đón khoảng 15 cái ngày 21/6 với tràn ngập lời chúc tụng,
với xôn xao bao nhiêu là ao ước đẹp đẽ cho nghề viết. Còn
gì vui hơn, khi được viết như là múc óc mình ra, như là tiết
những thứ dịch vị tinh tuý và thanh cao nhất của tâm hồn và
trí tuệ mình ra để mong được sự cộng cảm của tri âm.
Nhưng, vui nhất trong nghề báo, có lẽ vẫn là những ngày mà
ngòi bút của mình được làm "tay đòn" chuyển xoay hiện
thực theo hướng tốt đẹp hơn. Tức là ngòi bút có sức mạnh
của sự lương thiện, của tinh thần xả thân cống hiến cho
cộng đồng.
Nhưng, vui đấy mà lại cũng trăn trở đấy. Báo chí là một
thứ quyền lực. Phải khi có ít nhiều thành công, khi từng con
chữ của bạn có sức nặng, thì bạn mới có thể vạch mặt,
tố cáo, thậm chí truy đuổi vấn đề đến độ kẻ xấu bị
lương tâm, công luận và luật pháp trừng trị ở mức án cao
nhất. Thậm chí có thể góp phần quan trọng đem tội nhân kia
ra... pháp trường. Song đôi khi, ngẫm lại, báo chí không thể
chỉ đi "phạt vi cảnh" người khác, để rồi coi đó như
là những "tác động đến hiện thực" đáng vươn tới
nhất được. Mà chúng ta cần cần đau đớn để nhận ra một
chân lý khác nó trùm phủ lên vấn đề đang nói: chúng ta đã
để tồn tại quá nhiều bất cập, để cho xã hội thòi lòi ra
những điều vô lý, để nhà báo phải đi nhắc nhở, đi
"phạt vi cảnh" cơ quan chức năng khi họ quan liêu, vô cảm,
vô trách nhiệm, thậm chí độc ác với bà con mình.
Có một thời, làm ở một tờ báo chính trị xã hội danh
tiếng, tôi theo trang... đường dây nóng. Một cái nắp cống và
nhiều cái nắp hố ga há hốc miệng lên giời, bên dưới đen
ngòm xú uế, người hoặc xe cộ thụt xuống đó thì có khác
gì bầy thiên nga trúng đạn của thợ săn. Một cỗ xe tởm
lợm, cũ kỹ, chở toàn đất đá mà không che đạy bạt, nó
vừa lao như hung thần, vừa tung bụi mù, ném gạch đá xuống
trước mũi người tham gia giao thông. Tất cả được đưa lên
báo, với những tấm ảnh, biển số xe và từng số nhà tên
phố cụ thể. Hôm sau, người ta ra quân, xử lý, khắc phục
(hoặc hứa sẽ...), tôi lại đưa lên báo, hoan hỉ như là mình
vừa lập chiến công. Cái chiến công ấy lẽ ra tôi không cần
phải "lập", nếu như tất cả chúng ta đã không có những
ông quản lý đô thị, ông thanh tra giao thông, ông cấp thoát
nước để xảy ra tình trạng nắp cống biến mất, hố ga lộ
thiên, xe cộ chạy như những cỗ "quan tài bay" giữa phố
đông Hà Nội!
<div class="special_quote"><strong>Tin liên quan:</strong>
<ul>
<li><a href="http://vietbao.vn/Cuoi/Bai-bao-cu/40037516/440/">Bài báo cũ
(Tuổi trẻ cười)</a></li>
</ul></div>
Sau này, tôi làm trang phóng sự ở một tờ báo có số lượng
phát hành vào loại rất lớn ở Việt Nam. Phóng sự của tôi
hướng tới những người nghèo khổ, tật bệnh, có nhà 7
người điên loạn bị gông cùm, trói nhốt như "tù binh thời
đế quốc"; có nhà 5 người không chân không tay "như chim
cánh cụt cả", nỗi ám ảnh bệnh tật và đói khát đến
rùng rợn; có khi là cả một làng phong (hủi) bị cộng đồng
xa lánh, có người chết rục trong lều hoang ở tư thế ngồi
chờ người đến cứu; có nhà 9 người bị HIV, những ngả rẽ
của AIDS gây ra bao nhiêu điều tàn độc. Độc giả đã khóc,
đã nườm nượp đem tiền đến toà soạn, đến mức, sau ngót
tỷ đồng được gửi về giúp đỡ bà con ở bản làng xa xôi
ấy, đồng chí lãnh đạo báo phải đề nghị hãy "hướng"
lòng tốt của đồng bào sang nhân vật khác. Kẻo... nhiều
tiền "từ trên trời rơi xuống" quá cũng là không có lợi
cho "nhân vật". Thành quả (cho xã hội) đó đã làm tôi -
người viết bài - thấy sung sướng, tự hào, thậm chí hơi
"vênh vang". Để rồi, một hôm nào đó tôi đã lại ngộ ra
rằng: tất cả những nhân vật của tôi (người phong cùi, tàn
tật, người bệnh điên, người nhiễm HIV...), nhà nước ta đã
có đầy đủ các quy định về chăm sóc, quản lý, chữa bệnh,
về việc không kỳ thị, không hành hạ thân thể họ ra sao. Ví
dụ một người tàn tật, cô đơn, đau ốm thì được trợ
cấp xã hội hằng tháng, thậm chí có thể có sổ hộ nghèo,
chữa bệnh "miễn phí", được các tổ chức đoàn thể cưu
mang, người hủi có trại phong, người điên có trại điên,
người nhiễm HIV được xét nghiệm và sinh hoạt trong các câu
lạc bộ đồng đẳng. Thế mà, vì sự vô trách nhiệm của
người thực thi quy định, bao nhiêu chuyện tày trời về số
phận bi thảm của bà con tôi vẫn cứ tồn tại một cách khó
tin nhất? Việc bao người cùng khổ vẫn ngửa cổ chờ chế
độ, có người bức xúc, tiêu cực oán trách xã hội, có
người hàng chục lần viết đơn lên xã/ phường để xin cho
đàn con mình được duyệt cái "thủ tục làm người điên",
nhưng cán bộ địa phương vẫn phớt lờ. Điều đáng sợ là
không phải cán bộ xã, huyện họ từ chối bỏ tiền túi ra cho
các "con dân" thậm khổ sở của mình, mà họ chỉ lười
nhác, bất lương không chịu làm thủ tục, làm cầu nối cho
tiền trợ cấp, cho các quy định nhân ái của Nhà nước
được "chảy" về với dân nghèo. Tôi đã đến, điều tra,
viết lách, làm toáng toàng lên để "phạt vi cảnh" (trách
móc) họ, để xã hội biết về những chuyện vô lý đau lòng,
rồi... khơi thông các bế tắc do cán bộ cơ sở thiếu trách
nhiệm đến bất nhẫn đó. Chỉ có vậy thôi ư? (Tất nhiên,
tiền, quà, sự cưu mang của các độc giả/ nhà hảo tâm giúp
đỡ nhân vật của tôi, thì điều đó chỉ có thể có được
sau khi đăng báo, chuyện đó ta sẽ nói ở một dịp khác).
Chỉ có phạt vi cảnh vậy thôi ư?
Tiến tới, với những vụ việc lớn hơn, tôi vẫn cảm nhận
được cái điều vô lý kia. Thí dụ như tình trạng bê bối,
chọc tiết, lãng phí, thất thoát tài nguyên rừng/ khoáng sản,
tàn sát buôn bán động vật hoang dã. Các nhà báo chúng tôi vào
cuộc, thậm chí Thủ tướng, Phó Thủ tướng Chính phủ, nhiều
Bộ ngành đã có công văn đề nghị kiểm tra, xử lý vấn đề
báo nêu rất cụ thể. Và, khi sự việc được giải quyết
rốt ráo, tôi lại thêm một lần giật mình, hoá ra, (ngoài
những vụ nhà báo độc lập điều tra đích thực), báo chí
đôi khi vẫn phải làm công việc của "đội quy tắc" đi...
nhắc nhở. Trên mặt báo, trên diễn đàn Quốc hội năm 2010,
vừa nóng bỏng với Luật Khoáng sản, người ta nhắc nhiều
đến những tiêu cực trong cấp phép, thăm dò, khai thác, lãng
phí tài nguyên khoáng sản ở Cao Bằng. Xin thưa, trước khi tôi
chính thức điều tra và đưa lên mặt báo "câu chuyện" đó,
cử tri tỉnh Cao Bằng đã kiến nghị rát ruột rồi, cơ quan
chức năng đã ra quân mòn các lối "vàng tặc" nó đi rồi,
họ cứ mở chiến dịch, đã hứa và hứa rồi "đâu lại
đóng đó", đến mức bà con phát sợ rồi. Báo chí phải gọi
Cao Bằng là "Thị xã bị đầu độc", nguy cơ nhiễm độc
thuỷ ngân và xianua do cấp phép khai thác vàng ở thượng nguồn
sông Hiến (bể nước ăn của gần 6 vạn dân) đã nhãn tiền.
Chúng tôi chỉ điều tra hiện trường, phản ánh những gì bà
con nói, chứ không tài giỏi, dự báo hay phân tích gì nhiều
đâu. Chúng tôi vẫn cứ như người đi phạt vi cảnh các sai
phạm ở... công viên ấy mà. Thậm chí, khi cầm trong tay cả
chồng hồ sơ vụ việc, cả chồng các bài báo đã đăng bài,
trong đó có cả Công văn của Văn phòng Chính phủ, Thủ tướng
Chính phủ về phá rừng, chảy máu quặng, đầu độc thị xã
Cao Bằng, tôi bấm máy gọi cho bà Bí thư Tỉnh uỷ Cao Bằng
để liên hệ công tác, thì hoá ra, ôi giời, bà thú nhận vẫn
chưa đọc báo, vẫn chưa thể nói gì về câu chuyện tôi hỏi
cả. Mười mấy ngày sau khi báo đăng, sau khi Thủ tướng Chính
phủ lên tiếng khiến dư luận xôn xao, mà bà vẫn chưa biết
gì được ư? Lần khác, nhờ đồng nghiệp sang tận Văn phòng
Tỉnh uỷ thu xếp, đặt lịch, được sự đồng ý của bà Bí
thư Tỉnh uỷ, tôi bèn gọi cho ông Ánh, Chánh Văn phòng, thì
giời ạ, gọi hàng chục cuộc đồng chí đều... lờ lớ lơ.
Khi vỡ ổ con chuồn chuồn vụ quặng ở Cao Bằng, Thanh tra Bộ
Tài nguyên Môi trường vào cuộc điều tra theo lệnh của Chính
phủ, tôi mới càng thấm thía nhận ra thêm một lần nữa: một
số cán bộ chủ chốt ở Cao Bằng, họ đang buộc phải giải
quyết cái hậu quả mà họ đã cố tình gây ra, cái việc mà
lẽ ra họ đã giải quyết xong hoặc buộc phải giải quyết
thật sự từ rất lâu rồi. Và, không lẽ, tôi lại càng thấm
thía hơn, nhà báo như tôi, chỉ là đi nhắc nhở hoặc "phạt
vi cảnh" những góc khuất khó tin của lương tâm người cán
bộ cơ sở thôi ư? Thế thì tôi chuyển sang làm công việc của
người đưa đơn khiếu nại tố cáo cho xong!
Đến bao giờ, thì nhà báo mới hết phải đi "cầm còi phạt
vi cảnh", để có thể tiến đến những hoạt động hữu ích
hơn nữa (như phân tích, dự báo/ như điều tra độc lập rồi
cảnh báo...), đúng với lương tâm và khát vọng nghề viết
của nghề báo hơn nữa? Câu hỏi này hơi khó. Và, với
"lương tâm" của tôi, cứ đi cầm loa (viết báo) nối dài
những tiếng kêu lương thiện và nhân văn nhất đang bị cán
bộ cơ sở phớt lờ nhiều năm, nhiều tháng kia lên cho các vị
"Bao Công xử lý", thế cũng là được an ủi phần nào rồi.
Giản dị thôi, mà sao tôi bồi hồi.
<em>Lãng Quân</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5427), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét