src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi5dXYU7aTfLRLQE7HyDLc9wMqMNpUzptK2U9cYukFYIBxDuizDLHohSCPdM-_9E_DOkSb49j3VGWSwhthjql9RLr9L-hzS-srWztn2H-ZSiSE7UPgiQr4C0fr15-A8bSSgaPR_kv8-C3E/s400/dont_put_words_into_my_mouth.jpg"
/></div>Quốc hội vừa tuyên bố rằng sẽ lấy ý kiến các
đại biểu Quốc hội (ĐBQH) về vấn đề đường sắt cao tốc
qua hình thức thăm dò ý kiến. Tuy nhiên, đọc qua 2 câu hỏi
sẽ sử dụng trong cuộc thăm dò ý kiến, tôi nghĩ họ phạm
phải vài sai lầm cơ bản về nghiên cứu.
Ai cũng biết cách đặt câu hỏi trong các cuộc thăm dò ý kiến
rất quan trọng. Người ta có thể đạt được kết quả mong
đợi bằng cách đặt câu hỏi thiếu tính khách quan, và dùng
các mẹo ngụy biện để đặt chữ vào miệng người trả
lời. Người Anh có câu "<em>garbage in, garbage out</em>" –
đầu vào là rác thì đầu ra cũng là rác, ý nói nếu các đặt
câu hỏi sai lầm thì kết quả cũng sai. Giới xã hội học có
hẳn một môn học về "<em>questionnaire design</em>" (thiết kế
bộ câu hỏi) mà bất cứ ai làm/học về xã hội học cũng
đều biết qua. Trong môn học này, người ta dạy một số
nguyên tắc căn bản về cách đặt câu hỏi sao cho khách quan,
có độ tin cậy cao, và đảm bảo tính chính xác của thông tin
thu thập được. Do đó, quá trình đi đến một câu hỏi đòi
hỏi thời gian khá dài, chứ không phải làm một sớm một
chiều được.
Chúng ta thử xem Quốc hội đặt những câu hỏi gì. <a
href="http://bee.net.vn/channel/1983/201006/Xem-noi-dung-phieu-tham-do-DBQH-ve-duong-sat-cao-toc-1756429/">Có
hai câu hỏi chính</a> và mỗi câu hỏi có 3 câu trả lời (có
điều kiện) như sau:
<div class="special_quote"><strong>Câu 1:</strong> Việc Quốc hội
quyết định thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư xây
đường sắt cao tốc Hà Nội - TP.HCM:
- Theo phương án Chính phủ trình: Quốc hội thông qua chủ
trương tại kỳ họp lần này, làm căn cứ để Chính phủ
triển khai các bước tiếp theo.
- Phương án khác: Quốc hội chưa thông qua Nghị quyết tại
kỳ họp lần này, đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu
hoàn thiện dự án để thông qua vào kỳ họp sau.
- Ý kiến khác:
<strong>Câu 2:</strong> Nếu Quốc hội đồng ý ra Nghị quyết
tại kỳ họp về dự án này, thì nội dung Nghị quyết sẽ
thể hiện theo các hướng sau đây:
- Phương án 1: Tán thành xây đường sắt cao tốc như tờ trình
của Chính phủ. Sau đó nghiên cứu lập dự án đầu tư toàn
tuyến Hà Nội - TP.HCM. Đầu tư trước hai đoạn Hà Nội - Vinh
và TP.HCM - Nha Trang, bắt đầu khởi công từ năm 2014, đưa vào
sử dụng năm 2025. Thông qua toàn tuyến vào năm 2035.
- Phương án 2: Tán thành chủ trương xây dựng đường sắt cao
tốc nhưng lùi thời gian khởi công xây dựng và lựa chọn 1
lộ trình phù hợp. Theo đó:
- Giao Chính phủ chỉ đạo cơ quan hữu quan tiếp tục nghiên
cứu sâu hơn, đầy đủ và toàn diện hơn về các điều kiện
đảm bảo tính khả thi của dự án.
- Đồng thời trên cơ sở đó lập dự án đầu tư (dự án
khả thi) một trong hai đoạn tuyến, hoặc Hà Nội - Vinh hoặc
TP.HCM - Nha Trang để trình Quốc hội xem xét quyết định chủ
trương xây một trong hai tuyến và thực hiện đầu tư vào
thời điểm thích hợp trước năm 2020.
- Tiến hành đánh giá tổng kết việc đầu tư khai thác đoạn
tuyến trên và báo cáo QH xem xét triển khai các bước tiếp
theo.
- Ý kiến khác:</div>
<h2>Bình luận chung:</h2>
Đối chiếu với các nguyên tắc căn bản đó, tôi thấy cách
đặt câu hỏi của Quốc hội chẳng những tối nghĩa về mặt
ngôn ngữ và hành văn, mà còn phạm phải nhiều sai lầm về
nguyên tắc đặt câu hỏi. Ở đây chỉ nhân cơ hội bàn vài
sai lầm chính mà thôi, để xem như là một buổi thể dục trí
óc.
<span class="underlined-text">Sai lầm thứ nhất là ngụy biện
"bỏ chữ vào miệng người ta" (put words in people's
mouth)</span>. Câu hỏi thứ nhất bắt đầu bằng câu văn
"<em>Việc Quốc hội quyết định thông qua Nghị quyết về
chủ trương đầu tư xây dựng đường sắt cao tốc</em>" là
một cách bỏ chữ vào miệng ĐBQH. Bốn chữ "<em>quyết
định thông qua</em>" là một cách viết/nói thiếu khách quan.
Trong thực tế Quốc hội chưa quyết định nhưng tại sao lại
có câu văn đó. Khi viết "<em>Nghị quyết về chủ
trương</em>" có lẽ người soạn câu hỏi muốn nhắc nhở
đại biểu rằng đây là một chủ trương của Đảng chăng
(hàm ý đe dọa), và nếu như thế thì lại phạm lỗi thiếu
khách quan khác (tức nhắc bài).
Trong 3 câu trả lời cho câu hỏi số 1, có câu chưa thông qua
lần này, "<em>đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu hoàn
thiện dự án để thông qua vào kì họp sau</em>", cũng là một
cách đặt chữ vào miệng người ta. Đây là một cách nói
trước sau gì thì cũng thông qua!
<span class="underlined-text">Sai lầm thứ hai có liên quan đến
nguyên tắc giả định tương lai</span>. Một nguyên tắc về
cách đặt câu hỏi trong các kì thăm dò ý kiến là không nên
hỏi về tương lai với điều kiện (kiểu như "nếu trong
tương lai đường sắt sẽ xây …"). Ấy thế mà câu hỏi
thứ hai lại viết "Nếu Quốc hội đồng ý ra Nghị quyết
tại kỳ họp về dự án này …"! Điều khôi hài của câu
hỏi này là những gợi ý trả lời hoàn toàn chuyển sang một
đề tài khác. Chẳng hạn như "tán thành chủ trương xây
dựng đường sắt cao tốc nhưng lùi thời gian".
<span class="underlined-text">Sai lầm thứ ba là câu trả lời bỏ
ngỏ kiểu "ý kiến khác"</span>. Người ta phải hỏi ý
kiến khác là ý kiến gì? Làm sao có thể thống kê hay định
lượng cái-gọi-là ý kiến khác?
Nói tóm lại, trong 2 câu hỏi, không có câu nào đi thẳng vào
vấn đề cực kì đơn giản mà công chúng đang quan tâm là:
"<em>tán thành</em>" hay là "<em>không tán thành</em>" dự án
đường sắt cao tốc. Ngược lại, người soạn câu hỏi có
vẻ cố tình né tránh vấn đề, làm cho vấn đề thêm phức
tạp, bằng cách đặt những câu hỏi chỉ có thể mô tả là
quá phiến diện. Thật vậy, không có lựa chọn "<em>không
thông qua</em>" trong cả 2 câu hỏi. Đó là một cách soạn câu
hỏi chẳng những thể hiện sự thấp kém về mặt kiến thức
của người soạn thảo, mà còn thể hiện sự khinh thường
người trả lời.
Một nguyên tắc khác trong thăm dò ý kiến là phải thể hiện
tính đại diện. Đáng lẽ Quốc hội phải tổ chức lấy ý
kiến người dân, bởi vì họ là những người phải gánh cái
món nợ quốc gia trong tương lai. Tôi nghĩ sẽ rất thú vị
nếu QH chịu khó soạn lại câu hỏi và đem đi hỏi người
dân, vì kết quả chắc sẽ rất khác với kết quả thu thập
từ các đại biểu Quốc hội.
Nhưng cuộc thăm dò ý kiến này chắc chắn không cho ra kết
quả khách quan. Lí do đơn giản vì cuộc thăm dò chỉ thực
hiện trong các đại biểu Quốc hội, mà 90% họ là đảng viên.
Là đảng viên, họ có xu hướng bỏ phiếu theo chủ trương
của đảng (cũng bình thường), và lá phiếu đó có thể không
thể hiện ý kiến và nguyện vọng của người dân.
Nói tóm lại, kết quả thăm dò có thể đoán trước được là
đa số sẽ ủng hộ dự án đường sắt cao tốc, bởi vì cách
đặt câu hỏi quá sai lầm, và cách "lấy mẫu" trong đại
biểu quốc hội quá thiếu tính đại diện. Kết quả thăm dò
này không phản ảnh ý kiến người dân, và do đó không có giá
trị cộng đồng nào cả.
NVT
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5425), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét