Nguyễn Thái Nguyên - Lạm bàn về dân quyền và dân chủ

Chuyện dân là những ai và dân có vị trí như thế nào thì từ
khi xã hội loài người có tổ chức đến nay luôn luôn là vấn
đề lớn của đủ các môn khoa học. Kể như Tôn tử ở bên
tàu hay Hưng Đạo Đại vương bên ta bàn về học thuyết quân
sự cũng nói đậm đà về dân; Ông Tần Thủy Hoàng cũng nói
về dân với lòng kính trọng mặc dù dưới sự trị vì ngắn
ngủi của ông, dân TQ thủa ấy đã chết nhiều vô kể dưới
chân Vạn Lý Trường thành; Ông Hitler bên Tây cũng "chăm lo cho
dân" mà cả triệu người thiệt mạng. Trong một số văn
kiện quan trọng của đảng CS Việt nam cũng ghi "lấy dân làm
gốc". Đây là một câu quan trọng, cũng có tác dụng tuyên
truyền nhất thời nhưng phải nói câu đó không chính xác.
Người ta đã gạch bỏ chủ ngữ của câu trong sách xưa (quốc
dĩ dân vi bản – phàm là nước phải lấy dân làm gốc), thành
ra một câu có chủ ngữ ẩn mà không biết AI lấy? Nếu hiểu
đảng cộng sản, TƯ đảng hay Bộ chính trị lấy dân làm gốc
là không đúng, mà có vẻ các vị lãnh đạo đảng cho rằng
mặc nhiên là như thế.

Rồi trong một số văn kiện của đảng và nhà nước hoặc
bài nói của lãnh đạo thường dùng cụm từ "mở rộng dân
chủ"! Cứ như dân chủ là của đảng, đảng ban phát đến
đâu thì dân được hưởng đến đó. Ngược hoàn toàn với
bản chất của một xã hội dân chủ bắt đầu từ những chủ
thuyết lạ lùng như thế, mà nói cho cùng thì những thứ này
đều chủ yếu "nhập siêu" từ Liên Xô cũ và Trung Quốc.
Nói một cách khác, <b><i>ở nước ta trong nhiều năm qua, tình
trạng tham nhũng lớn nhất, nghiêm trọng nhất là biến rất
nhiều quyền của dân thành quyền của đảng và nhà nước từ
Trung ương cho đến cơ sở. Đó là một thể tham nhũng quyền
lực nghiêm trọng; Càng nghiêm trọng hơn khi tệ tham nhũng
quyền lực gắn với tham nhũng tiền bạc, đất đai, tài sản
công thành ra một đại nạn càng ngày càng nặng, càng hô hào
chống tham nhũng càng phát triển rộng khắp hơn trước. Tham
nhũng đang là một căn bệnh lan tràn khắp các nước, nhưng tham
nhũng kiểu Việt Nam thì là một căn bệnh ít gặp trên thế
giới</i>.</b>

Người dân chỉ còn quyền lớn nhất là nghe theo sự giáo dục
của đảng, làm theo nghị quyết của đảng. Tôi không dám bàn
rộng ra các nước khác, nhưng để làm rõ nguồn gốc và bản
chất của một xã hội chuyên quyền độc đoán, một chế độ
độc tài hay toàn trị chắc rằng còn nhiều vấn đề cần
phải được nghiên cứu và thảo luận sâu sắc hơn. Hitler là
một nhà độc tài tiêu biểu, nhưng không có căn cứ nào để
kết luận chính phủ của ông ta tham nhũng. Không thể nói ông
Lý Quang Diệu là một nhà dân chủ mà ông lại là người có
công lớn xây dựng một nước Singapore văn minh, thịnh vượng
bậc nhất châu Á chỉ trong vòng 3, 4 thập kỷ. Chính thể XHCN
toàn trị ở nước Nga đã sụp đổ nhưng một xã hội dân
chủ đích thực thì vẫn chưa thể hình thành. Dù không còn
đảng CS duy nhất cầm quyền mà đã có các đảng phái đối
lập, nhưng ông Putin và chính phủ của ông đang bị chính nhân
dân Nga lên án là nhà nước độc tài theo kiểu chuyên chính vô
sản từ thời Stalin và tệ nạn tham nhũng đang phát triển
nặng nề. Việt Nam và cả Trung Quốc thì tính chất toàn trị
càng nặng nề hơn, mặc dù không mang sắc thái độc tài cá
nhân kiểu Putin. Nếu nói về lý lẽ thì chắc chắn còn phải
bàn nhiều lắm mới rõ được cái căn nguyên độc tài toàn
trị mà "DIỄN ĐÀN XÃ HỘI DÂN SỰ" là nơi thích hợp để
những ai quan tâm đến vấn đề xây dựng một xã hội dân sự
trong sạch và tiến bộ ở nước ta có thể nêu lên những ý
kiến xác đáng hơn cho vấn đề quá lớn này.

Tôi đem những băn khoăn thắc mắc của mình đi hỏi một
người bạn học xưa, cũng có nhiều trăn trở và chúng tôi có
chung một sở thích là nghiên cứu triết lý của đạo Phật,
rằng làm thế nào để chuyển đổi hay xây dựng được một
xã hội dân chủ thật sự của dân và vì dân. Ông ta tỏ ra
ngạc nhiên rồi bảo điều này quá đơn giản. Đến lượt tôi
không hiểu. Ông ta cười và nói các vị lãnh đạo Đảng và
Nhà nước hãy chấm dứt ngay kiểu độc tài, kiểu lãnh đạo
toàn diện và tuyệt đối là lập tức có dân chủ, không cần
chống đối nhau gì cả. Thein Sein bên Myanma làm như thế đấy.

Không sai. Đó là giáo lý của Đức Phật. Cái gì, dù lớn
đến đâu đều có thể giải quyết được một cách rất đơn
giản, kiểu như "bỏ dao giết người xuống là thành Phật",
"quay đầu lại là bờ"… Hãy dừng lại ngay lập tức,
không tiếp tục cố bám víu vào những thứ đã chứng tỏ là
sai; không tiếp tục cố làm theo những thứ đã cũ, đã bị
thực tiễn bác bỏ và nhân dân không ủng hộ nữa thì tức
khắc đã là mới rồi. Còn như cứ bơi tiếp thì… sẽ đi
đến bờ mê bến lú rồi vậy. Nhưng… đó là cách nhìn của
Đức Phật, của những người đã giác ngộ, có cái tâm từ
bi, những người đã tự giải thoát được khỏi tham, sân, si
chứ không phải là cách nhìn của những người tham quyền cố
vị.

Khi mới giành chính quyền, Hồ Chí Minh khẳng định <i>mọi
quyền lực đều là của dân</i>. Đây là tư tưởng rất hiện
đại của một vị Chủ tịch không chỉ quá thông hiểu thiết
chế dân chủ của xã hội phương Tây thời đó mà cũng là
thấm nhuần đạo lý của các bậc minh quân trong truyền thống
của dân tộc Việt dưới sự cai trị của các vị vua thực
sự có tâm lo cho dân, cho nước. Đến thời Đổi mới, một
lần nữa, nghị quyết của Đại hội đảng cộng sản lại
viết xây dựng nhà nước "của dân, do dân, vì dân". Đây
là những từ ngữ chỉ có dưới chính thể của nhà nước
pháp quyền, dân chủ. Vậy, trong hoạt động thực tiễn thì
sao? Đảng coi nhân quyền, tự do, dân chủ như những từ ngữ
"húy kỵ", không ai được đem ra bàn thảo. Các đảng viên
của đảng cũng như các công chức trong bộ máy công quyền đã
quen với các giáo lý: tự do trong khuôn khổ tổ chức, dân chủ
tập trung v.v.. Các nghị quyết của đảng cũng thường nhắc
đến các từ ngữ này dưới các hình thức khác nhau nhưng chỉ
như một thứ gia vị. Có lần đảng có nghị quyết về
"thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở", nhưng cũng như
mọi nghị quyết khác, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở
không tạo ra cái gì mới từ cơ sở, nếu không nói là tình
hình ở cơ sở vài năm gần đây đang có nhiều diễn biến
xấu hơn, nhất là những căng thẳng từ đất đai và chênh
lệc giàu nghèo. Một trong những nội dung quan trọng khi chủ
trương thực hiện dân chủ ở cơ sở là thí điểm để dân
bầu trực tiếp các chức danh chủ chốt của chính quyền ở
một số xã. Việc thí điểm này đã kết thúc không kèn không
trống vì đơn giản, một số xã làm thí điểm đã thất bại
theo cách nhìn của đảng: Số đông dân không bầu những
người do đảng cử mà bầu những người khác, họ giới
thiệu để bầu cả những người ngoài đảng làm Chủ tịch,
Phó Chủ tịch xã là việc mà Trung ương, người khởi xướng
làm thí điểm không thể chấp nhận. Một cuộc thí điểm do
TƯ khởi xướng mà kết quả không được tổng kết và công
bố công khai là việc làm không nghiêm túc. "Dân biết, dân
bàn, dân kiểm tra" cũng là một khẩu hiệu công khai, nhưng
dân biết những gì? Chúng ta nói và thực thi về dân chủ như
thế thì biết bao giờ mới đạt đến một nền dân chủ thực
sự?

Nước ta chủ trương đổi mới cơ chế kinh tế và đã giành
được những thành công nhất định bởi vì đây là công cuộc
cải cách do đích thân dân làm là chính và bắt đầu từ cơ
sở là hoàn toàn hợp lý. Nhưng việc đổi mới thể chế chính
trị, dù đó chỉ là một mảng nhỏ như "thủ tục hành
chính" thì chính các quan, cả hệ thống nhà nước quyền,
đảng quyền phải làm. Không phải ai cũng thật lòng muốn
đổi mới, cải cách để dẫn tới chỗ…thêm mệt cho mình mà
lại mất quyền sách nhiễu để kiếm tiền bạc lo lót, hối
lộ. Một bộ máy cán bộ đảng, nhà nước, các đoàn thể
quần chúng, các hội… hưởng lương ngân sách đã quá cồng
kềnh mà đâu đâu cũng sách nhiễu dân là chính, thì không
những tạo ra gánh nặng về chi tiêu ngân sách nhà nước mà
còn là nguyên nhân gây ra sự bất bình phẫn nộ của người
dân, những người lao động làm ra tiền để nuôi bộ máy ấy.
Đây là một nguy cơ lớn mà lãnh đạo đất nước luôn đánh
giá thấp.

Cần chú ý rằng, theo Tổ chức y tế thế giới thì phân bổ
ngân sách nhà nước cho khám chữa bệnh của Việt Nam đứng ở
nhóm cuối cùng trong số 191 nước được thống kê, nhưng tỷ
trọng chi tiêu cho quản lý hành chính nhà nước trong tổng chi
ngân sách lại ở nhóm dẫn đầu, thậm chí còn vượt cả Mỹ.
Trên các diễn đàn và trong nhiều tài liệu chính thức đều
đánh giá lương công chức hành chính VN quá thấp, thậm chí
chỉ đủ ăn trong 20 ngày mỗi tháng v.v.. Vậy thì chuyện này
cũng kỳ lạ nhất thế giới: Ở một lĩnh vực lương không
đủ ăn và chắc khổ hơn cả nông dân mà sao để kiếm được
một chỗ làm việc trong bất kỳ vị trí nào của bộ máy công
quyền, dù là ở TƯ hay địa phương thì ai ai cũng đều phải
đút lót hàng trăm triệu đồng? Chuyện này bây giờ không có
gì là bí mật hay phạm húy cả vì đã có nhiều người nói,
nhiều người viết và rất nhiều người…phải thực hiện,
trong đó có người nhà của tác giả bài viết này. Họ mất
tiền để mua nghèo mua khổ về mình mới là chuyện lạ. Còn
lạ hơn, nếu có một số nhà thống kê, nhà xã hội học hay
những ai nữa để có thể đánh giá xem: nhà lầu xịn, xe ô tô
xịn, trang thiết bị nội thất và đồ dùng cá nhân xịn nằm
ở nhóm nào nhiều nhất trong xã hội hiện nay? Tôi đoan chắc
rằng khu vực cán bộ đảng, nhà nước, công an, sĩ quan quân
đội từ trung ương đến cơ sở là nhiều nhất. Lương không
đủ ăn mà số rất đông giàu có vậy thì lấy ở đâu ra ai
mà không biết, kể cả Tổng Bí thư hay Chủ tịch nước. Bây
giờ bàn chính sách thì nên bớt chi tiêu công để khoan sức
dân hay thêm chi tiêu ngân sách để tăng lương cho cả những
người đã rất giàu rồi? Tất nhiên tôi hiểu rằng không
phải tất cả công chức trong hệ thống công quyền đều giàu
mà thật ra, trong khu vực này cũng đang diễn ra sự chênh lệch
thu nhập đến mức bất công rồi.

Có thể chế dân chủ hay không, vì dân hay vì bộ máy cầm
quyền đều bắt đầu từ những việc rất cụ thể như thế.
Trước tình hình ngân sách quốc gia gặp khó khăn, nhiều
nước, kể cả Mỹ đã phải giảm lương và cắt giảm nguồn
nhân lực hưởng lương từ ngân sách thì ở nước ta chỉ
thấy bàn tăng lương cho công chức và còn hô hào tăng lương
nữa? Cũng có thể rồi đây sẽ có những "chuyên gia" nào
đó sẽ trình bày rằng lương của công chức Việt Nam còn
thấp thua so với lương của công chức các nước trong khu vực
và thế giới, nên phải tăng nữa, giống như họ vẫn so sánh
giá các mặt hàng quan trọng như xăng dầu, sắt thép, điện và
các dịch vụ công… của nước ta còn thấp so với các nước
trong khu vực? Không thấy mấy chuyên gia công khai điều tra rồi
báo cáo với đảng và chính phủ rằng dân, đặc biệt là bộ
phận lớn cư dân nông thôn, không phải chỉ ở vùng núi, vùng
xa xôi hẻo lánh đã nghèo, đã khổ lắm rồi, cần có chính
sách mạnh tay cắt giảm và điều chỉnh cơ cấu chi tiêu công
để hỗ trợ cho dân đỡ phần gánh vác về giáo dục, khám
chữa bệnh, tạo việc làm… Phải mạnh tay xóa bỏ và cắt
giảm nhiều loại thuế và phí đang là gánh nặng của người
dân. Người dân trước hết đang rất cần những thứ như
thế. Cứ khư khư giữ lấy một bộ máy và một hệ thống
thể chế quan liêu, độc tài; không trên một nền tảng của
một xã hội dân sự đích thực, <i>lấy dân làm trung tâm</i>
thì không bao giờ giải quyết được những thực trạng bất
công và vô lý nói trên. Bởi thế mà phải có nhiều tổ chức
phi chính phủ, nhiều hội đoàn thật sự của dân để bảo
đảm quyền của chính người dân, để bắt buộc công khai
những việc làm dân cần biết và hiệu quả mà những người
được nhân dân trả lương và ủy quyền cho họ quản lý các
công việc xã hội. Không lý gì các công bộc ăn lương của
dân để phục vụ dân mà muốn làm gì thì làm, cái gì cũng bí
mật, không bao giờ công khai cho dân biết, không bao giờ nhận
lỗi trước dân về những việc làm sai trái của mình, thậm
chí sai ở chỗ này lại được thăng quan tiến chức ở chỗ
khác.

Dĩ nhiên, dân phải kiểm tra, giám sát công việc của bộ máy
công quyền. Đây là việc đương nhiên của bất kỳ quốc gia
nào phát triển theo thể chế dân chủ. Ngay chuyện nhà của
mỗi người chúng ta, khi thuê một tốp thợ xây dựng mới
hoặc sữa chữa căn hộ của ta thôi thì cũng phải nhờ người
hiểu biết ít nhiều về xây dựng để <i>giám sát</i> quá
trình thi công. Không giám sát gì cả, cứ bỏ mặc thợ muốn
làm như thế nào thì làm mới là chuyện lạ. Vậy dân giám sát
bộ máy công quyền hoạt động bằng cách nào? Từng công dân
riêng rẽ không thể làm được mà họ phải tự tổ chức,
liên kết lại với nhau dưới nhiều hình thức. Xã hôi dân sự
ra đời như một nhu cầu tất yếu, như một khu vực công trong
cơ cấu xã hôi: nhà nước, thị trường, gia đình và các tổ
chức phi chính phủ (ở nước ta còn có các quan hệ đồng
hương, họ tộc cũng rất quan trọng) để bảo đảm tốt hơn
sự thực thi luật pháp, sự quản lý nhà nước thật sự vì
cuộc sống của người dân, vì sự phát triển phồn vinh của
đất nước, góp phần ngăn chặn các tệ nạn, nhất là tệ
lạm quyền và tham ô tham nhũng rất dễ phát sinh. Xã hội dân
sự còn là nơi để các công dân bày tỏ các mối quan tâm về
tư tưởng, chính sách, luật pháp, thể chế quản lý nhà
nước; Là nơi mọi người trao đổi thông tin, tiến hành các
hoạt động tự nguyện có tính chất tương trợ, từ thiện…
Ngày nay đã hình thành một cộng đồng mới trên mạng Internet,
nhiều chuyên gia gọi cộng đồng này là "Cộng đồng ảo"
(Virtual Community). Ảo là bởi vì nó không giống với cộng
đồng thật gắn với một không gian địa lý xác định. Nhưng
cộng đồng này đang phát triển nhanh, cũng có sự tương tác
liên kết giữa những người có cùng sở thích hay có cùng sự
quan tâm về những vấn đề nào đó; cũng cần có sự chia sẻ,
tranh luận, thông tin và sự trợ giúp của cộng đồng. Những
mối tương tác như thế đã trở thành một phần của xã hội
dân sự cần được quqn tâm.

Một xã hội dân sự như thế không có gì trái với cương
lĩnh của đảng cộng sản Việt Nam, càng không có gì trái với
bản chất một chế độ tất cả vì hạnh phúc của nhân dân
mà mọi người Việt Nam hằng mong đợi. Đáng tiếc, trên báo
Nhân Dân, số ra ngày 31/8/2012 lại đăng một bài chính luận có
tiêu đề: "<strong><a
href="http://diendanxahoidansu.wordpress.com/2013/09/16/xa-hoi-dan-su-mot-thu-doan-cua-dien-bien-hoa-binh/"
target="_blank">Xã hội dân sự" – một thủ đoạn của diễn
biến hòa bình</a></strong>", của tác giả Dương Văn Cừ, nói
nặng lời tất cả những ai, những gì liên quan đến xã hội
dân sự. Diễn biến hòa bình thì lâu nay nghe đã quen, nhưng
việc đồng nghĩa xã hội dân sự với "thủ đoạn diễn
biến hòa bình" thì chắc không có một thế lực thù địch
nào từ thế kỷ 16 đến nay dám đặt vấn đề đến mức đó.
Dù có rất nhiều định nghĩa khác nhau và cho đến nay, không
có một định nghĩa nào được cộng đồng các học giả thừa
nhận là định nghĩa chung quyết về xã hội dân sự. Tuy nhiên,
dù khác nhau đến đâu thì vẫn có một điểm thống nhất
rằng xã hội dân sự vẫn lấy người dân làm trung tâm. Bởi
thế không nên thóa mạ xã hội dân sự một cách đơn giản,
vơ đũa cả nắm như thế. Dù đó là quan điểm cá nhân, nhưng
vì đăng trên báo đảng mà viết đến mức: "<i>Hiện nay, các
nước, các tổ chức quốc tế, các NGO nước ngoài đang tìm
mọi cách để hình thành, phát triển XHDS theo tiêu chí phương
Tây ở Việt Nam, qua đó thực hiện mục tiêu lật đổ chế
độ XHCN bằng phương pháp "bất bạo động", "phi vũ
trang"…</i>".

Trong khi các vị lãnh đạo đảng và nhà nước đang ra sức
mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, đang tích cực hòa nhập
vào tiến trình toàn cầu hóa, càng khẩn trương hơn để 2015
hình thành "Cộng đồng ASEAN" mà cộng đồng này cũng theo
"tiêu chí phương Tây", mà viết và nói thế này thì rốt
cuộc chúng ta sống với ai trên thế giới này? Có thể có ai
đó có ý đồ xấu. Điều này là bình thường trong quá trình
phát triển. Nhưng xu thế tiến bộ, những lực lượng tiến
bộ vẫn là chủ yếu mà muốn phát triển, chúng ta cần phải
nhận được sự hợp tác và ủng hộ từ các lực lương đó,
chứ không đến nỗi "các nước, các tổ chức quốc tế
(chắc tác giả không có ý chỉ cả Liên hợp quốc chứ?), các
NGO…" đều nằm trong danh sách có âm mưu "thủ đoạn diễn
biến hòa bình". Tôi không tin đây là quan điểm của báo Nhân
Dân.

Xưa nay, từ các ông vua đến các học sĩ, ai cũng nói hay về
dân nhưng thực tế thì ở rất nhiều triều đại, nhiều
nước, dù thịnh trị hay thối nát trị thì các thế lực cầm
quyền thường coi dân không là cái gì cả ngoài việc làm ra
của cải nuôi bộ máy cai trị, thậm chí còn ăn chơi phè phỡn
và đàn áp lại chính người đã nuôi mình. (<i>Theo các sử
liệu của Trung Quốc, đời nhà Minh, mức chi cho ẩm thực của
hoàng cung là 240.000 lạng vàng một năm. Riêng vua là 13.140
lạng, tức là xấp xỉ 36 lạng vàng mỗi ngày. Đời Càn Long
thứ 25 (1760) chi cho vua 22.000 lạng, tức là có "tiết kiệm"
hơn quy định chung của đời nhà Thanh là 30.000 lạng vàng.
Đến đời Quang Tự 29, 1903, con số này là 38.839 lạng
vàng…Đây đã được coi là những thời "Thái bình thịnh
trị" rồi mà còn như thế đấy</i>) <b><i>Dân chỉ gọi là
sung sướng nhất khi họ được tự do làm ăn sinh sống, sưu
thuế nhẹ nhàng còn kẻ cai trị thì không nhũng
nhiễu</i></b><i>.</i> Chỉ đơn giản thế gọi là thời thái bình
thịnh trị rồi vậy.

Hà nội, ngày 28 tháng 9 năm 2013.

<strong>NTN</strong>


***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130928/nguyen-thai-nguyen-lam-ban-ve-dan-quyen-va-dan-chu),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!