Hoàng Tô - Yếu tố Giới hạn (Limiting Factors)

Có lần ngồi nhậu với anh bạn Vũ Nguyên Thành, tôi đã hợm
hĩnh hỏi: "Em thấy mình cũng giỏi mà sao không thành công
bằng người?". Tôi nghĩ đây cũng là câu hỏi thường trực
của nhiều bạn.

Tưởng ông bạn sẽ an ủi động viên là cứ kiên nhẫn, từ
từ rồi khoai sẽ nhừ, hoặc cùng lắm là giải thích bằng số
mệnh, nào ngờ hắn phang ngay: "Có giỏi gấp mười mà không
biết hạn chế các Limiting Factor thì mãi vẫn thế thôi. Mức
độ thành công của người lãnh đạo không phụ thuộc vào
độ giỏi – giỏi là đương nhiên, là điều kiện cần - mà
phụ thuộc vào các yếu tố giới hạn của anh ta".

Tiến sĩ Vũ Nguyên Thành là chuyên gia về công nghệ sinh học.
Hồi sinh viên bọn tôi thường thức thâu đêm trong ký túc xá
Nhà Chính trên đồi Lê Nin, hút thuốc vặt, uống rượu, và
bàn luận về Thuyết tiến hóa. Theo anh bạn, hình ảnh kỳ lạ
nhất của thế giới sinh vật có lẽ là bức ảnh qua kính
hiển vi điện tử của một chú virus đang tung ra chiếc vòi dài
với chiều ngang chỉ mảnh cỡ vài phân tử, đầu vòi có móc
nhọn, móc qua màng tế bào để xâm nhiễm vào cơ thể một con
vi khuẩn, trông hệt như chiến thuyền Viking tung móc câu để
đội cướp biển nhảy sang cướp các thương thuyền. Có điều
ở đây không hiểu virus đã bắt chước đội Viking hay ngược
lại.

Anh Thành giải thích về <em>Limiting Factor</em> của một hệ sinh
vật. Để dễ hiểu lấy tạm hình ảnh một cây non đang lớn.
Cây chỉ có thể phát triển và trưởng thành tốt nếu có
đầy đủ các yếu tố cần thiết, là đất, phân bón,
nước… để cung cấp dưỡng chất, là ánh sáng và khí trời
để quang hợp. Nếu chỉ một trong các yếu tố đó bị hạn
chế ắt cây sẽ không lớn được, còi cọc, thậm chí có thể
chết. Ví dụ nếu thiếu nước thì dù có tăng cường các yếu
tố khác như cho thật nhiều ánh sáng, hay bón nhiều phân… cây
vẫn chỉ lớn được đến một giới hạn được xác lập
bởi chính yếu tố thiếu nước.

Tổng quát hơn, năng lực của một hệ thống không bao giờ
vượt qua và luôn bị khống chế chính bởi yếu tố giới hạn
của hệ thống đó, cho dù các yếu tố khác trong hệ thống
không bị giới hạn.

Lấy thêm một ví dụ. Bạn có chai La Vie đựng được 1 lít.
Nếu chiếc chai bị một lỗ dò ngang thân (chính là yếu tố
giới hạn cho khả năng trữ nước của chai), nước sẽ chảy
ra và khả năng chứa nước của chai chỉ còn lại ngang mức
xấp xỉ với vị trí lỗ dò trên thân. Chai có thể chứa
được không tới nửa lít.

<div class="boxright220"><img
src="https://fbcdn-sphotos-g-a.akamaihd.net/hphotos-ak-ash3/t1.0-9/1010680_10152318115088293_815923888_n.jpg"
/><div class="textholder">Hình ảnh dễ hiểu về Limiting Factor: để
thùng chứa được nhiều nước hơn phải tăng được chiều
dài của thanh gỗ ngắn nhất, chứ không phải của những thanh
dài hơn.</div></div>

Nói vậy để hiểu rằng mỗi người chúng ta, cho dù năng lực
có tốt đến đâu nhưng vẫn sẽ bị những yếu tố giới hạn
khống chế, và làm phung phí đi tài năng, như nước bị trào
đi vậy. Điều này giải thích tại sao nhiều người hồi đi
học rất thông minh, thi cử giỏi giang không kém ai, nhưng ra
đời không thành công như bạn bè cùng trang lứa. Giải thích
theo Limiting Factor thì có thể anh ta giỏi về năng lực nghề
nghiệp, nhưng lại bị những yếu tố giới hạn, như tính cách
chẳng hạn, mà các bạn anh ta - những người đang thành công
hơn không vướng phải.

Đối với nhân sự, mỗi người đều có thể có hàng tá
những tính cách mang tính Limiting Factors giới hạn sự thành
công của mình: tính vô trách nhiệm, tính luộm thuộm, vô kỷ
luật, thiếu kế hoạch, hay sai hẹn, ngại giao tiếp, thích
nhậu nhẹt, hay bông lơn, thiếu hài hước, tính sợ Tây, hấp
tấp vội vàng, quá chân thật, ngây thơ, quá ít nói hay kiệm
lời, tính nói quá nhiều, thích chém gió, tính suồng sã, tính
dặt dẹo, thiếu khả năng diễn đạt, tính lắng nghe kém, tính
hiếu thắng, tính sợ đám đông, lười nhác, ngủ muộn, tính
hay chỉ trích, trù dập, tính bài bạc, tính tham lam, ganh ghét,
tính ngại giao hệ giao tiếp, tính lăng nhăng…

Một bạn lập trình giỏi nhưng luộm thuộm và thiếu kỷ luật
rất khó thăng tiến. Một bạn bán hàng đầy kỹ năng nhưng
luôn sai hẹn hẳn không thể thành công. Và một người uyên
bác, tầm nhìn rộng nhưng thiếu kỹ năng diễn thuyết hoặc
lười quan hệ chắc chắn không thể trở thành một lãnh đạo
tốt.

Đối với nhân viên, việc phát huy các sở trường của mình
sẽ là quan trọng hơn vì yếu tố giới hạn của các nhân viên
sẽ được bổ khuyết bởi đồng nghiệp và hạn chế tối đa
thông qua kỹ năng làm việc nhóm. Nhưng đối với lãnh đạo,
thường là những kẻ cô đơn, việc hạn chế tiến tới loại
bỏ các yếu tố giới hạn lại chính là chìa khóa cho các
bước thành công tiếp theo.

Đối với một tổ chức, người lãnh đạo chính là yếu tố
giới hạn của tổ chức đó. Một công ty sẽ chỉ phát triển
được đến ngưỡng bị hạn chế bởi tầm của CEO. Khi đó,
công ty chỉ có thể phát triển lên một tầm khác khi thay CEO
mới, hoặc CEO cũ phải tự hạn chế hoặc loại bỏ được
các yếu tố giới hạn đang cản trở bản thân và qua đó,
cản trở cả tổ chức.

Không phải ai cũng có thể nhìn ra yếu tố giới hạn của
mình, nhưng dù sao nhìn ra được còn là dễ. Để hạn chế
hoặc loại bỏ hẳn nó mới là điều khó khăn, đòi hỏi một
nghị lực phi thường mà ít người làm được. Những người
đó thường dễ có thành công lớn.

Tôi có ông em xin được giấu tên, là luật sư giỏi, uyên bác
đông tây kim cổ, hành xử chuẩn mực trước sau nhưng đường
hoạn lộ thì rất gian nan vất vả. Tán gẫu với nhau hắn vẫn
khoe bộ răng xấu kinh hoàng của hắn là quý tướng. Tôi cười
bảo răng chính là limiting factor của chú, sửa đi. Hắn nghe
lời, bỏ ra 30 triệu làm lại quả răng. Quả nhiên sau trúng
cử đại biểu, lên ầm ầm như diều gặp gió. Cũng may là
sửa răng dễ hơn nhiều so với sửa tính cách.

Còn yếu tố giới hạn của bạn là gì?

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20140324/hoang-to-yeu-to-gioi-han-limiting-factors),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!