<div class="boxleft300"><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgGYLDwyT0N0TBcRLKSAu1efc3LM15vvLOmRgO3yYScIGkT8YMbvj2eHICkelWFug3TUyS0qgL13AJxrWrbGqi4kxfHleBlCT2ni0g5KrD-7Srn69a2DjjcoCqT1KT5OGvUIR5LUZLggHtC/s200/anh2-8937b.jpg"
/><div class="textholder"></div></div>Xã hội, bất cứ hình thức xã
hội gì, cũng đều được xây dựng trên nhiều nền tảng,
nhưng một trong những nền tảng căn bản và quan trọng nhất
là: truyền thông. Không có truyền thông, một tập thể người,
dù đông đảo đến mấy, cũng không thể trở thành một xã
hội.
Điều kiện để một xã hội được hình thành không phải là
số đông mà là sự nối kết. Điều kiện để có sự nối
kết là một mẫu số chung nào đó.
Cái mẫu số chung ấy, dù rất hiển nhiên, như là huyết thống
và quyền lợi kinh tế, vẫn không thể được ghi nhận và chia
sẻ nếu thiếu một yếu tố: truyền thông. Đó là lý do tại
sao, ngay từ xưa, trong quá trình lập quốc, người ta đã đề
cao việc có một ngôn ngữ chung; trường hợp không có một
ngôn ngữ chung, người ta cố gắng xây dựng một hệ thống
chữ viết chung (như trường hợp chữ Hán của Trung Hoa).
Theo Benedict Anderson, trong cuốn Imagined Communities (Verso, 1983),
hầu hết các biến chuyển lớn ở Tây phương thời hiện đại
đều gắn liền với kỹ nghệ ấn loát mới với việc nở rộ
của sách và báo khắp châu Âu. Trước, La Mã dễ dàng đánh
bại mọi kẻ thù nhờ họ làm chủ một phương tiện truyền
thông hoàn hảo và có ưu thể hơn hẳn (tr. 39). Sau, với sự
xuất hiện của máy in, kiến thức được phân phối rộng rãi
và tự do, làm cơ sở cho sự nảy nở và phát triển của phong
trào Cải cách, dẫn đến sự ra đời của đạo Tin Lành với
vai trò nổi bật của Martin Luther, người có sách bán chạy
nhất trong nửa đầu thế kỷ 16 – được xem là tác giả
best-seller đầu tiên trong lịch sử (tr. 39). Kỹ nghệ ấn loát
mới cũng dẫn đến sự hình thành của quốc gia và chủ nghĩa
quốc gia (nationalism): Qua sách báo được xuất bản, mọi
người, bất kể những khác biệt về huyết thống, giai cấp
và phái tính, có một ký ức chung và một tưởng tượng chung
vốn là những yếu tính để hình thành một cộng đồng có
tên là dân tộc hay quốc gia.
Giống xã hội hay quốc gia dân tộc, các cuộc cách mạng cũng
được xây dựng trên truyền thông. Xin lưu ý, cách mạng là
một khái niệm khá mới, chỉ xuất hiện trong thời hiện
đại. Xưa, người ta có thể cướp ngôi nhau nhưng lại không
có cái gọi là cách mạng. Để được xem là cách mạng, ngoài
việc thay đổi tầng lớp thống trị, người ta còn phải thay
đổi cả hệ thống quyền lực và ý thức hệ làm nền tảng
cho hệ thống quyền lực mới ấy cũng như toàn bộ cấu trúc
xã hội. Với ý nghĩa như thế, hai cuộc cách mạng lớn được
ghi nhận nhiều nhất là: một, cuộc cách mạng tư sản Pháp
vào năm 1789 và cuộc cách mạng vô sản ở Nga vào năm 1917.
Hai cuộc cách mạng vừa kể khác hẳn nhau, trong đó, hai sự
khác biệt lớn nhất là: một mở đầu cho trào lưu dân chủ
và một mở đầu cho hệ thống toàn trị; một thành công, càng
ngày càng thành công, và một thất bại sau hơn 70 năm thử
nghiệm một cách đẫm máu. Tuy nhiên cả hai lại giống nhau ở
một điểm: tận dụng các phương tiện truyền thông hiện
đại. Trong Cách mạng Pháp, truyền đơn và các cuốn sách tuyên
truyền mong mỏng (pamphlet) được in và phân phát khắp nơi.
Trong Cách mạng Nga cũng vậy. Ngoài truyền đơn, lãnh tụ của
cuộc cách mạng Lenin còn là một tác giả có sức sáng tác
dồi dào dưới nhiều hình thức khác nhau (sau, ở Nga, người ta
sưu tập và in các tác phẩm của ông thành 54 tập, mỗi tập
dày khoảng 650 trang, như vậy, tổng cộng khoảng 35000 trang!).
Ở Việt Nam, vào đầu thế kỷ 20, trong cuộc vận động chống
lại thực dân Pháp để giành độc lập, hầu như tất cả các
sĩ phu yêu nước đều ý thức rất rõ tầm quan trọng của
truyền thông. Họ làm thơ và viết văn để cổ vũ lòng tự
hào dân tộc và tinh thần đoàn kết cũng như bất khuất. Quan
trọng nhất, họ sẵn sàng hy sinh tự ái dân tộc để chấp
nhận chữ quốc ngữ do các cố đạo Tây phương sáng chế và
được thực dân Pháp ủng hộ như hệ thống chữ viết mới
cho cả nước, thay thế cho chữ Hán và chữ Nôm, với hy vọng,
với thứ chữ viết mới ấy, trình độ dân trí sẽ nhanh chóng
được nâng cao và quá trình hiện đại hóa đất nước sẽ
dễ dàng được thực hiện.
Ngay từ giữa năm 1944, chưa cướp được chính quyền, Việt
Minh, dưới sự lãnh đạo của Hồ Chí Minh, cũng đã ý thức
được ngay tầm quan trọng của truyền thông. Đội quân chủ
lực đầu tiên do họ thành lập mang tên là Việt Nam Tuyên
truyền Giải phóng quân với hai nhiệm vụ chính: vừa quân sự
vừa chính trị, trong đó, chính trị được xem là quan trọng
hơn quân sự. Thực chất đó là "đội tuyên truyền". Ngay
sau khi cướp chính quyền, Hồ Chí Minh đã nêu lên ba nhiệm vụ
chính của chính phủ mới: Diệt giặc đói, diệt giặc dốt và
diệt giặc ngoại xâm. Nhiệm vụ trung tâm của chiến dịch
"diệt giặc dốt" là phong trào Bình dân Học vụ nhằm xóa
nạn mù chữ để ai cũng có thể đọc được… truyền đơn.
Chính vì ý thức rất sớm tầm quan trọng của truyền thông
như vậy nên trong suốt thời gian đảng Cộng sản cầm quyền,
từ năm 1954 ở miền Bắc và từ năm 1975 trong cả nước, giới
lãnh đạo Cộng sản luôn luôn chủ trương độc quyền về
truyền thông. Kinh tế có thể đa nguyên hóa. Giáo dục có thể
đa nguyên hóa. Xã hội có thể đa nguyên hóa. Nhưng với truyền
thông thì tuyêt đối không: Tất cả mọi cơ quan truyền thông,
từ xuất bản đến báo chí, từ báo in đến báo nói và báo
hình, đều nằm trong tay nhà nước và đều bị kiểm soát và
kiểm duyệt nghiêm ngặt. Giới lãnh đạo xem đó là một trong
những biện pháp chính yếu để bảo vệ quyền lực của họ.
Nói chung, có ba loại quyền lực chính: Thứ nhất là quyền
lực ý tưởng (idea power) thể hiện qua các phương tiện truyền
thông, nhằm chinh phục cả trái tim lẫn khối óc của quần
chúng để họ không những tin và phục mà còn sẵn sàng vâng
lệnh nhà cầm quyền. Thứ hai là quyền lực kinh tế (ở Việt
Nam, trước, thể hiện qua chính sách phân phối lương thực,
sau, qua vai trò ưu tiên của hệ thống quốc doanh) nhằm kiểm
soát bao tử và túi tiền của dân chúng khiến họ phải khuất
phục. Và thứ ba, quyền lực vật lý (physical power) thể hiện
qua quân đội, cảnh sát, công an, hệ thống tòa án và nhà tù
nhằm làm cho mọi người khiếp sợ.
Đối với ba loại quyền lực trên, những nhà đối kháng và
muốn đấu tranh cho dân chủ, phần lớn chủ trương bất bạo
động, đã né tránh việc đối đầu với chính quyền ở góc
độ quyền lực vật lý và, thành thực mà nói, hoàn toàn không
có điều kiện và khả năng để thách thức chính quyền về
quyền lực kinh tế. Chỉ còn một không gian duy nhất có thể
biến thành nơi tranh chấp và có thể làm xuất hiện một thứ
đối-quyền lực (counterpower) với chính quyền: quyền lực ý
tưởng.
Tập trung vào quyền lực ý tưởng là chọn truyền thông làm
mặt trận chính.
Cuộc đấu tranh cho dân chủ ở Việt Nam, trong giai đoạn hiện
nay, chủ yếu là cuộc đấu tranh trên phương diện truyền
thông để giành giật phần thắng về ý tưởng. Trong cuộc
đấu tranh ấy, người Việt có một phương tiện mới rất
đắc dụng: internet.
Với internet, người ta có thể xây dựng được một thứ
quyền lực từ dưới lên (power from below), hay nói theo chữ của
Vaclav Havel, "quyền lực của những kẻ vốn không có quyền
lực" (the power of the powerless).
Nhưng đó là chuyện dài. Xin đề cập sau.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130922/nguyen-hung-quoc-truyen-thong-va-cach-mang),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét