Nhìn chung, đề án đổi mới lần này có nhiều nội dung hiện
đại từ cách tiếp cận đến phương án triển khai chẳng hạn
như chủ trương phát triển năng lực người học, dạy học
tích hợp, phân hoá… Đây có lẽ là sự cố gắng tham khảo
các mô hình giáo dục các nước tiên tiến của Bộ mà chúng ta
thấy thể hiện trong các tài liệu phụ lục.
Tuy nhiên đọc hết tóm tắt báo cáo và các phụ lúc, tôi thấy
vẫn chưa "đổi mới căn bản và toàn diện", nếu không
muốn nói là rất nửa vời trong tư duy. Khi tư duy nửa vời,
chắc chắn công cuộc đổi mới giáo dục sắp tới cũng không
thể tiến xa để có thể sánh kịp với các quốc gia tiến bộ
trên thế giới vì lộ trình không có đích đến rõ ràng và
hợp lý. Từ góc nhìn cá nhân và trong khuôn khổ của một bài
viết ngắn, tôi xin nêu một vài điểm như sau.
<h2>Mục tiêu giáo dục</h2>
Đây là điều hết sức quan trọng, quyết định sự thành bại
không chỉ liên quan đến cuộc đổi mới sắp tới mà liên quan
đến số phận, thế đứng của nước ta trong tương lai, bởi
rằng giáo dục là ngành mẹ của tất cả, là nơi đào tạo
vốn con người cho xã hội mà con người là nhân tố quyết
định tất cả.
Trong đề án, tôi không thấy nói đến đổi mới căn bản và
toàn diện về mục tiêu giáo dục, mà chỉ là "Mục tiêu giáo
dục mới tiếp tục những định hướng đúng đắn của mục
tiêu giáo dục hiện hành, nhưng cần điều chỉnh, khắc phục
hạn chế "nặng về dạy chữ, nhẹ về dạy người"…
(Phụ lục 6). Việc phải chú trong "dạy người" trong giáo
dục, đặc biệt trong giáo dục phổ thông là rất quan trọng,
nhưng là mẫu người nào? Chúng ta muốn tạo ra một mẫu
người tự do, tự chủ và có trách nhiệm, có đạo đức, có
khả năng làm chủ bản thân, đủ năng lực giải quyết các
vấn đề của chính mình cũng như của xã hội nhằm thúc đẩy
sự phát triển, hay đào tạo ra mẫu người công cụ theo một
cái khung có sẵn được định nghĩa bởi một số người dựa
trên các tư tưởng trong quá khứ? Mục tiêu giáo dục phổ
thông hiện nay theo luật định là đào tạo "con người Việt
Nam XHCN" (điều 27, khoản 1 – Luật Giáo dục 2005).
Tôi không bàn tới nội hàm của khái niệm mẫu người XHCN là
tốt hay xấu, nhưng khi chúng ta đã thiết đặt một khuôn mẫu
có sẵn để hướng tất cả trẻ em vào đó, thì tự điều
này đã là vấn đề, và tạo ra nhiều mâu thuẫn. Cứ giả
thiết rằng, cái khuôn "con người Việt Nam XHCN" là khuôn
vàng thước ngọc, thì việc hướng tất cả người trẻ vào
đó cũng không tốt, vì khi làm như vậy, sẽ tạo ra một sự
đồng loạt về cách tư duy cũng như hành động nơi sản phẩm
đào tạo, đi ngược lại với chủ trương "khác biệt hoá"
mà Đề án đổi mới đề cập tới.
Khác biệt hoá trong giáo dục không chỉ là việc tăng cường
các môn tự chọn trong chường trình, cá nhân hoá trong cách
thức tổ chức giảng dạy, mà còn là tôn trọng sự khác biệt
nơi mỗi cá nhân học sinh. Mỗi con người là mỗi thực thể
duy nhất, khác biệt với những người khác, người giáo viên
phải là "nhà nông" có trách nhiệm tìm hiểu sự khác biệt
của từng học sinh để có những kế hoạch chăm chút cho từng
"mầm non" tự lớn lên một cách tốt tươi khoẻ mạnh về
tinh thần trí tuệ và thể chất theo cách của từng học sinh,
chứ không phải để lùa tất cả các em vào chung một cái rọ,
cho chung tất cả mào một cái khung đã được thiết định
sẵn trong quá khứ nhằm đúc ra những sản phẩm đồng loạt
như rô – bô.
Tôi không phủ nhận quá khứ, nhưng mục tiêu giáo dục không
phải là vì quá khư và hướng về quá khứ, giáo dục phải
hướng về tương lai, phải vượt lên các thiết chế khác để
có thể soi đường cho toàn xã hội phát triển cũng như chuyẩn
bị vốn nhân lực cho xã hội tương lai. Tri thức phát triển
như một dòng chảy, việc trang bị cho người học một số
kiến thức và giá trị trong quá khứ là để người học có
nền tảng nhằm thiết kế nên những cái mới cho tương lai.
Các nước dân chủ phát triển không đưa ra bất kỳ một mẫu
hình nào có sẵn, cũng không bắt người học phải trung thành
với bất cứ thứ gì trong quá khứ, nhưng họ đào tạo những
con người tự do và tự chủ, trang bị cho các công dân tương
lai có đủ khả năng làm chủ và phát triển xã hội tương lai
của chính các em. Đó là quyền của học sinh, là quy luật phát
triển.
Giáo dục hiện đại chú ý đến khả năng độc lập trong tư
duy của người học, chú ý đến văn hoá phản biện mà học
sinh phải có. Vì tinh thần tự do và độc lập trong tư duy là
yếu tố quan trọng của con người tự chủ, thói quen và khả
năng phản biện là cách thức thúc đẩy xã hội phát triển
về mọi mặt. Thuật ngữ "phản biện" "tư duy độc
lập" hầu như không hề thấy trong suốt nội dung của tóm
tắt báo cáo Đề án đổi mới (hi vọng là có mà tôi không
tìm ra).
Tóm lại, theo tôi, Đề án vẫn ở dạng "tư tưởng không
thông" và cứ theo logic thì sẽ dẫn đến hành động "mang
bình tông không nổi". Các nước dân chủ phát triển, đào
tạo con người tự do, tự chủ với các phương cách như khác
biệt hoá, dân chủ hoá, trang bị cho người học khả năng
phản biện và tư duy độc lập vv là hoàn toàn phù hợp với
một xã hội dân chủ, nơi đó sự khác biệt được đề cao
và tôn trọng như một giá trị. Theo tôi, chúng ta khó lòng có
thể thể áp dụng phương cách giáo dục hiện đại như các
nước tiên tiến để mong đi đến một mục tiêu khác hẳn
họ. Hai đích đến khác nhau ắt hẳn phải đi trên hai con
đường khác nhau.
<h2>Giáo dục toàn diện</h2>
Cụm từ "giáo dục toàn diện" được nhắc đi nhắc lại
khá nhiều trong báo cáo tóm tắt Đề án cũng như trong các phụ
lục, nhưng tôi không thấy tài liệu nêu ra định nghĩa rõ
ràng, cũng không thấy làm thế nào để có thể tạo ra con
người phát triển toàn diện. Giáo dục toàn diện là giáo dục
học sinh phát triển về mọi mặt: trí tuệ, tinh thần đạo
đức và thể chất. Trí tuệ, đạo đức thì có đề cập
nhiều, nhưng làm thế nào để giúp học sinh phát triển về
thể chất nếu Bộ Giáo dục không kết hợp với bộ Y tế và
hệ thống an sinh xã hội để chăm sóc các em?
Trong đề án cũng nhấn mạnh là phải đẩy mạnh tuyên truyền
để kêu gọi toàn dân ý thức và tham gia vào công cuộc đổi
mới, nhưng chỉ kêu gọi tham gia thực hiện mà không để dân
tham gia thiết kế nên nội dung của những đổi mới thì e
rằng không hiệu quả. Hãy học cách làm của người Phần Lan,
Phần Lan cũng đang xây dựng chương trình giáo dục khung dành
cho giáo dục cơ bản mới và sẽ áp dụng kể từ năm học
2006, tôi xin liệt kê các thành phần tham gia hội đồng soạn
thảo dự án đổi mới dưới đây để chúng ta biết cách làm
của họ:
Uỷ ban làm công tác chuẩn bị bao gồm các thành phần: Nhóm
chỉ đạo thuộc Hội đồng Giáo dục Quốc gia; Giám đốc ban
doanh nghiệp; Giám đốc – Phó Chủ tịch ban giáo dục tiếng
Thụy Điển; Lãnh đạo thanh tra giáo dục; lãnh đạo ban thư ký
của Hội đồng Giáo dục. Đây là các thành viên lãnh đạo
của nhóm soạn thảo. Ngoài ra còn có các thành viên khác bao
gồm: Cố vấn của Bộ Giáo dục và Văn hoá; Chuyên gia cao cấp
của Bộ Y tế và các vấn đề xã hội; Giám đốc cơ quan Y
tế và Phúc lợi; Chuyên gia các công đoàn giáo dục; Tổng thư
ký liên bang; Đại diện các chính quyền địa phương; Phó
tổng hiệp hội các hiệu trưởng Phần Lan; Chủ tịch hiệp
hội các hiệu trưởng các trường đào tạo (nghề) Phần Lan;
Chủ tịnh, chuyên gia giáo dục và văn hoá Opsia; Đại diện
hiệp Hội Phụ huynh Phần Lan; Đại diện Hội các nhà xuất
bản sách Phần Lan; Đại diện Liên đoàn Công nghiệp Phần Lan;
Chuyên gia phụ trách về thị trường lao động, giáo dục và
đào tạo của Hiệp hội Công đoàn Phần Lan … Lịch trình,
đường hướng, cơ cấu nhân sự của nhóm soạn thảo được
đăng công khai trên webside của dự án cải cách
(www.oph.fi/ops2016)
Như vậy, chúng ta thấy tác giả của Chương trình khung quốc
gia là một tập hợp những đại diện các tầng lớp khác nhau
trong xã hội, từ văn hoá, chính trị, kinh tế, đến các đại
diện cho thị trường lao động, y tế, an sinh xã hội, cũng như
đại diện chính quyền địa phương, hội phụ huynh, v.v... trong
sự theo dõi và đóng góp ý kiến của toàn dân một cách trực
tiếp. Như vậy, từ yếu tố nhân sự, đến quy trình diễn
tiến xây dựng chương trình khung quốc gia đều có sự đóng
góp của tất cả các thành phần trong xã hội chứ không phải
chỉ là thẩm quyền riêng của một bộ phận nào hay chỉ là
chuyện riêng của Bộ Giáo dục Phần Lan.
Đây là một cách làm dân chủ, chương trình giáo dục khung
quốc gia là thành phẩm của một sự thương lượng chung gồm
nhiều thành phần và lãnh vực khác nhau trong xã hội, là ý chí
của toàn dân. Khi mỗi thành phần, mỗi người dân thấy lợi
ích của mình, của con em mình trong đó, thì dĩ nhiên họ sẽ
nhiệt tình tham gia vào công cuộc giáo dục.
Nguyễn Khánh Trung
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130927/nguyen-khanh-trung-vai-suy-nghi-nhan-doc-bao-cao-tom-tat-de-an-doi-moi-can-ban-toan),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét