cộng hòa liên bang Đức
những năm 50 của thế kỷ trước như „Không cố gắng, chẳng
nên người"" hay „Đời con phải hơn đời cha". Có lẽ vì
vậy mà người ta gọi người Việt Nam là những người Phổ
của châu Á. Trái với những bậc phụ huynh nhập cư đến từ
các nước khác - những người thường không biết đâu mà lần
với cấu trúc nhà trường phức tạp ở Đức -, những người
Việt Nam lập tức hiểu ngay rằng con em họ chỉ có vào các
trường Gymnasium – hay không tốt bằng là trường Gesamtschule
– mới lấy được bằng tốt nghiệp 12 năm phổ thông và theo
học đại học, phần còn lại họ không quan tâm..
Chỉ một con 3 trong bản điểm đã là hồi chuông báo động
đối với nhiều phụ huynh. Đối với không hiếm bậc cha mẹ,
nếu con em họ khi học xong tiểu học chỉ vào được một
trường Realschule (nơi học sinh sẽ chỉ lấy bằng sau lớp 10,
không vào được đại học) đã là một sự mất mặt trong
cộng đồng. Nguyễn Minh Long, một chàng trai 20 tuổi, người
đã suy nghĩ nhiều về những người đồng hương ở Đức, kể
về một cuộc ganh đua thật sự giữa những bậc cha mẹ
người Việt. Nếu hai người cha hoặc hai người mẹ gặp nhau,
thì một trong những câu đầu tiên họ hỏi nhau là „Lũ trẻ
học hành thế nào?" Nếu kết quả học tập không được như
mong đợi, bọn trẻ sẽ bị trừng phạt, như bị mắng mỏ,
nhốt vào buồng, có khi ăn tạt tai.
„Cha mẹ tôi liên tục trách mắng tôi rằng những đứa học
sinh khác được điểm tốt hơn tôi", Minh Long nhớ lại. Họ
không cần biết điểm của anh không đủ tốt để được
giới thiệu vào một trường Gymnasium. Và quả nhiên: mùa hè
vừa qua nhờ nỗ lực to lớn, Minh Long đã lấy được bằng
tốt nghiệp 12 năm phổ thông với kết quả khá. Trẻ con không
đứa nào bẩm sinh giỏi hay dốt, mà chỉ có chăm hay lười mà
thôi, nhiều cha mẹ người Việt tin như vậy. Họ hầu như
không bao giờ từ bỏ hy vọng về một đứa trẻ, đồng thời
hiếm khi thứ lỗi cho những đứa học kém.
Ít lâu nay tại trường Barnim-Gymnasium ở Berlin niềm vui về
lòng tự trọng cao của các bậc phụ huynh người Việt đã xen
lẫn với sự lo lắng. Lần đầu tiên các thầy cô giáo trở
nên cảnh giác khi những học trò Việt Nam làm giả giấy bác
sĩ để trốn một bài kiểm tra vì sợ bị điểm xấu. Một
lần khác thầy hiệu trưởng nói với một nam học sinh vi phạm
nội quy rằng ông sẽ phải thông báo với cha mẹ cậu về
việc này. Thế là cậu học sinh quỳ thụp xuống van xin thầy
hiệu trưởng đừng làm thế. Trong suốt hơn 30 năm làm nghề
giáo, thầy Schmidt-Ihnen chưa bao giờ chứng kiến một cảnh như
vậy.
Nhà trường bèn phản ứng bằng cách cho mời một nhà công tác
xã hội đến thăm trường vào mỗi thứ sáu, và lần đầu
tiên tổ chức một tối gặp gỡ các phụ huynh, có người
phiên dịch. Cuộc gặp gỡ kéo dài nhiều giờ và các bậc cha
mẹ có rất hiều câu hỏi. Mối lo lớn nhất của họ là nửa
năm đầu tiên học thử ở trường. Vì gần đây học sinh
Việt Nam đã không còn vượt lên dẫn đầu trong tất cả các
điểm. Thậm chí rất có thể lần đầu tiên một số học sinh
Việt Nam sẽ không vượt qua được thời gian thử thách ở
trường Barnim-Gymnasium. „Các học sinh Việt Nam đần trở nên
ngang bằng với học sinh Đức", một cô giáo chủ nhiệm lý
giải xu hướng này.
Thế nhưng điều bình thường đối với các gia đình Đức
lại có thể dẫn tới một cuộc khủng hoảng thật sự trong
cộng đồng người Việt. Vì sự hòa nhập của trẻ em với
tốc độ nhanh đã khiến chúng trở nên xa lạ với cha mẹ,
đặc biệt khi chúng vào tuổi dậy thì. „Các em sống trong hai
nền văn hóa", đó là quan sát của bà Tamara Hentschel thuộc
Hội Trống Cơm – tổ chức giúp đỡ người Việt sống tại
Berlin từ ngày thống nhất nước Đức. Giữa các thế hệ trong
gia đình tồn tại một sự »không nói không rằng«. Bà
Hentschel nhận xét theo đúng nghĩa đen của cụm từ này. Vì
nhiều trẻ em Việt Nam đi nhà trẻ từ lúc còn rất nhỏ, nên
sau đó chúng nói tiếng Đức như tiếng mẹ đẻ, trong khi vốn
tiếng Việt của chúng lại chỉ đủ cho giao tiếp hàng ngày.
Khi đề cập đến những vấn đề tế nhị hay phức tạp –
như bị điểm xấu, bắt đầu có bạn trai – thì câu chuyện
giữa cha mẹ và con cái trở nên ngắc ngứ hoặc ầm ĩ. Thế
là đôi bên cùng to tiếng bằng hai ngôn ngữ khác nhau. Nếu
tình hình trở nên quá tồi tệ, các em sẽ quay lưng lại với
nền văn hóa của cha ông và từ chối không ăn các món ăn
Việt Nam, hay thậm chí bỏ nhà ra đi.
Tuy nhiên đấy (mới) chỉ là những trường hợp riêng lẻ.
Phần lớn các gia đình Việt Nam gắn bó mật thiết với nhau.
Và lòng kính trọng cha mẹ nơi bọn trẻ cũng lớn ngang chí
tiến thủ của chúng. „Chúng tôi muốn học hành và vươn
lên", ngay Long – vốn có cái nhìn phê phán - cũng nói như
vậy. „Như thế biết đâu sẽ có lúc chúng tôi thuộc vào
tầng lớp ưu tú của đất nước này".
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7281), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét