<center><img
src="http://www.gocnhinalan.com/wp-content/uploads/2014/03/currencies.jpg"
width="560" /></center>
<em>19 March 2014</em>
"Không phải tính hiếu kỳ đã giết con ngỗng đẻ trứng
vàng, mà lòng tham vô độ vượt qua giới hạn của lý trí bình
thường – It was not curiosity that killed the goose who laid the golden
egg, but an insatiable greed that devoured common sense – E. A.
Bucchianeri"
Gần đây một danh từ được dùng khá nhiều trong những phê
phán và dự đoán về kinh tế là "tư bản hoang dã" hay "man
rợ" hay "thân hữu", "bè nhóm" (crony) hay "mafia" hay
"xanh, đỏ, tím vàng" tùy theo cảm xúc. Tựu trung, danh từ
ám chỉ sự tham lam vô độ, không kiểm soát được, kèm với
thói tật luôn luôn muốn thao túng kinh tế tài chánh từ sau
hậu trường của những nhóm lợi ích và giới tài phiệt trong
xã hội.
Đối ngược với "tư bản hoang dã" là tư bản pháp trị,
với cơ chế thị trường dù tự do nhưng vẫn mang nhiều phong
thái xã hội, dân chủ của các nước Tây Phương. Phần lớn
các chuyên gia kinh tế đồng ý là dù mô hình này chưa hoàn
thiện, nhưng đây là một định chế "tư bản' chấp nhận
được với đa số người dân.
Thực ra, vì bị khóa miệng về chuyện chánh trị khi ở Việt
Nam (ông già Alan chỉ là khách), nên tôi thường ậm ừ cho qua
chuyện. Trong suy nghĩ cá nhân, tôi vẫn cho rằng hành xử của
các nhóm lợi ích và tài phiệt trong một xã hội, tùy thuộc
phần lớn vào định chế chính trị của quốc gia đó.
<strong>Nói thẳng ra, con người, dù có nhận mình là tư bản hay
xã hội hay nhãn hiệu nào khác, luôn luôn hành động dựa trên
lợi ích cá nhân của mình. Tư bản có nghĩa là "tiền" và
bất cứ những ai tham tiền đều là "nhà tư bản".</strong>
Dĩ nhiên, mức độ "tư bản" hay lòng tham đều khác biệt
tùy theo cá nhân. Như những thằng đàn ông, có đứa mê gái
24/7, có đứa chỉ sơ sơ (golf hay quán nhậu hấp dẫn hơn), có
đứa bị định hướng sai, chỉ thích trai. Tại tất cả các
quốc gia, từ phát triển đến nghèo đói, số người thực sự
không tham tiền có lẽ không nhiều hơn 5% (con số phỏng đoán
của ông già Alan, hoàn toàn không kiểm chứng được).
Một lần, tôi được một người bạn vì bận việc khẩn cấp
gia đình, nhờ coi giùm những học sinh lớp mẫu giáo của cô ta
cho đến hết giờ, khoảng 25 phút. Tôi biết mình không cách gì
kiểm soát hơn 20 "lũ thứ ba" (nhất quỷ, nhì ma…), nên tìm
ra một giải pháp sáng tạo. Tôi móc tờ giấy 100 đô la trong
túi, để trên bàn và nói," em nào mà ngồi im lặng nhất,
không nói hay làm gì trong 25 phút tới sẽ được thưởng 100
đô la này". Lớp học im như tờ, và sau cùng, 5 em (chỉ mới
6, 7 tuổi) ngồi "thiền" giỏi nhất, chia nhau mỗi em 20 đô
la.
Nghĩ tới lui, có lẽ giải pháp này của tôi đang được Bộ
Ngoại Giao Mỹ và Tòa Bạch Ốc lấy làm cốt lõi cho chánh sách
đối ngoại của họ.
Trở lại chuyện tiền, như tôi đã nói nhiều lần trong các
bài viết, "tư bản" không phải là một chủ nghĩa, một
định chế hay một triết lý sống. Tư bản không cần ai phải
cổ võ, phải tuyên giáo, phải cải tạo. Tư bản không cần
lập đảng, tìm lãnh tụ, tụ họp cảnh sát công an. Tư bản
nằm trong thâm tâm của mọi người, vì thực ra, lòng tham cố
hữu luôn luôn hiện diện, dù nhiều khi bị che mờ bởi những
cố gắng của xã hội qua tôn giáo, văn hóa, giáo dục, gia
đình… Nhiều người phải an phận, không dám "tham" vì
không đủ khả năng cạnh tranh hay vì lười biếng hoặc thiếu
may mắn trong việc tìm gặp cơ hội. Nhưng ngay cả những con
"vượn" lớn lên trong rừng rậm vẫn có thể cảm nhận giá
trị của đồng tiền…nhất là những lợi ích mà đồng tiền
đó đem lại.
Và lòng tham, nếu không có một định chế chính trị kiềm
hãm, thì nó sẽ "hoang dã", sẽ "man rợ", sẽ "mafia" ,
sẽ thành "phe phái". Một nền chính trị "hoang dã" sẽ
tạo ra một nền kinh tế "hoang dã".
Trên chuyến bay về Mỹ lần rồi, có chút thì giờ, tôi ngồi
coi cuốn phim "12 Years A Slave" vừa đoạt giải Oscar năm nay.
Câu chuyện thực của Solomon Northup, một nhạc sĩ da đen sống
tự do ở Boston, bị bắt cóc và bán làm nô lệ cho các chủ
đồn điền ở miền Nam nước Mỹ, khoảng 150 năm trước. Nếu
muốn hiểu về ác độc của tư bản Mỹ, bạn nên coi những
hoàn cảnh mà Northup phải chịu đựng cùng với nhóm nô lệ da
đen, trong khi các ông chủ da trắng luôn miệng trích Kinh Thánh
để giải minh tội lỗi của mình.
Một chút ngạc nhiên là dù rất hoang dã 150 năm về trước,
định chế chánh trị của Mỹ vẫn có chút "pháp trị".
Northup đã được trả tự do sau khi nhà cầm quyền qua tòa án
tại miền Nam kiểm chứng anh không là nô lệ. Và ân nhân anh ta
là Sir Bass, một "thế lực thù địch" tại xã hội này; dù
phát ngôn chống đối mạnh mẽ hệ thống nô lệ, đã không
bị công an mời lên "làm việc". Ở một quốc gia khác, có
thể đã không ai biết đến chuyện của anh chàng Northup này.
Xã hội nào rồi cũng phải đổi thay. Định chế chánh trị
độc tài của Pak Chung Hee ở Hàn Quốc trong thập niên 60's
rồi cũng bị phá hủy, nhường chỗ cho một Hàn Quốc hiện
đại ngày nay. Sau 150 năm, văn hóa Mỹ đủ rộng mở để bầu
một người da đen làm Tổng Thống. Các định chế xã hội
lạc hậu của Đông Âu đã nẩy mầm một trục xoáy tự do
mới cho người dân. Mùa xuân Á Rập đang tàn phá cái "cũ"
để thế hệ mới có thể xây dựng một nền văn minh mới.
Dù đổi thay là một quá trình đau đớn cho nhiều thành phần
xã hội, nhưng bà mẹ nào mà không vất vả trong thời kỳ thai
nghén?
Tại các quốc gia mà chính trị "hoang dã" còn tiếp tục,
thì tư bản sẽ vẫn còn hoang dã. Mọi hoang tưởng về lòng
tham con người và lợi ích cá nhân theo những quan điểm "xã
hội" sẽ kéo dài sự sống của các động vật hoang dã. Và
đây cũng là điều mà các chính trị gia và các giới tài
phiệt, qua những nhóm lợi ích, đang mong muốn.
<strong>Alan Phan</strong>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20140320/alan-phan-tu-ban-nao-ma-khonghoang-da),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét