Thư viện quốc gia Hà Nội hàng tháng thường có những buổi
nói chuyện về đủ loại vấn đề đang được dư luận quan
tâm. Một ngày hè năm 1976, tôi có dịp được nghe một buổi
nói chuyện như vậy mà diễn giả là kỹ sư Trần Đại Nghĩa.
Đất nước vừa thoát khỏi chiến tranh, ông cũng như nhiều
người nghĩ nhiều đến sự phát triển kinh tế, trong đó có
việc học hỏi kinh nghiệm nước ngoài.
Bấy giờ nước Nhật còn là cái gì xa xôi lắm. Trần Đại
Nghĩa kể, ở Tokyo các kỹ sư đứng ở ngã tư để nghe mọi
người phát biểu về kinh tế, ai nói họ cũng ghi để tham
khảo, ai nói hay họ còn trả tiền. Quay về mình, ông bảo
đừng ỷ vào tài nguyên, mà phải dành nhiều quan tâm cho
chuyện quản lý, không quản lý tốt thì nền kinh tế không
khác gì thùng không đáy.
Đất nước được quản lý kém thì có độc lập cũng chỉ là
độc lập hờ, độc lập giả.
Nước mình lạ lắm, càng những ngành then chốt càng lạc hậu,
ông nói tiếp. Về hướng phát triển, ông gợi ý đủ thứ,
từ chuyện nhỏ tới chuyện lớn.
Chuyện nhỏ (đúng ra phải nói "có vẻ là nhỏ") -- đào
tạo công nhân lành nghề khó lắm, thợ hàn cao áp ở Việt Nam
đào tạo một trăm người chỉ đậu được bốn người.
Chuyện lớn (cái này thì lớn thật) -- phải hiện đại hóa
về giao thông và thông tin. Phải tiêu chuẩn hóa mọi chuyện.
Tiêu chuẩn hóa là công cụ để đạt tới hiệu lực, biến
khó thành dễ.
Một điều lạ nữa với chúng tôi là ở chỗ, tuy làm khoa học
kỹ thuật, nhưng Trần Đại Nghĩa lại xem trọng khoa học xã
hội. Ông báo động là cả nước có 50 triệu người mà gần
như không có ai nghiên cứu tâm lý. Hiểu và xử lý đúng tâm
lý xã hội, tâm lý nhân dân không tốt thì quản lý kinh tế
cũng không tốt.
Tổng quát hơn, ông nói đến việc mình phải minh bạch với
mình, rành mạch với mình. Bấy giờ là những năm tháng đầu
tiên sau chiến tranh, nên cái sự giấu giấu giếm giếm còn
tạm tha thứ được. Song, Trần Đại Nghĩa đã thấy đủ
những tai hại mà cái lối "gì cũng coi là bí mật" ấy gây
ra. Theo Trần Đại Nghĩa, trong quản lý xã hội, phải xác
định bằng được số liệu chính xác. Vì đây là bước đầu
để đi tới mình hiểu rõ được mình, tự xác định được
vị trí của mình trên thế giới.
Lần giở lại những trang ghi chép được hôm ấy, tôi thấy nó
giống như một lời tiên tri. Bởi nó đúng quá, đúng cả với
"thời gian lớn" là hơn ba chục năm nay, cả với "thời
gian nhỏ" là khoảng dăm bảy năm nay. Cả cái cách nó bị
quên lãng nữa chứ!
Và tôi thầm nghĩ sao lịch sử oái oăm vậy, những suy nghĩ
đúng thì không được thực hiện, những cảnh báo đúng thì
không được đề phòng, khiến cho đất nước cứ ì ạch mãi,
chưa bứt phá lên được.
Lúc này báo chí đang đăng tải nhiều ý kiến liên quan tới
tình hình lạm phát. Nhân đó thử nêu ra những "cách đọc"
khác nhau với nền kinh tế. Không kể nhiều chuyên gia nước
ngoài, ngay các nhà chuyên môn trong nước cũng nêu được nhiều
sự lý giải rất xác đáng. Có người nói nhiều ngành kinh tế
của ta đang trong tình trạng học việc, lại học không đến
nơi đến chốn, ngân hàng thì có cái như tiệm cầm đồ cho
vay. Vừa rồi có chuyện nông dân nuôi cá ba sa lao đao vì không
bán được hàng, còn doanh nghiệp xuất khẩu thì không vay
được tiền để mua cá.
Tôi lại nhớ cái buổi nói chuyện hơn ba chục năm trước của
Trần Đại Nghĩa.
Hàng ngày có nhiều việc khiến tôi hối hận. Ai mà chẳng
thế, có làm là có sai. Nhưng tôi nhớ một số trường hợp
rất lạ, trước đó mình đã nghĩ đúng rồi, vậy mà khi bắt
tay hành động, vẫn lầm lỡ thảm hại. Những lần như thế
khiến tôi đau xót và tiếc nuối bội phần. Tại sao mình lại
đổ đốn vậy? Do dốt một phần. Nhưng tôi nghĩ đến một
thủ phạm nữa là những thói quen cũ không chế ngự nổi.
Để chỉ cái tình trạng lưỡng phân rất đáng tiếc này,
người xưa có nhiều cách nói thú vị:
<em>-- Hòn vàng thì mất hòn đất thì còn,
-- Hoa thường hay héo cỏ thường tươi,
-- Răng cắn phải lưỡi.
</em>
Nghe hơi tục thì có câu "Miệng khôn trôn dại".
Nhưng tôi thích hơn cả là câu trong Truyện Kiều: "Ma đưa
lối quỷ đưa đường, lại tìm những lối đoạn trường mà
đi". Đoạn trường có nghĩa là đứt ruột. Có những lầm
lỡ làm người ta tiếc đến đứt ruột, và e sợ hình như ở
đây đã có vai trò chi phối của ma quỷ.
Cá nhân mắc nạn loại này đã đau lắm rồi. Đến như cả
cộng đồng cả xã hội, nếu không tránh được, thì sự
đời chẳng phải là oan nghiệt quá sao?
<strong> Viết thêm 29-11-2013: </strong> Cố tình "đường quang
không đi, đâm quàng đường rậm"
Bài này tôi viết từ năm năm trước. Nhìn lại thấy chỉ mới
mấy năm mà tình hình đã khác hẳn. Trước vì dốt nát nóng
vội nên làm liều làm ẩu. Nay đã biết trước là làm bậy
rồi vẫn cứ làm, nghiến răng mà làm, ép nhau cùng làm.
Học sinh xưa bí quá mới cóp bài nhau. Nay học sinh đi thi chuẩn
bị sẵn các loại phao. Và nhà trường và giám thị coi thi hùa
thêm vào giúp học sinh làm chuyện man trá cho trót lọt, coi đó
là thành tích của mình.Trời cao đất dày nào bỏ qua cho những
tội lỗi kiểu ấy!
Trong giáo dục sao thì trong các chuyện sản xuất làm ăn phát
triển kinh tế xã hội ở cấp vĩ mô cũng thế.
Nàng Kiều xưa -- mà chúng ta hay vận vào số mệnh của dân
Việt -- tự trách ma đưa lối quỷ đưa đường. Nàng Kiều
ngày nay tự biến thành ma quỷ, lấy đủ các thứ lý lẽ ra
để thuyết phục bản thân đi theo những lối đoạn trường.
Chỉ có những kẻ mất hết niềm tin và trách nhiệm trước
tương lai của chính mình mới hành động như chúng ta đang hành
động.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20131201/vuong-tri-nhan-co-kieu-nay-da-do-don),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét