Diên Vỹ chuyển ngữ
25.09.2013
<i>Lịch sử của một đất nước vật lộn với bệnh nghiện
rượu, và tại sao chính quyền lại chẳng làm gì để giải
quyết.</i>
<center><img src="http://cdn.theatlantic.com/newsroom/img/posts/RTR1T7PW.jpg"
width="600"/>
<i>Một nhóm người đang thưởng thức rượu Vodka gần một
ngôi làng ở vùng núi xa xôi tại Tsovkra-1 thuộc vùng Caucasus,
Dagestan (Ảnh Thomas Peter/Reuters)</i></center>
Hình ảnh của một người Nga nghiện rượu: mũi đỏ, râu
không cạo, tay nắm chặt chai vodka. Bên cạnh anh ta là nửa lọ
dưa chuột muối và một ổ bánh mỳ đen để giúp đẩy thứ
chất lỏng quái quỷ đi xuống. Niềm hạnh phúc đẫm đầy
chất cồn khiến anh ta ca hát một cách vui sướng. Thế giới
của anh có thể không hoàn hảo nhưng cơn say làm anh thấy nó
như thế.
Căn cứ theo Tổ chức Sức khoẻ Thế giới (WHO), hiện nay tại
Liên bang Nga thì cứ năm người đàn ông thì có một người
chết vì liên quan đến rượu, so với tỉ lệ 6,2% nam giới
trên toàn thế giới. Trong bài viết của mình vào năm 2000
<i>"Bước đầu: AA và Bệnh nghiện rượu ở Nga"</i> (AA:
Alcoholics Anonymous: Hội Những người Nghiện rượu Vô danh, một
tổ chức giúp cai rượu - ND), Patricia Critchlow ước đoán là có
khoảng 20 triệu người Nga mắc bệnh nghiện rượu trong một
quốc gia chỉ có 144 triệu dân.
Nhân vật nghiện rượu Nga là một hình ảnh cố hữu kéo dài
từ thời kỳ Nga hoàng, trong thời kỳ Cách mạng Nga, trong thời
kỳ Liên bang Sô viết, trong thời kỳ chuyển đổi từ xã hội
chủ nghĩa chuyên chế sang dân chủ tư bản, và anh ta vẫn tiếp
tục tồn tại trong xã hội ngày nay. Anh ta ngồi trên chiếc
ghế công viên gãy nát hoặc trên các tam cấp của nhà ga với
điếu thuốc lá thỏng trên môi, tính toán đến việc kiếm ở
đâu ra chai rượu kế tiếp và liệu anh ta có thể xoay trở
nổi hay không.
Chính quyền Nga đã liên tục tìm cách đối phó với tệ nạn
này, nhưng chẳng có kết quả mấy: đã có bốn đợt cải cách
trước năm 1917, và những biện pháp tổng thể được áp dụng
trong thời kỳ Sô Viết trong những năm 1958, 1972, và 1985.<i>
"Sau mỗi chiến dịch quyết liệt tăng cường chống rượu,
xã hội Nga lại thấy mình đối diện với nạn say sưa và
nghiện rượu càng trầm trọng hơn,"</i> G.G. Zaigraev, giáo sư
Khoa học Xã hội và người đứng đầu Hội Khoa học thuộc
Viện Xã hội Học tại Học viện Khoa học Nga giải thích.
Chứng nghiện tiền thu nhập từ rượu của Kremlin đã xóa bỏ
đi nhiều nỗ lực nhằm giúp người Nga bớt uống rượu: Ivan
Bạo chúa từng khuyến khích thần dân của mình uống cạn
đến đồng kopeck cuối cùng tại những quán rượu của chính
quyền để nêm chặt ví của vị hoàng đế này. Trước khi
Mikhail Gorbachev nắm quyền vào những năm 1980, các nhà lãnh
đạo Sô Viết xem việc bán rượu như là một nguồn thu nhập
của chính phủ và không nhìn nhận việc uống rượu nhiều là
một vấn nạn xã hội trầm trọng. Trong năm 2010, bộ trưởng
tài chính Nga là Aleksei L. Kudrin đã giải thích rằng cách tốt
nhất mà người Nga có thể giúp "nền kinh tế đang què quặt
của nước nhà là hút thuốc và uống rượu nhiều thêm, qua
đó mà trả thêm thuế."
Qua hình thức tạo điều kiện cho việc bán và phân phối
rượu, điện Kremlin từ lâu đã có ảnh hưởng đáng kể trong
những thập niên gần đây. Nhưng lịch sử rượu chè của Nga
đã có từ nhiều thế kỷ trước.
Vào năm 988, Hoàng tử Vladimir quyết định chuyển quốc gia của
mình sang đạo Thiên Chúa giáo Chính thống (Orthodox Christianity -
ND), một phần vì đạo này cho phép được uống rượu. Theo
truyền thuyết, các tu sĩ ở Tu viện Chudov trong điện Kremlin là
những người đầu tiên đã nếm mùi vị của vodka vào cuối
thế kỷ thứ 15, nhưng theo nhà văn Nga Victor Erofeyev thì
<i>"Hầu như mọi thứ trong câu chuyện này đều mang tính hình
tượng một cách thái quá: sự liên quan của những tu sĩ, tên
của tu viện, vốn không còn nữa (<i>chudov</i> có nghĩa là
"kỳ diệu"), và bối cảnh của nó tại thủ đô nước
Nga."</i> Vào năm 1223, quân đội Nga bị thất trận thảm hại
trước quân xâm lược Mông Cổ và Tartar một phần là vì họ
đã say xỉn khi lâm trận.
Ivan Bạo chúa đã thiết lập những nhà <i>kabak</i> (nơi nấu và
bán rượu) vào những năm 1540, và đến những năm 1640 chúng
đã chiếm vị thế độc quyền. Vào năm 1648, các cuộc nổi
loại chống các quán rượu nổ ra trên khắp đất nước, vào
lúc ấy một phần ba nam giới đã bị mang nợ từ các quán
rượu. Trong những năm 1700, để lập lại trật tự, Peter Đại
đế đã giành độc quyền trong ngành chế biến vodka và đã
trục lợi từ thói nghiện rượu của thần dân mình. Heidi
Brown, người đã sống ở Nga trong 10 năm để viết bài cho tạp
chí <i>Forbes</i>, giải thích rằng <i>"Peter Đại đế đã ra
chiếu chỉ rằng những người vợ của các nông dân sẽ bị
ăn roi nếu họ tìm cách kéo những ông chồng đang cạn chén ra
khỏi quán rượu trước khi các ông ấy muốn về."</i>
Peter Đại đế cũng đã tìm được một nguồn cung cấp nhân
công miễn phí dồi dào bằng cách cho phép những ai mắc nợ vì
nhậu nhẹt không phải ngồi tù của chủ nợ bằng cách phục
vụ trong quân đội 25 năm.
Việc uống rượu lan tràn và quá mức không chỉ được chấp
thuận mà còn được khuyến khích như là một cách để thu
nhập ngân sách. Đến những năm 1850, gần phân nửa lượng
tiền thuế của chính quyền Sa Hoàng có được là từ việc
bán vodka. Sau cuộc Cách mạng Nga năm 1917, Lenin đã cấm vodka.
Nhưng sau khi ông chết, Stalin đã dùng việc bán vodka để giúp
chi trả cho quá trình công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa ở
Liên Sô. Cho đến những năm 1970, lượng thuế từ rượu một
lần nữa lại chiếm đến một phần ba thu nhập ngân sách của
chính phủ. Một nghiên cứu cho thấy mức tiêu thụ rượu đã
tăng hơn gấp đôi giữa năm 1955 và 1979, lên đến 15,2 lít mỗi
đầu người.
<center>***</center>
Đã có lập luận cho rằng việc tiêu thụ rượu mạnh mẽ cũng
được dùng như những phương tiện nhằm giảm thiểu sự đối
lập chính trị và như một hình thức đàn áp chính trị. Sử
gia và nhà chống đối Nga Zhores Medvedev vào năm 1996 đã cho
rằng <i>"Cái thứ 'thuốc phiện của quần chúng' [vodka]
này có lẽ đã giải thích được tại sao tài sản chính phủ
Nga đã có thể phân bố và các doanh nghiệp nhà nước được
chuyển sang sở hữu tư nhân một cách mau chóng mà không dẫn
đến bất kỳ một bất an xã hội nào cả."</i> Vodka luôn là
một thứ máy làm ra tiền ở Nga, có lẽ nó cũng là một thứ
máy sản xuất ra chính quyền.
Cho đến hôm nay, chỉ có hai chiến dịch chống rượu toàn
diện ở Nga, cả hai đều xảy ra trong thời kỳ Liên bang Sô
viết: một lần dưới thời Vladimir Lenin và lần kia dưới
thời Mikhail Gorbachev. Tất cả các nhà lãnh đạo khác hoặc là
tảng lờ sự hiện hữu của nạn nghiện rượu hoặc thừa
nhận vấn đề tiêu thụ rượu quá độ nhưng chẳng làm việc
gì đáng kể để đối phó. Critchlow đã viết rằng <i>"Dưới
thời các chính phủ Stalin, Khrushchev and Brezhnev, những hình
phạt nặng nề được đưa ra cho những ai phạm tội trong lúc
say rượu, nhưng việc uống rượu quá độ lại không được
xem như một đe doạ đối với xã hội, có lẽ vì bản thân
các nhà lãnh đạo cũng là những người thích nhậu, đã xem
việc uống rượu như một chiếc van xả đối cho thái độ
bất mãn."</i>
Tháng Năm năm 1985, Gorbachev đã công bố một đạo luật và
một chiến dịch tầm cỡ như là một phần của cuộc chiến
tranh mới từ Kremlin chống lại nạn nghiện rượu - lúc ấy
đang là vấn nạn xã hội lớn nhất và là căn bệnh đứng
thứ ba sau các chứng tim mạch và ung thư ở Liên bang Sô viết.
Nó đã được nhiều người xem là một kế hoạch kiên quyết
và có tác dụng nhất cho đến nay: tỉ lệ sinh con tăng, tuổi
thọ tăng, vợ thấy mặt chồng thường xuyên hơn, và năng
lượng sản xuất khá hơn. Tuy nhiên, sau một đợt tăng giá
rượu và sản lượng rượu quốc gia bị giảm, một số
người đã bắt đầu tích trữ đường để nấu rượu lậu,
và những người khác tự đầu độc mình bằng những hoá
chất gây say nguy hiểm như dung dịch làm mát máy xe. Sự bực
bội của người dân đối với chiến dịch chống rượu của
Gorbachev có thể được tóm gọn trong câu chuyện cười thời
Sô viết: <i>"Người ta đang xếp hàng dài để mua vodka, và có
một gã khốn khổ không thể chờ thêm được nữa: 'Tớ đi
đến Kremlin để giết Gorbachev," gã bảo. Một giờ sau gã quay
lại. Dòng người xếp hàng vẫn còn đấy, và mọi người hỏi
gã, 'Cậu đã giết ông ấy chưa?' 'Giết ông ta?!' gã
trả lời. 'Dòng người xếp hàng để làm việc ấy còn dài
hơn ở đây!"</i>
Bất chấp những nỗ lực của Gorbachev, đến cuối thời đại
Sô viết, nạn nghiện rượu vẫn bám chặt nước Nga. Sự thành
công của chiến dịch cuối cùng lại đưa đến thất bại của
nó: chi tiêu vào rượu tại những cửa hàng nhà nước giảm
đến hàng tỉ rúp từ năm 1985 đến 1987. Chính phủ đã ước
lượng rằng suy giảm thu nhập này sẽ được bù đắp cao hơn
bởi năng suất chung được dự đoán là sẽ tăng đến 10 phần
trăm, nhưng cuối cùng thì dự đoán này đã không đạt được.
Sau khi Liên Sô sụp đổ, tình trạng nhà nước độc quyền về
rượu đã bị huỷ bỏ vào năm 1992, điều này dẫn đến việc
tỉ lệ cung cấp rượu gia tăng ở cấp số mũ. Vào năm 1993,
mức độ tiêu thụ rượu đã đạt mức 14,5 lít rượu nguyên
chất cho mỗi đầu người, biến Nga thành quốc gia tiêu thụ
rượu nhiều nhất thế giới. Đến nay, thuế đánh vào rượu
vẫn còn thấp, một chai vodka rẻ nhất có giá chỉ 30 rúp
(1USD). Như Tom Parfitt đã giải thích trong bài viết trên báo
Lancet vào năm 2006, <i>"Câu trả lời đơn giản về việc tại
sao có quá nhiều người Nga trở thành con mồi của rượu… vì
nó rẻ. Có khoảng 30-60% rượu được sản xuất lậu, vì thế
chúng không bị đánh thuế. Một lượng lớn rượu được
tuồn ra trong những 'ca đêm' tại các xí nghiệp có giấy
phép, nơi các nhân viên kiểm tra nhà nước được hối lộ
để cắt bỏ những nhãn hiệu chứng nhận trên các dây chuyền
sản xuất vào cuối ngày làm việc."</i>
Vladimir Putin đã lên án việc nhậu nhẹt quá độ và Dmitri
Medvedev từng gọi chứng nghiện rượu ở Nga là một "thiên
tai", nhưng bên cạnh những khẩu hiệu, chẳng có biện pháp
gì được đưa ra để thắt chặt việc quản lý ngành sản
suất rượu, và cũng chẳng có một chương trình rõ rệt nào
được tiến hành nhằm chống lại nạn nghiện rượu. Gennady
Onishchenko, Giám đốc Cơ quan Kiểm tra Y tế Liên bang Nga đã kêu
gọi chính phủ nên chi tiêu nhiều hơn vào việc chữa bệnh
nghiện rượu để đối phó với tỉ lệ tử vong liên quan
đến rượu vốn đã tăng gấp ba lần kể từ năm 1990, ông cho
rằng các biện pháp cấm đoán và tăng thuế thì phản tác
dụng.
Hiện nay, cách thức chủ yếu để chữa bệnh nghiện rượu ở
Nga là phương pháp đề xuất của khoa Giải nghiện (Narcology -
ND) (một chuyên khoa thuộc ngành tâm thần của Nga chuyên trị
các chứng nghiện). Phương pháp Giải nghiện, còn được gọi
là "giải mã", là một qui trình nhằm kích thích tính phản
ứng đối với rượu trong tiềm thức bệnh nhân.
<i>"Trong khi nhiều khía cạnh trong lĩnh vực chữa trị chứng
nghiện ngập ở Nga đã được chuyển hoá mạnh mẽ trong những
năm 1990, cấu trúc chung của hệ thống chữa trị do nhà nước
đài thọ vẫn không có thay đổi quan trọng từ những năm 1970,
khi hệ thống bài trừ nghiện ngập Sô viết được thành
lập,"</i> Eugene Raikhel thuộc Đại học Chicago viết. Những
phương pháp ít phổ biến hơn được dùng để chữa trị bệnh
nghiện rượu và ma tuý bao gồm việc "giải phẫu" não bộ
bằng kim và "đun sôi" bệnh nhân bằng cách tăng thân nhiệt
của họ nhằm giảm thiểu những triệu chứng vật vã của cơn
nghiện. Những phương pháp thông dụng chữa bệnh nghiện rượu
như hội Nghiện rượu Ẩn danh cũng có mặt ở Nga, nhưng chúng
không được Kremlin chính thức công nhận và không được nhà
nước tài trợ, khiến chúng trở nên khan hiếm và thiếu nguồn
vốn.
Nhà thờ Chính thống Nga cũng nghi ngờ các chương trình tự
chữa này. Critchlow giải thích, <i>"Bất chấp thành tích chữa
trị nhiều người nghiện rượu và ma tuý, các chương trình
tự cứu chữa như hội Nghiện rượu Ẩn danh và Nghiện Ma tuý
Ẩn danh… đã gặp phải chống đối ở Nga, đặc biệt là từ
giới chuyên môn y tế, quan chức chính phủ và các giáo sĩ Nhà
thờ Chính thống Nga."</i> Bà viết thêm <i>"Các thành viên
của giới giáo sĩ Nhà thờ Chính thống đã bày tỏ sự hoài
nghi đối với phong trào tự chữa trị, thường vì họ xem nó
như là một loại tà giáo đang tràn vào nước Nga."</i>
Năm 2010, Nhà thờ Chính thống xem hội Nghiện rượu Ẩn danh
như một <i>"công cụ hữu hiệu trong việc phục hồi các con
nghiện rượu và ma tuý,"</i> trong khi tuyên bố rằng họ cũng
thành lập chương trình chữa chạy chứng nghiện rượu của
riêng mình.
Trong khi ấy, nhiều người Nga vẫn thích sử dụng các phương
pháp chữa trị truyền thống hơn. <i>"Tôi tham dự hội Nghiện
rượu Ẩn danh và đã không tin vào tai mình. Họ chẳng tôn thờ
Chúa và còn nói rằng họ tự mình chiến thắng bệnh nghiện
rượu. Điều này khiến họ đầy ắp tự hào,"</i> một tín
đồ Chính thống đã viết trên blog của mình. <i>"Tôi quay
lại Nhà thờ. Ở đấy, họ chiến thắng nó bằng lời cầu
nguyện và phép kiêng cữ."</i>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130926/stan-fedun-ruou-da-thong-tri-nuoc-nga-nhu-the-nao-1),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét