Đối phó với những động thái diễn ra trong gần một tháng
nay, không ít người thuộc sắc dân Tatar ở Crimea (Crimean Tatars)
đang rời nơi họ sinh sống. Hiện đang chiếm tỉ lệ 12% trong
số 2,3 triệu cư dân bán đảo Crimea, một bộ phận người
Tatar đang chọn Kiev làm điểm đến trong những ngày này, để
tránh viễn cảnh nơi này bị sáp nhập vào Liên bang Nga.
<center><img
src="http://nhipcauthegioi.hu/uploads/2007/images/1395358062.nv.jpg"
width="450"></center>
<center><em>Người Tatar ở Crimea - Ảnh: Thomas Peter
(Reuters)</em></center>
Chỉ riêng trong thứ Ba tuần trước, đã có 265 người - đa
phần là phụ nữ và trẻ em - đã đến thủ đô của Ukraine
"lánh nạn", theo con số của chính quyền Ukraine. Cơ quan biên
phòng nước này thì cho biết, ngày thứ Tư, đã lại có thêm
557 người Tatar rời bán đảo Crimea.
Có chăng, một làn sóng di tản - một exodus của thời hiện
đại - của những người Tarar ở Crimea, sau khi Ban lãnh đạo
thân Nga ở bán đảo này bằng mọi giá muốn trở về với
Moscow? Tại sao họ lại muốn ra đi?
<b>Không quên hệ lụy quá khứ!</b>
Bằng việc tẩy chay và không thừa nhận tính hợp thức của
cuộc trưng cầu dân ý ngày 16-3, người Tatar ở Crimea đã bày
tỏ nguyện vọng một cách rõ ràng: muốn mảnh đất này tránh
được cảnh ly khai để ở lại với Ukraine. Cho dù họ cũng ý
thức được rằng trước khoảng 75% cư dân gốc Nga chiếm tỉ
lệ áp đảp ở Crimea, lời lẽ hoặc mong muốn của họ không
có nghĩa lý gì.
Nhìn lại lịch sử, nhưng quan ngại của người Tatar ở Crimea
là dễ hiểu và có cơ sở. Chỉ trong vòng ba ngày, từ 18-5 tới
20-5-1944, gần hai trăm ngàn người Tatar ở Crimea bị tịch thu
gia sản, sau đó bị nhồi vào những toa tàu đóng kín và đày
ải tới vùng Trung Á, chủ yếu là tại Nước Cộng hòa XHCN
Uzbekistan thuộc Liên bang Xô-viết.
Quyết định này được đưa ra bởi Ủy ban Quốc phòng Nhà
nước (GKO) là cơ quan có nhiệm vụ và chức năng chỉ đạo
Liên Xô trong thời Đệ nhị Thế chiến, mà người đứng đầu
là nhà độc tài Stalin. Theo như những hồi tưởng, những nhân
viên mật vụ chính trị (NKVD - Bộ Dân uỷ Nội vụ) đã đi
tới từng nhà và chỉ để 15-30 phút cho các hộ gia đình để
họ thu xếp đồ đạc cá nhân cho chuyến đi.
Có nhiều người, thay vì chuẩn bị thực phẩm, đồ ăn đi
đường, đã có gắng mang nhiều gia sản. Khi đó, họ còn chưa
thể biết rằng, chặng đường kéo dài hai tuần đã khiến
nhiều người bị chết đói, chết khát trên những toa tàu hàng
chật chội, bẩn thỉu và thiếu dưỡng khí. Ngay cả khi tới
vùng đất mới hoang vu, vẫn có nhiều người bỏ mạng vì đói
khát, bệnh tật và những hoàn cảnh khắc nghiệt tại đó.
Cùng lúc đó, các quân nhân người Tatar ở Crimea đang chiến
đấu trong đội ngũ Hồng quân cũng bị giải ngũ và đưa tới
các trại tập trung lao động cưỡng bức ở vùng Siberia và
vùng núi Ural. Không chỉ số này, mà nhiều đồng hương của
họ bị đưa đi trực tiếp từ Crimea cũng đã tham gia các dự
án kinh tế quy mô lớn thuộc hệ thống "Gulag - Quần đảo
ngục tù", mà về sau được văn hào Solzhenitsyn đặc tả trong
tác phẩm lớn của ông.
Những ước tính cho thấy chỉ vỏn vẹn trong hai năm rưỡi,
từ tháng 7-1944 tới tháng 1-1947, khoảng 46% tổng số người
Tatar ở Crimea bị đày ải đã chết trong quá trình bị trục
xuất và lưu đày. Trong ngôn ngữ của người Tatar ở Crimea,
sự đày ải thời Xô-viết được gọi bằng từ "sürgün"
và hậu duệ của những người Tatar ở Crimea không bao giờ
quên những ngày tháng hãi hùng đó.
Một trong những lý do là vì, trái với nhiều sắc dân khác
cũng bị Stalin đày ải trong Đệ nhị Thế chiến (*), nhưng sau
đó đều được trở về quê hương, chí ít là sau cái chết
của "nhà độc tài đỏ" năm 1953, trong thời kỳ hòa dịu
của Tổng bí thư Khrushchev, người Tatar ở Crimea chỉ có cơ
hội hồi hương sau những biến chuyển dân chủ của Liên Xô
năm 1989.
<center><img
src="http://nhipcauthegioi.hu/uploads/2007/images/1395358322.nv.jpg"
width="450"> </center>
<center><em>Những cuộc ra đi - Ảnh: Yuriy Dyachyshyn (AFP)</em>
</center>
Vì những sự kiện lịch sử đó, sự trở về của người
Tatar ở Crimea gắn liền một cách mật thiết với sự sụp
đổ của Đế chế Liên Xô, và việc Ukraine vươn mình trở
thành một nước cộng hòa độc lập đầu thập niên 90 thế
kỷ trước.
<b>Trừng phạt tập thể</b>
Đằng sau sự trả thù của nhà độc tài Stalin nhằm vào sắc
dân Tatar ở Crimea là một thực tế thời Thế chiến II: năm
1941, các đơn vị quân đội Xô-viết - một phần do quá suy
yếu sau những đợt thanh trừng hàng loạt với quy mô lớn -
đã không còn sức kháng cự và phải đầu hàng trước đạo
quân của phát-xít Đức, lúc đó nhanh chóng gặt hái nhiều
thắng lợi như chẻ tre.
Lúc đó, Tập đoàn quân số 51 của Quân đội Xô-viết đã
phải rút quân, để Crimea vào tay Tập đoàn quân số 11 của
Đức, và hai mươi ngàn quân nhân Liên Xô, trong đó người Tatar
ở Crimea chiếm đa số, đã đào ngũ. Trong hồi tưởng của
mình, tướng Erich von Manstein, Tổng tư lệnh đạo quân Đức
chiếm được Crimea cho hay: đa số quân nhân người Tatar tỏ ra
thân thiện với quân Đức.
Lý do là vì người Đức "<i>tôn trọng các tập quán tôn giáo
của dân Tatar</i>", theo vị tướng Đức. "<i>Chúng tôi còn
tổ chức những đội tự vệ có vũ trang để chiến đấu
chống lại du kích quân của Nga</i>", tướng Erich von Manstein
cho hay, và nói thêm là "<i>phong trào du kích đã gây nhiều
mối lo cho chúng tôi xuất phát từ những nhóm cư dân người
Nga định cư tại Crimea</i>".
Với sự chấp thuận của người Đức, những ủy ban Tatar đã
được thành lập và hoạt động bên cạnh sự giám sát của
SS. Cho dù Hitler không ủng hộ việc thành lập một nhà nước
độc lập của người Tatar ở Crimea, nhưng trong số những
người này, có người do tinh thần chống Bolshevik nên đã
đồng ý hợp tác với Đức trong một liên minh chống Liên Xô.
Cần nhấn mạnh rằng, không chỉ người Tatar ở Crimea, mà
nhiều sắc dân tại Liên bang Xô-viết đương thời - như các
dân tộc ở Trung Á, người ở vùng biển Baltic, người Ukraine
và rốt cục, cả người Nga - cũng có những bộ phận không
đồng tình với chính thể độc tài của Stalin nên theo quân
đội Đức trong Đệ nhị Thế chiến.
Các số liệu của Nga cũng cho thấy, cho dù người Tatar ở
Crimea chiếm tỉ lệ chừng 20% trong cư dân ở bán đảo này,
nhưng tỉ lệ những người tham gia các lực lượng quân sự
không chính quy của Đức thì nhỏ hơn thế nhiều. Tuy nhiên, dù
vậy, và bên cạnh đó, cũng có hàng vạn quân nhân Tatar ở
Crimea chiến đấu anh dũng trong hàng ngũ Hồng quân, sắc dân
Tatar ở Crimea vẫn bị đày ải.
Không ít gia đình Tatar ở Crimea, khi những người đàn ông đang
chiến đấu ngoài chiến trường trong Đệ nhị Thế chiến, thì
vợ con, cha mẹ họ bị tước đoạt tài sản và tống đi
những vùng xa xôi. Cho dù, vào thời điểm 1943, nhiều người
Tatar trước đó phục vụ trong các đơn vị do quân Đức thiết
lập (trên cương vị cảnh sát, gác tù binh...), thì đến khi
này đã trốn đi làm du kích.
Đồng thời, với thời gian, ngày càng có nhiều người Tatar
hợp tác với quân đội Đức cũng bị bắt giữ vì phía Đức
lo ngại rằng họ sẽ "phản chiến", đó là trường hợp
tiểu đoàn số 47 vào tháng 1-1944. Cùng năm, Đức đã cho giải
ngũ một phần ba các đại đội của người Tatar ở Crimea
(nhưng những người trung thành nhất thì được sung vào các
đơn vị SS trong năm 1945).
Thống kê cho thấy, có tổng cộng 35 ngàn người Tatar ở Crimea
chiến đấu trong hàng ngũ Hồng quân (kể cả những người về
sau đào ngũ). Trong số đó, có năm người được tặng danh
hiệu Anh hùng Liên Xô, phần thưởng cao quý nhất dành cho một
quân nhân Xô-viết.
<b>Lập quốc lần thứ hai</b>
Nhìn lại lịch sử, khái niệm sắc dân Tatar ở Crimea - một
phân nhóm của người Tatar - không đồng nghĩa với tất cả
những người Tatar đến bán đảo Crimea của Ukraine. Đây là
một tộc người có nguồn gốc Turk, hình thành ở bản địa
của Crimea từ thế kỷ 11 và có sự giao thoa với các sắc dân
thiểu số khác tại đây.
<center><img
src="http://nhipcauthegioi.hu/uploads/2007/images/1395358385.nv.jpg"
width="450"> </center>
<center><em>Gia phong - Ảnh: Genya Savilov (AFP)</em> </center>
Cái tên Tatar chỉ được dùng từ thế kỷ 13, khi vị hãn Bạt
Đô (cháu nội Thành Cát Tư Hãn) của Đế chế Mông Cổ có
những cuộc chinh chiến chinh phục để thành lập Kim Trướng
Hãn Quốc, một đế chế rộng lớn, đã cai trị cả Đại công
quốc Rus Kiev (nước Nga cổ) và vùng Caucasus trong khoảng 250
năm, cũng như đã tấn công và hủy diệt hai nước Hungary và Ba
Lan.
Trong lịch sử, tên gọi Tatar thường được dùng đồng loạt
để chỉ mọi sắc dân thuộc Kim Trướng Hãn Quốc. Sắc dân
Tatar ở Crimera xét về mặt nhân chủng học và ngôn ngữ học
cũng không có có nhiều điểm giống với người Tatar ở Volga.
Nửa thế kỷ sau khi bị xua đuổi khỏi Crimea, sự trở về
của người Tatar ở Crimea đầu thập niên 90 thế kỷ trước
được coi như lần lập quốc thứ nhìn của họ trong lịch
sử.
Trong vòng hai chục năm, tỉ lệ người Tatar ở Crimea từ 1%,
lên tới 20% trên tổng số cư dân bán đảo này, tạo nên sự
thay đổi lớn trên bản đồ nhân chủng của Crimea. Tất nhiên,
họ không được nhận lại nhà cửa cũ, nhưng từ năm 1990,
cũng đã có ba trăm khu dành cho người Tatar ở Crimea được
tạo dựng, đa phần thiếu thốn về điện, nước và hệ
thống đường xá. Tỉ lệ thất nghiệp cũng cao.
Cho dù, Kiev vẫn coi những người Tatar ở Crimea là đồng minh
thực sự, vì với sự hiện diện của họ có thể làm giảm
đi thế "thượng phong" của người Nga tại bán dào này,
nhưng để phát triển những khu vực có người Tatar sinh sống,
chính quyền Kiev hàng năm chỉ để ra khoản kinh phí rất nhỏ,
không thể đủ để giải quyết những vấn đề xã hội.
Trước diễn biến mới nhất vừa rồi tại bán đảo Crimea,
bên cạnh những hậu quả có thể phát sinh trên chính trường
thế giới, một câu hỏi khác cũng được đặt ra: Liên bang Nga
sẽ xử lý ra sao vấn đề sắc tộc, khi những thông tin sơ bộ
cho thấy, một bộ phận không nhỏ người Tatar ở Crimea không
muốn chấp nhận sự thống trị của Moscow tại quê hương
mình?
<i>(*) Tổng bí thư Nikita Khrushchev, trong bản báo cáo mật vạch
trần một số tội ác của Stalin đọc tại Đại hội Đảng
Cộng sản Liên Xô lần thứ 20 (tháng 2-1956), đã dành một
phần riêng để nói về những cuộc đày ải các sắc dân
thiểu số tại Liên Xô trong thời gian diễn ra Đệ nhị Thế
chiến. Tuy nhiên, trường hợp của người Tatar ở Crimea đã
không được nhắc tới trong phát biểu đó.</i>
<b>Nguyễn Hoàng Linh</b>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20140321/nguyen-hoang-linh-nguoi-tatar-o-crimea-nhung-he-luy-lich-su),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét