Liên Sơn - Thanh gươm và cây thốt nốt

Chúng ta không có xu hướng trách móc Trung Quốc về cách họ
nhìn về đất nước chúng ta, họ cho ta là một nước nhỏ và
là phiên thuộc (là đứa con hoang). Giận dữ bằng lòng tự tôn
dân tộc, ta nhắc họ bài học về Bạch Đằng Giang, gò Đống
Đa…</b>

Nhưng với tư thế là một người Việt, một bộ phận không
nhỏ lại nhìn Campuchia bằng chính con mắt của Trung Quốc nhìn
chúng ta. Một cái gì đó của kẻ bề trên.
<center>
<img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi7SsZKB8zzl1-MyFk32W0zkM6pTpramwQz4C53BitSVBQc9cBVUlmBBNYw8Hshqc8amkv7DPy9S9N-x141sTgIThWP6z8-f4vd7hlkDbbwLroM107gSkLRy1S2Kzzr0EJ0Jxaf8JhJVf4/s1600/140813070210_antivietnam_protest_512x288_vireakmaiphnompenhpost.jpg"
width="640" ></a></center>
<center><em>Đã xảy ra nhiều cuộc biểu tình chống Việt Nam ở
Phnom Penh. Ảnh: BBC.</em></center>

<b>Hành trình mang gươm đi mở cõi</b>

Khi thiết chế pháp luật quốc tế chưa được định hình,
quan hệ giữa các quốc gia chỉ dựa trên sự hòa hiếu mỏng
manh, thì quá trình mở cõi/ cương vực bằng cách phương thức
quân sự, hôn phối, ngoại giao là hoạt động thường trực
của bất cứ quốc gia nào, căn cứ vào thời điểm thịnh, suy
của từng nước.

Vấn đề là, bằng nhiều cách hiểu khác nhau, một quốc gia
chưa bao giờ tự nhận mình là kẻ xâm lược, mà thường
được nhắc đến như là một quốc gia tự vệ nhiều hơn.

Việt Nam cũng không ngoại lệ. Khi nhìn vào lịch sử nước
nhà, chúng ta hay nhìn thấy một Việt Nam trong tư thế bị buộc
sống bên cạnh một láng giềng lớn, với những cuộc xâm
lược từ Trung Quốc. Nhưng chúng ta lại quên rằng, người
Việt cũng không kém cạnh trong việc xử sự với Campuchia như
thể một nước lớn.

Những biến cố giữa hai nước bắt đầu từ việc Suryavarman
II đem quân tiến đánh, và bị chết trên đất Việt cho đến
cuộc hôn nhân giữa Chey Chettha II với con gái chúa Nguyễn Phúc
Nguyên (1620), dẫn đến cơ hội thâm nhập vào vùng đồng bằng
sông Cửu Long thông qua việc mở đồn thu thuế ở Prey Nokor
(Sài Gòn) và Kas Krobei (Bến Nghé).

Vì Hoàng gia Campuchia hay xảy ra các xung đột hoàng tộc dẫn
đến việc liên tục cậy nhờ nước ta nên ta cũng tận dụng
luôn cơ hội đó để di dân, khẩn hoang và tạo ảnh hưởng
đến vùng đất Nam bộ. Cụ thể như năm 1674, khi xảy ra biến
cố hoàng tộc của triều đình Chân Lạp, khiến Ang Nan phải
chạy sang cầu cứu chúa Nguyễn, Chúa liền đưa binh đi trợ
giúp, đồng thời chiếm luôn 3 lũy Sài Gòn, Gò Bích và Nam Vang.
Đến cuối thế kỷ 17, chúa Nguyễn lập phủ Gia Định và các
đơn vị hành chính khác, khiến cho Chey Chetttha IV đứng dậy
chống đối nhưng thất bại… Đặc biệt, giai đoạn 1836-1840,
nhà Nguyễn chính thức bảo hộ Cao Miên và sáp nhập vùng lãnh
thổ Cao Miên (bao gồm cả Oudong và Phnom Penh) vào lãnh thổ
Đại Nam.

Những cách mở rộng cương vực đó, có thể được xem là
mưu lược ngoại giao, quân sự… Nhưng nó không phủ nhận
việc chúng ta lấn đất về phía Nam, vào phần đất có ảnh
hưởng của Campuchia. Và hành trình mang gương đi mở cõi đó
cũng đã xóa sổ nhà nước Champa vào năm 1832.

Những cuộc chinh chiến và Nam tiến đó cũng như một bản
đồ hành chính rộng lớn thời Minh Mạng đã dẫn đến tâm lý
anh cả đối với hai nước còn lại (Lào, Campuchia), và là
nguồn gốc mâu thuẫn dai dẳng giữa hai dân tộc Việt Nam –
Campuchia.

<b>"Đừng làm đổ trà của chủ ngươi"</b>

Đó là câu một câu nói trong hình biếm họa hay được người
Campuchia sử dụng trên các diễn đàn. Nó mô tả một người
lính thời Nguyễn chôn sống tù bình, chỉ chừa cái đầu nhằm
làm giá đỡ cho vạc nước sôi. Khi sức nóng khiến cho cái
đầu lắc lư thì người lính trong biếm họa có nói đến câu:
Please do not move it the tea water might spill.

Việc coi Campuchia như một "đứa em" cần bảo ban trong tư
duy của lớp lãnh đạo cho đến người dân cũng gần như thế.

Trong giai đoạn cách mạng chung ba nước Đông Dương dưới sự
xâm phạm lãnh thổ của người Pháp, Hoa Kì thì một nước
Campuchia (bên cạnh Lào) đều được người Việt định hướng
về cách mạng, từ khâu tổ chức, cho đến cán bộ… Cho nên
khi Đảng Cộng sản Đông Dương được thành lập (1930), số
lượng đảng viên người Việt chiếm đa số và quyết định
hầu hết cuộc cách mạng ở Campuchia tiến triển ra sao. Ngay
cả, tổ chức Đảng Nhân dân cách mạng Khmer (nay là Đảng
Nhân dân Campuchia) được thành lập vào tháng 09/1951 cũng một
tay người Việt (Lê Đức Thọ và Nguyễn Thành Sơn) mà nên.

Do đó, nếu Trung Quốc bê nguyên xi thuyết quân sự và chính
trị của Mao Trạch Đông sang Việt Nam thì Việt Nam cũng không
kém khi đem ủy ban nhân dân, điều lệ, đường lối Việt Minh
sang Campuchia.

Vì sơ khai cách mạng ở Campuchia đã có bàn tay người Việt
nhúng tay sâu vào nên càng khiến tâm thế "người Việt lãnh
đạo" nhanh chóng nảy sinh và tồn tại, dẫn đến cái cách
hành xử không đúng đắn như "Saloth Sar và một số đảng
viên đã từng du học ở Pháp về được đưa vào sinh hoạt
trong một chi bộ phần lớn là đảng viên Việt Nam và do một
người Việt làm bí thư. Những người Khmer này thường chỉ
được các đàn anh Việt Nam giao những công việc tạp vụ."

Cách áp đặt tư tưởng "anh cả, lãnh đạo" lên Campuchia
sâu đến đỗi ông Ngô Điền, nguyên là đại sứ kiêm cố
vấn cho Bộ Ngoại giao Campuchia và là "người thầy vĩ
đại" của Hunsen cũng cho rằng: Biểu hiện rõ nhất của tư
tưởng nước lớn là việc ta mặc nhiên tự cho mình cái vai
trò làm lại cuộc cách mạng Campuchia, sắp xếp từ đầu đến
chân bộ máy Campuchia. Tất nhiên, phần lớn sự sắp xếp
"cán bộ" này không đếm xỉa đến quyền lợi Campuchia.
Thế nên, khi đoàn chuyên gia "tình nguyện" Việt Nam rút đi,
hoàn loạt sự thay đổi cán bộ cao cấp trong Campuchia đã diễn
ra, mà hầu hết là thay thế những con người bất tài – vô
dụng – kém đạo đức.

Khi cuộc chiến tranh kết thúc ở cả ba nước, nhất là khi
nạn diệt chủng ở Campuchia cơ bản được khống chế, việc
đồn trú 10 năm tại Campuchia đã tạo điều kiện cho luồng di
cư người Việt đến nước bạn (nhất là thời điểm sau 1993
khi Chính phủ Vương quốc Campuchia được thành lập), các
trường Campuchia dạy chữ và tiếng Việt mở ra, văn hóa Việt
tại Campuchia bắt rễ mạnh hơn (tương tự như văn hóa Trung
Quốc bây giờ tại đất nước này). Và "trong suốt thời kỳ
này (10 năm đồn trú), Việt Nam đã cố du nhập văn hoá Việt
vào Campuchia và vấp phải sự phản đối từ người dân
Campuchia".

<b>Người Việt ngông cuồng</b>

Thái độ "ông chủ" không còn ở vị trí "sắp xếp chu
toàn" cách mạng Campuchia nữa, mà nó chuyển dần sang cái tư
thế "ân nhân" và trở về với những gì xảy ra trong quá
khứ. Người Việt, vốn tự cho mình là trung tâm của Đông
Dương, vị thế trong thời kỳ phong kiến, nay lại vừa trợ
giúp Campuchia thoát khỏi nạn diệt chủng, chính quyền Hunsen
được cho là một tay người Việt đào tạo đã dẫn thái độ
nước lớn, trịch trượng ngay trên đất bạn từ dân di cư cho
đến các "chuyên gia". Hệ quả là việc thiếu ý thức nhập
gia tùy tục khi có tới 50% người Việt dù đã sinh sống qua
nhiều thế hệ nhưng chưa có giấy tờ chính thức, 10% làm
thời vụ không có giấy tờ cho đến thái độ hành xử không
đúng mực, coi thường dân Campuchia, muốn được hưởng quyền
đương nhiên trong nhập tịch, nạn mại dâm – ăn cắp người
Việt cũng gây ra sự nhức nhối về xã hội Campuchia. Cộng
với trước đó, "với việc mất đi lãnh thổ Kampuchea Krom
hàng thập kỉ trước đã từ lâu gây nên không ít xung đột
giữa 2 dân tộc."

Trong khi đó, người Việt trong nước, nhất là giới trẻ
"tư tưởng nước lớn" lại được biểu hiện qua sự tự
hào về một vùng đất Nam bộ với việc khai khẩn hoang và
từng bước thuộc về nước Việt, tự hào về việc Campuchia
từng được sáp nhập vào lãnh thổ thời Minh Mạng, tự hào
về một đại quân đánh thắng Khmer Đỏ trong thế chẻ tre.

Xu hướng "tự hào" kiểu đó dẫn đến sự thiếu cầu
thị, từ tốn và bình đẳng trong cách nhìn nhận mối quan hệ
hai nước của những người trẻ. Thay vì coi Campuchia như một
người láng giềng, người bạn thì không ít người Việt lại
có xu hướng "lên lớp" nhiều hơn. Người Việt nhìn vào
Campuchia vẫn là chỉ thấy đó là một nước nghèo nàn, lạc
hậu và tất nhiên vẫn là đưa "em út trong nhà". Nó thể
hiện ngay cả trong cách nhìn báo chí, kiểu như: Tụt hậu so
với Campuchia: Còn gì để nói?

Vậy nên không lạ khi nhìn thấy cái cách người Việt đối
đáp lại với những người Khmer Krom về chủ quyền lãnh thổ.
Nó bao hàm những yếu tố chế nhạo địa vị của Campuchia về
kinh tế lẫn chính trị, quân sự. Kỳ thị về màu da ngăm đen
và cho đó là mọi rợ, lên giọng "cảnh cáo" về một cuộc
tiến đánh vào Phnom Penh trong vòng vài ngày, vênh vang thái độ
với những lần Campuchia cậy nhờ Việt Nam từ thời sau thời
kỳ Đế quốc Khrme suy yếu cho đến cuộc kháng chiến chống
Pháp, Mĩ và Khrme Đỏ; kêu gọi Liên bang Đông Dương với bản
đồ hành chính thời Minh Mạng một cách đầy hào hứng, hay
cách nhìn trịch trượng khi thấy sinh viên, chuyên gia, sĩ quan,
chính trị gia Campuchia học tập và được đào tạo bên Việt
Nam, kể cả việc Campuchia hay đưa người qua bệnh viện Việt
Nam (chủ yếu là Chợ Rẫy) chữa trị cũng đem lại cái cười
"sảng khoái"… Những kiểu tư duy như thế này có đầy
rẫy trên các các tiêu đề, nội dung báo chí, diễn đàn, blog
có liên quan đến vấn đề Campuchia, nhất là Khmer Krom.

Gần đây nhất, ngay trong ngôn ngữ ngoại giao, Việt Nam cũng
biểu hiện thái độ anh cả không kém, nhất là trong tuyên bố
phản đối việc đốt cờ gần đây (2014): Việc những phần
tử cực đoan Khmer Kampuchea Krom tổ chức biểu tình bất hợp
pháp và đốt quốc kỳ của Việt Nam tại Phnom Penh", và yêu
cầu "Campuchia xét xử nghiêm minh theo pháp luật và có các
biện pháp ngăn chặn hữu hiệu, không để tình trạng trên tái
diễn".

Thực sự, nó chẳng khác biệt gì lắm so với cách Trung Quốc
nhìn Việt Nam.

Một câu nói của người Campuchia về mặt lãnh thổ "Cây
thốt nốt mọc đến đâu, đất (xưa) của người Cam trải dài
đến đó" được đáp lại bởi câu "Gươm sẽ chặt sạch
những cây thốt nốt đó", cho thấy tư tưởng đó của
người Việt ngông cuồng và ăn sâu như thế nào.

<b>Ngu ngốc hay khoan dung?</b>

Suy nghĩ, cách nhìn bằng nửa con mắt đối với Campuchia ở
lớp lãnh đạo đến người dân đã biểu hiện những tham
vọng chính trị, sự chi phối đất nước Campuchia trong quá
khứ lẫn hiện tại. Nó khiến họ (Campuchia) cảnh giác và luôn
tồn tại ý nghĩ về việc người Việt cướp công ăn việc
làm, sự xâm lược đất đai, văn hóa…

Sự cảnh giác đó dẫn đến kỳ thị, và sự kỳ thị người
Việt còn lớn hơn cả sự kỳ thị của họ đối với Trung
Quốc. Người Campuchia coi Việt Nam như là một anh hàng xóm kênh
kiệu, luôn tìm cách áp đặt, là một lò lửa thực sự mà họ
(Campuchia) buộc phải sống chung.

Xã hội Campuchia đã phản ứng lại điều đó bằng nhiều
cách khác nhau khi sự mâu thuẫn giữa người Việt và Campuchia
ngày một lớn. Từ việc ủng hộ người có đường lối chính
trị dân tộc cực đoan như Rainsy (thủ lĩnh đảng CNRP, người
từng nhổ 6 cột mốc biên giới vào 25/10/2011), Kem Sokha (người
cho rằng Việt Nam dàn dựng tội ác Khmer Đỏ)…, ủng hộ nhổ
cột biên giới, tìm cách tấn công nhóm vào người Việt, im
lặng về vấn đề Biển Đông, tiến hành điều tra dân số,
đốt cờ…

Thế nên, đừng thấy lạ khi gần đây trên tờ Phnom Penh Post
có đăng tải bài viết của một sinh sinh viên Campuchia 22 tuổi
(Afril). Trong đó có nhấn mạnh: Trong số 20 người bạn của
tôi, đã có đến 17 người ghét người Việt Nam.

Tuy nhiên, ngoài sự thừa nhận thực trạng đó, thì rất may
mắn là Afril và nhóm bạn còn đi xa hơn, khi tiến hành xây
dựng dự án kết nối cộng đồng bản địa với người Việt
tại Campuchia. Nhằm giúp cho cộng đồng người Việt tại
Campuchia nhanh chóng hòa nhập vào đời sống bản địa, xóa bỏ
sự kỳ thị và phân biệt sắc tộc trong người dân Campuchia.

Cách hành xử của Afril và nhóm bạn của cô cho thấy đó là
sự khoan dung, và là cách ứng xử khôn ngoan, người lớn tạo
nên cái nhìn bình đẳng, bền vững cho cả hai dân tộc.

Và cách hành xử đó cần được người Việt, từ dân đến
lãnh đạo học hỏi.

Vì hai quốc gia không chọn được việc vị trí ở gần hay xa
nhau, nhưng có thể chọn thái độ sống thân thiện, hay cực
đoan.


***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140912/lien-son-thanh-guom-va-cay-thot-not),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!