Anh Huyền & Sắc Ly - Một thời vang bóng của cái khẩu hiệu "Đảng viên đi trước, làng nước bước theo"!

<center><img src="http://www.danluan.org/files/u5219/hn-hotay.jpg"
width="600" height="366" alt="hn-hotay.jpg" /></center>
<center><em>Ảnh minh họa. Nguồn: Internet</em></center>

<i>Một anh bạn mới nghỉ hưu đã có ý định gia nhập làng
báo. Anh ấy tập sự viết dăm ba bài phóng sự và hồi ký về
tình hình nông thôn, về các tệ nạn xã hội, rồi đưa cho
chúng tôi, nhờ thẩm định hộ "tay nghề". Anh ta bảo nếu các
bác thấy được thì em yên tâm gửi cho một số tờ báo viết
và báo mạng, trước hết là báo địa phương, sau này nếu khá
lên chút nữa thì em xin được tham gia "Chuyện thường ngày"
cùng với các bác. Chúng tôi chưa trả lời ngay, nhưng cũng
thấy vui vì được bạn đọc tín nhiệm và chắc sẽ có thêm
cộng tác viên mới. Bẵng đi vài ba tháng, hôm nay anh bạn đó
chuyển cho chúng tôi một bài viết dưới cái tiêu đề gần
giống như đã nêu lại ở trên, với ý định là chính thức
xin dự tuyển làm cộng tác viên "Chuyện thường ngày". Sau khi
đọc vài lần, hình như thấy đạt yêu cầu, nhóm trưởng phân
công cho tôi đọc và biên tập lại để thành câu chuyện thứ
9 này đây. Sau đây là bài viết "dự thi" của anh bạn đó, mà
hầu</i> <i>như tôi rất ít phải chỉnh sửa so với bản
gốc.</i> (Xin phép tạm dùng từ <b><i>khẩu hiệu</i></b>, vì chưa
tìm được từ khác, thích hợp).


Tôi nhớ vào khoảng các năm 60 của thế kỷ trước, lúc phong
trào hợp tác hóa nông nghiệp ở miền Bắc đang lên mạnh, và
cũng là lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ ở cả hai miền ngày
càng ác liệt, thì xuất hiện rất nhiều khẩu hiệu tuyên
truyền cho hai nhiệm vụ chiến lược của cả nước. Phải
công nhận là có nhiều khẩu hiệu hay: khá kêu về mặt chữ
nghĩa và cũng khá gọn và rõ về mặt nội dung. Những khẩu
hiệu ở thời đó (và hình như cả trước đó, trong thời
chống Pháp nữa) đã lôi cuốn được sự chú ý của đông
đảo người dân, đã khích lệ được khí thế lao động và
chiến đấu của cộng đồng. Cho đến nay, tôi vẫn còn nhớ
được những khẩu hiệu (viết hoặc nói) có vần và có
"hồn", mang đậm sắc thái Việt dân dã. Đại loại như là
"Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người!",
rồi "Mỗi người làm việc bằng hai, vì miền Nam ruột thịt!",
rồi "Dễ một lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân
liệu cũng xong!",... Đặc biệt là câu "Đảng viên đi trước,
làng nước bước theo!" thì có lẽ tôi không thể quên, vì lúc
đó tôi đang được sinh hoạt "nhóm đối tượng" của chi bộ
Đảng. Tôi đã được giác ngộ nhiều lần về vai trò tiên
phong gương mẫu của người đảng viên, về mối quan hệ máu
thịt giữa Đảng với Dân,... và mỗi lần được nghe như vậy
tôi đều nhớ nhất cái câu khẩu hiệu đó đã luôn được
chốt lại sau cùng.

Quả thật là, trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp,
chống Mỹ, khi Đảng còn mang tên là Đảng Lao động Việt Nam,
khi toàn Đảng và toàn Dân đều đang chung sức chung lòng cho
mục tiêu cao cả là độc lập dân tộc và thống nhất đất
nước, khi Đảng không có lợi ích nào khác ngoài lợi ích máu
thịt và thiêng liêng đó của dân tộc, khi người đảng viên
luôn đồng cam cộng khổ với Dân,... thì cái khẩu hiệu ấy
đã phát huy được tác dụng rất tốt. Người dân tin ở
đảng nên cũng tin đảng viên, nghe theo đảng viên, làm theo
đảng viên để thực hiện tốt các nhiệm vụ sản xuất và
chiến đấu. Cái khẩu hiệu ấy đã thực sự tạo nên một
hình ảnh đẹp, một mô hình đẹp về mối quan hệ giữa
Đảng với Dân (tuy vẫn như mặc định một sự hạn chế là
tính bị động, đi sau của người dân, mà thực tế thì không
phải lúc nào cũng thế). Nếu liên hệ đến những thời khắc
lịch sử đặc biệt trong hơn 4000 năm dựng nước và giữ
nước của đất Việt thì chúng ta đều thấy có nét tương
đồng. Trước những công việc trọng đại của đất nước,
nhất là tình huống "sơn hà nguy biến", cả nước đều luôn
thể hiện một sự cố kết cộng đồng rất thống nhất, rất
bền chặt, tạo nên một sức mạnh tổng hợp vô địch để
hoàn thành sự nghiệp chung, kể cả việc chiến thắng kẻ thù
hung bạo. Trong những tình huống đó, người dân thường nhìn
vào <i>thái độ của tầng lớp tinh hoa</i> trong cộng đồng
để nghe theo họ và làm theo họ, tức là ủng hộ hoặc quay
lưng lại chủ trương của giới cầm quyền. Tầng lớp tinh hoa
đó của dân tộc, từ cổ chí kim, bao giờ cũng<i> là các bậc
trí giả, trí thức.</i> Nhân dân đã tìm thấy ở họ những
phẩm chất rất đáng quý để tin cậy, đó là <i>Nhân</i>,<i>
Trí</i>,<i> Dũng</i>,... mà các đối tượng khác không thể có.
Giới cầm quyền nào mà sáng suốt, trong sạch và khôn ngoan
cũng đều luôn biết dựa vào lực lượng này, còn nếu u mê
mà làm ngược lại thì chỉ nhận được kết cục thất bại.
Bài học xưa và bài học thời kháng chiến chống Pháp, chống
Mỹ đã để lại cho thời kỳ đổi mới một kinh nghiệm hay,
có thể tham khảo. Và có lẽ vì vậy mà trong gần 30 năm qua,
Đảng Cộng sản Việt Nam cũng đang thử tiếp tục vận dụng
cái khẩu hiệu đáng nhớ một thời đó. Việc thử nghiệm này
đã có mang lại một số kết quả nhất định, trong một số
hoạt động cụ thể ở một vài lĩnh vực kinh tế - xã hội.
Nhưng xem ra thì hình như hiệu quả thu được không nhiều lắm
và chưa thực sự bền vững, chưa có nhiều cấp thực sự vào
cuộc, chưa tạo ra được sự hứng khởi và tự giác của
người dân, chưa tạo ra được những mô hình thích hợp trong
từng lĩnh vực cho mối quan hệ máu thịt Đảng - Dân đó.

Vấn đề đặt ra hiện nay, về cả mặt lý luận và thực
tiễn, là trong bối cảnh mới và với thực trạng hiện tình
đất nước như mọi người đã thấy, thì khẩu hiệu ấy có
còn đúng nữa không? Liệu có thể vận dụng thành công khẩu
hiệu nói trên hay không? Và cái gì đang là trở ngại khó khắc
phục, thậm chí là bất khả kháng?... Cứ trăn trở với dòng
suy tư này, tôi đã đi tìm những người bạn đồng niên và
vong niên cũng đang có cùng những nỗi niềm với thế sự, dù
đã quen hay mới biết nhau, để trao đổi và tâm sự. Rất may
là tôi đã được gặp những con người mà tôi cần, đa số
đã nghỉ hưu, và số đông đều là đảng viên cao tuổi
Đảng. Đó là những con người sống và nghĩ rất tâm huyết
và trung thực, có chính kiến rất riêng và rõ ràng, không phải
loại người cơ hội, "ăn theo, nói leo", và họ đều là dân có
chữ nghĩa. Họ đã vui vẻ trao đổi thẳng thắn với tôi xung
quanh vấn đề tôi đặt ra. Sau đây là những ý kiến của các
cụ mà tôi đã nhớ và ghi lại một cách tóm lược.

- Dù thời nào thì tầng lớp tinh hoa của dân tộc bao giờ
cũng là trí thức. Đó là những người có nhân cách (theo cách
hiểu của Hồ Chí Minh là bao gồm cả tài và đức) cao hơn
hẳn mặt bằng nhân cách của cộng đồng, nổi lên là các
phẩm chất Nhân, Trí, Dũng. Và thời nào thì hiền tài của
đất nước, nguyên khí của quốc gia cũng xuất hiện từ tầng
lớp trí thức, và cũng là bộ phận tinh hoa nhất trong đó.

- Nhưng không phải cứ ai có chữ nghĩa nhiều đều là trí
thức, và không phải trí thức nào cũng xứng đáng là bộ
phận tinh hoa của đất nước. Thực tế đã có nhiều người
vốn là trí thức, nhưng đã bị biến chất và trở thành
những phần tử cơ hội có hạng, thậm chí thành những tên
mafia có học thức, đối lập với nhân dân. Trong đó có một
số lượng đáng kể là những trí thức được làm quan, do
thiếu bản lĩnh nên đã nhanh chóng hư hỏng, không còn lý
tưởng cao đẹp, không còn giữ được các phẩm chất Nhân,
Trí, Dũng,... vốn có nữa. Tất cả các loại người đang mang
danh trí thức ấy, đương nhiên không còn là thành viên của
bộ phận tinh hoa nữa, mà ngược lại họ đang là đối tượng
cần đấu tranh cải tạo hoặc gạt bỏ của cộng đồng.

- Ở Việt Nam, từ sau 1975, nhất là khi bước vào thời kỳ
đổi mới, thì bộ phận tinh hoa của đất nước đã bất ngờ
được mặc định là các đảng viên của Đảng Cộng sản
Việt Nam. Chính trong các tuyên ngôn của mình, Đảng Cộng sản
Việt Nam đã tự khẳng định Đảng là trí tuệ, là đạo
đức, là văn minh,... Đảng là con nòi của dân tộc,... Từ sự
khẳng định đó thì đương nhiên mọi người phải hiểu: đã
là đảng viên thì phải tốt, phải giỏi giang, phải đạo
đức,... <i>nhất</i> trong xã hội. Và lô gích tất yếu là chỉ
có đảng viên mới làm được lãnh đạo, mới làm được chỉ
huy để dẫn dắt nhân dân trong mọi công việc chung của cộng
đồng. Phải coi điều đó là hiển nhiên, là chân lý của
cuộc sống ở Việt Nam, không phải bàn cãi, và không được
bàn cãi!

- Có lẽ xuất phát từ cái nhận thức cực đoan, phi biện
chứng, áp đặt một chiều đó, mà người ta đã coi cái khẩu
hiệu nói trên là muôn năm đúng. Người ta bảo nó đã đúng
và thành công trong quá khứ thì nó phải được tiếp tục áp
dụng cho hiện tại và tương lai, bất cứ trong điều kiện
nào!

- Đó là một sự mặc định phản khoa học, thậm chí là
phản động, vì nó trái với quy luật phát triển của xã hội,
nó phủ định các tiêu chí nghiêm ngặt của tinh hoa đất
nước, nó phủ nhận sự biến đổi không ngừng của thực
tiễn, nó chống lại ý nguyện của nhân dân muốn có người
dẫn dắt xứng tầm,... để dân luôn được sống trong niềm
tin và đất nước được phát triển bền vững. Sự mặc
định đó về bản chất là một sự cưỡng bức tinh thần từ
phía Đảng cầm quyền đối với dân chúng, chứ không phải
bắt nguồn từ sự tôn vinh thật lòng của nhân dân. Chắc
chắn nhân dân sẽ phủ định nó!

- Sự mặc định ấy ở thời điểm trước đây – thời
Đảng của cụ Hồ – thì có thể coi là đúng, còn bây giờ
thì sai, hoàn toàn sai. Lý do rất rõ ràng là Đảng Cộng sản
Việt Nam bây giờ khác hẳn Đảng Lao động Việt Nam trước
đây, khác về chất. Mọi người thử nhìn lại xem Đảng bây
giờ gồm những ai, họ đại diện cho tầng lớp nào trong xã
hội Việt Nam này, họ đang phấn đấu cho mục tiêu gì của
đất nước này? Và phải nhìn vào bộ phận nắm quyền lực,
nói đến Đảng chính là nói đến bộ phận này, như cách
hiểu dân dã mà sâu xa của mọi người dân Việt. Người dân
ai cũng biết bây giờ Đảng Cộng sản Việt Nam có lợi ích
riêng rất khác với lợi ích chung của nhân dân, của dân tộc,
khác đến mức Đảng có thể bỏ lợi ích dân tộc để chỉ
giữ lấy lợi ích riêng của mình! Lợi ích riêng đó, mà họ
cho là tối thượng, chính là sự độc quyền cai trị đất
nước, thống trị nhân dân (mà họ luôn coi đó là điều kiện
tiên quyết để giữ vững chế độ, đảm bảo tự do, hạnh
phúc cho nhân dân). Những câu chuyện về bán đất đai biên
giới, ven biển, Tây Nguyên, biển đảo,... về sửa đổi Hiến
pháp, về hội nghị Thành Đô và sự nhẫn nhục chịu lệ
thuộc toàn diện vào kẻ thù truyền kiếp,... sẽ còn lưu mãi
trong lịch sử dân tộc, chính là minh chứng không thể chối
cãi của cái tâm địa đen bẩn đó, của sự tha hóa tồi tệ
đó của Đảng.

- Chúng ta thử nhìn lại xem nhân cách của đảng viên bây giờ
đang ở "tầm cao" nào mà Đảng vẫn cứ dám tự nhận họ là
tinh hoa của dân tộc. Cứ nhìn từ cấp cao nhất (Bộ Chính
trị, Ban Bí thư, Ban Chấp hành Trung ương) rồi xuống đến
cấp tỉnh và cấp huyện, và rộng ra là bộ phận đảng viên
có chức quyền. Cả về mặt trí tuệ và mặt đạo đức, hầu
hết bọn họ đều không đủ tầm là "người cầm cờ", càng
không thể là những tấm gương để dân soi chung, để lớp
trẻ ngưỡng vọng và phấn đấu. Về thực chất thì đa phần
những con người trong bộ phận nòng cốt này đều đã và đang
tha hóa nặng nề và toàn diện, từ lý tưởng cho đến đạo
đức và lối sống. Người dân thì nói nôm na là họ đều ngu
dốt và hư hỏng! Chính Đảng đã công khai tự nhận sự yếu
kém này trong Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI), nhưng chỉ nói
nhẹ nhàng là sự suy thoái của một bộ phận không nhỏ cán
bộ, đảng viên. Đương nhiên là không thể "vơ đũa cả nắm"
mà bỏ qua những người tốt trong Đảng, bỏ qua bộ phận
đông đảo là các đảng viên thường, bởi giữa hai bộ phận
vừa nêu khác nhau lắm.

- Như vậy, nói một cách khái quát thì lực lượng tinh hoa
của dân tộc không phải là đảng viên của Đảng Cộng sản
Việt Nam, không thuộc về Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay,
kể cả bộ phận chóp bu. Tuy nhiên trong Đảng Cộng sản Việt
Nam hiện nay còn có người tốt, họ có thể xứng tầm là tinh
hoa của đất nước, nhưng họ sẽ không mang tư cách là đảng
viên, không phải do công lao đào tạo của Đảng, và hơn nữa
họ chỉ là số ít, chưa có cơ hội bộc lộ chính kiến và
đang phải ở thế ẩn mình, đơn độc.

- Bây giờ chúng ta cứ thử vận dụng cái khẩu hiệu ngày xưa
ấy vào bối cảnh mới của đất nước xem tính khả thi của
nó đến đâu nhé!

- Nhưng trước hết, chúng ta nên tìm hiểu lại xem khi đưa ra
khẩu hiệu này thì tác giả kỳ vọng gì ở nó? Tức là yêu
cầu gì ở đảng viên, và đòi hỏi gì ở người dân để có
thể tạo thành một sự cộng hưởng hiệu quả cho công việc
chung? Ngay từ hồi ấy và cho đến bây giờ, thì ai cũng hiểu
được nôm na là: Đảng viên thì luôn phải tiên phong, gương
mẫu, phải là tấm gương cho Dân theo, và Dân thì phải luôn tin
ở đảng viên, nghe theo và làm theo đảng viên. Lý do để phải
có sự thông hiểu này là đảng viên thì luôn tốt, luôn đạo
đức, luôn vì dân vì nước,... Và nên chi, cũng ngay từ hồi
ấy, có nhà báo đã nói một cách hình tượng là: người
đảng viên phải luôn cao hơn người dân thường "một cái
đầu"!

- Đúng là đẹp quá, lý tưởng quá, vì đó chính là hạnh
phúc của đất nước, là mong ước của người dân! Nhưng
thực tiễn hiện nay thì như thế nào? Hỏi rằng đảng viên
đã <b><i>đi trước</i></b> được việc gì, và liệu có thể
<b><i>đi trước</i></b> được việc gì nữa để dân có
thể<b><i> bước theo</i></b>?

- Trước hết, lại cũng phải nhìn từ bộ phận đảng viên
có chức quyền, kể từ các ông bà chóp bu. Điều đã được
khẳng định công khai mà ai cũng biết: tuyệt đại bộ phận
số này không phải là Dân nữa rồi, họ mang lẽ sống khác và
có quyền lợi hoàn toàn khác, so với tâm nguyện và lợi quyền
của người Dân. Nên chi những việc họ đi trước chỉ nhằm
bảo vệ cho hai thứ sở hữu nói trên của họ, Dân làm sao mà
bước theo cho được, và thực tế Dân cũng không có điều
kiện để bước theo, không có bụng dạ để bước theo! Bởi
đó là những việc làm phi pháp và phi đạo lý, chống lại
lợi ích của đất nước, của dân tộc. Chẳng hạn: Dân làm
sao có thể tham nhũng tài sản của quốc gia và tài sản của
người khác để trở thành các đại gia, các tỷ phú? Dân làm
sao có thể đua chen làm giàu "chính đáng" như các đảng viên
có của chìm của nổi từ lâu và có thế lực bảo lãnh, bảo
kê, nhờ vào thủ đoạn mờ ám, phi nhân như bóc lột, gian
lận, lừa đảo,... để trở thành các doanh nhân "thành đạt"?
Dân làm sao có thể đàn áp được người dân khác để duy trì
lợi ích của mình? Dân làm sao có thể lọt được vào các cơ
quan quyền lực để làm các chức sắc lãnh đạo, quản lý các
cấp, rồi để cai trị lại đồng bào của mình? Dân làm sao
dám hống hách, cửa quyền, sách nhiễu với đồng bào của
mình? Dân làm sao dám "nói một đàng, làm một nẻo" để dối
lừa đồng bào mình? Dân làm sao có thể tiêu dùng xả láng,
thừa mứa, có thể cho con cháu du học thoải mái, đi nước
ngoài như đi chợ? Dân làm sao dám coi thường pháp luật, có
thể "tuýt còi" cho công an, chối biến tội của mình hoặc
ngụy tạo tội cho người khác, rồi dám "dắt mũi" cả quan
tòa? Dân làm sao dám bán đất đai và biển đảo của cha ông
để lại cho kẻ thù truyền kiếp?... Dân làm sao có thể làm
đất nước kiệt quệ về kinh tế, suy thoái về chính trị,
văn hóa, xã hội,...?.... Và Dân cũng không bao giờ chịu bước
theo cái thái độ nhẫn nhục cúi đầu trước kẻ thù để mong
có được một thứ hữu nghị viển vông, một thứ hợp tác
lừa bịp?...

- Đó là những việc ở tầm "trị quốc" thì rõ ràng là do
Dân không có vị thế cầm quyền nên không thể bước theo
được. Còn những việc chỉ ở phạm vi "tề gia" thì dứt
khoát Dân không thể bước theo các đảng viên đó, bởi số
rất đông trong họ đều không phải là những tấm gương tốt,
mẫu mực thấm nhuần được văn hóa gia đình Việt. Trong gia
đình của họ luôn đầy rẫy các biểu hiện của sự tha hóa
văn hóa gia đình, luôn tồn tại các tệ nạn của khủng hoảng
gia đình nhưng đang được che giấu.

- Đối với bộ phận đông đảo còn lại của hơn ba triệu
đảng viên thì liệu khẩu hiệu ấy có đắc dụng được
không? Đây là những đảng viên thường, không chức sắc,
không có đặc quyền đặc lợi thì trong thực tế họ cũng như
dân thường thôi, số phận và quyền lợi của họ, về cơ
bản cũng giống như người dân thường. Họ cũng đang bị áp
bức, bóc lột, bị tước đoạt một phần các quyền cơ bản
của công dân, bị coi thường và còn bị lợi dụng cái danh
hiệu đảng viên mà họ còn mang,... Do vậy mà họ không thể
có điều kiện để thể hiện bản lĩnh của mình, để có
thể đi trước một số việc cho dân bước theo.

- Không hẳn là như vậy đâu! Do được sống gần dân và có
quyền lợi gắn bó với quyền lợi của dân, nên đảng viên
thường cũng đang cùng tham gia các hoạt động ở cơ sở. Với
điều kiện đó, họ có thể đi trước một số việc để dân
bước theo. Đó là hai loại việc sau: phát triển cộng đồng
(như chương trình xây dựng nông thôn mới, hoạt động khuyến
học, hoạt động từ thiện, xóa đói giảm nghèo, cuộc vận
động xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư,...), và
chống tiêu cực. Đối với loại việc thứ nhất thì họ sẽ
tham gia tốt, sẽ được cả Đảng và Dân đều hoan nghênh và
ủng hộ. Nhưng với loại việc thứ hai (chống tiêu cực) thì
tuy Dân ra sức cộng tác, và tuy họ rất có khả năng để làm
tốt, nhưng chắc rằng Đảng không cho phép họ làm, vì như
vậy chẳng khác gì "vạch áo cho người xem lưng", tức là nói
xấu Đảng, chống lại Đảng! (thể hiện trong Quy định về 19
điều cấm đảng viên làm).

- Rất khó để phân biệt hai loại việc trên, vì chính ngay
trong loại việc thứ nhất vẫn có loại việc thứ hai, vẫn
phải làm cả loại việc thứ hai kia mà. Và như vậy thì chắc
là đảng viên thường cũng rất khó mà đi trước bất cứ
loại việc gì ở cơ sở!

- Và hóa ra là, ngày nay không có bộ phận đảng viên nào có
điều kiện và có ý chí để đi trước cho Làng nước bước
theo, như khẩu hiệu ngày xưa đã từng nêu. Nói khác đi là
ngày nay, khẩu hiệu đó đã trở thành bất khả thi!

- Vậy là cái khẩu hiệu đã vang bóng một thời đó đã hết
thời, và chính Đảng chứ không ai khác đã khai tử nó! Chúng
ta đành phải đau buồn vĩnh biệt nó, mà vẫn mãi nhớ về nó.
Nhưng vì điều 4 của Hiến pháp vẫn đang tồn tại trên "giấy
trắng mực đen", nên chúng ta vẫn có quyền mơ ước "Bao giờ
lại đến ngày xưa?" để cái khẩu hiệu ấy lại được phục
sinh, chứ không phải chỉ còn như một kỷ niệm!

- Mơ ước ấy đáng yêu quá, lãng mạn quá đi chứ, nhưng nó
chỉ trở thành hiện thực khi Đảng phục hồi được mối quan
hệ máu thịt Đảng - Dân, đúng như lý thuyết của Đảng đã
nêu.Và hiện thực đó chỉ đến với mọi người dân Việt,
khi Đảng Cộng sản Việt Nam thực sự tự lột xác, tự đổi
mới!

<i>Tháng 7 năm 2014</i>


***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140803/anh-huyen-sac-ly-mot-thoi-vang-bong-cua-cai-khau-hieu-dang-vien-di-truoc-lang-nuoc),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!