Giáp Văn Dương - Cách làm bài giảng trực tuyến

Sau khi giới thiệu kênh giáo dục trực tuyến <a
href="http://www.youtube.com/giapschool">GiapSchool</a><a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_edn1">[1]</a>,
tôi nhận được khá nhiều câu hỏi về cách thức soạn bài
giảng trực tuyến dưới dạng video clip bằng máy tính. Vì
thế, bài viết này có mục đích chia sẻ những kinh nghiệm
của tôi, thu được trong quá trình làm các video clip bài giảng
này. Tôi hy vọng những kinh nghiệm còn thiếu sót này sẽ giúp
ích được ít nhiều cho các thầy cô giáo, hoặc những người
muốn chia sẻ kiến thức với cộng đồng.

<b>1. Bốn câu hỏi khởi đầu</b>

Trước khi tiến hành làm các bài giảng trực tuyến, bạn phải
trả lời rõ ràng 4 câu hỏi sau: Giảng cho ai? Giảng cái gì?
Giảng để làm gì? Giảng như thế nào?

Chỉ khi nào bạn trả lời rõ ràng được 4 câu hỏi này, bạn
mới ý thức được ý nghĩa việc làm của mình. Khi đó, bạn
sẽ tìm ra cách làm phù hợp nhất, trọn vẹn nhất.

Vì mỗi người có một cách trả lời riêng cho các câu hỏi
này, nên tôi sẽ để ngỏ câu trả lời cho các bạn. Trong các
phần sau, tôi sẽ giới thiệu làm các video bài giảng trực
tuyến mà không sử dụng camera ngòai để quay. Cách làm này có
ưu điểm là đầu tư nhân lực và vật lực thấp. Một mình
bạn cũng có thể làm được. Việc bạn lựa chọn cách làm
này, hay cách quay bài giảng theo kiểu truyền thống, là theo sở
thích cá nhân, và theo điều kiện của riêng bạn.

<b>2. Giảng bài với máy tính cá nhân</b>

Với máy tính bàn, bạn cần trang bị tối thiểu một microphone,
một loa và nếu muốn có hình ảnh của mình xuất hiện trong
bài giảng, thì cần thêm một webcam. Nếu muốn chữ trên bài
giảng là chữ viết tay thì trang bị thêm Wacom Bamboo Tablet, một
loại bảng vẽ điện tử cho phép chuyển những gì mình viết
trên bảng này lên màn hình máy tính. Và tất nhiên một phần
mềm có khả năng ghi lại màn hình và âm thanh. Có rất nhiều
phần mềm phù hợp với việc này, như Camstudio<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_edn2">[2]</a>,
Camtasia recorder<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_edn3">[3]</a>…

Tôi đã thử Camstudio cho bài giảng được soạn bở powerpoint,
thấy kết quả rất tốt. Tôi được biết, <a
href="https://www.khanacademy.org/">Khanacademy</a><a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_edn4">[4]</a>
dùng Camtasia recorder để ghi hình và âm thanh, kết hợp với
Wacom Bamboo Table để có chữ viết tay trên video clip bài giảng.

Để giảng bài bằng máy tính cá nhân, trước hết bạn cần
soạn bài giảng bằng power point, hoặc một phần mềm trình bày
tương tự. Bạn cũng có thể soạn bài và giảng bài trực
tiếp trên nền một phần mềm viết, vẽ nào đó. Sau đó bạn
chạy phần mềm ghi hình (Camstudio hoặc Camtasia recorder) để ghi
lại toàn bộ màn hình máy tính và lời giảng. Bạn có thể ghi
chọn lọc một vùng nào đó trên màn hình để chỉ tập trung
vào phần chứa nội dung bài giảng, tránh các phần không liên
quan bị lẫn vào video clip của bạn.

Tất nhiên, để có thể sử dụng thành thạo các phần mếm
này, bạn phải làm quen, có thể một buổi hoặc một ngày, và
đọc hướng dẫn trước khi sử dụng.

<b>3. Giảng bài với máy tính bảng ipad</b>

Nếu bạn có máy tính bảng ipad, bạn có thể làm các video bài
giảng trực tuyến với sự hỗ trợ của các phần mềm chuyên
dụng (app) như ScreenChomp<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_edn5">[5]</a>,
Educrations<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_edn6">[6]</a>,
Doceri<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_edn7">[7]</a>,
Lecture Capture, ReplayNote<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_edn8">[8]</a>,
Explain Everything<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_edn9">[9]</a>…
Các phần mềm này đều có trong App Store. Bạn phải mua,
thường là vài đô-la, hoặc tải về miễn phí. Trong đó,
ScreenChomp và Educreation là dễ sử dụng nhất, còn Explain
Everything là phức tạp nhất. Riêng Doceri thì có thể dùng cả
trên ipad và máy tính bàn, tức có thể xử lý bài soạn trên
ipad bằng máy tính cá nhân thông thường. Tùy yêu cầu mà bạn
chọn phần mềm phù hợp với mình. Để viết, bạn có thể
dùng tay hoặc bút cảm ứng.

Cá nhân tôi, ban đầu tôi dùng đồng thời Lecture Capture,
ReplayNote và Explain Everything. Lecture Capture dễ dùng nhất nhưng
ra mực không mượt nên chữ xấu. ReplayNote chữ đẹp, dễ sử
dụng nhưng không có tính năng zoom. Còn Explain Everything thì
phức tạp hơn, xuất clip cũng mất thời gian hơn, nhưng có thể
phóng to thu nhỏ. Đến nay, tôi dùng chủ yếu là Explain
Everything, tuy mất nhiều thời gian xuất video clip, nhưng tính
năng zoom của nó phù hợp với triết lý giảng bài của tôi
hơn cả.

Tôi cũng phải nói rằng, các app này đều có hạn chế riêng,
có thể do người viết phần mềm chưa phải là những giảng
viên chuyên nghiệp nên không hình dung được hết những yêu
cầu cần phải có để tạo ra một bài giảng tốt. Hy vọng,
trong tương lai những phần mềm tốt hơn sẽ xuất hiện, giúp
cho việc bài giảng trực tuyến được thuận lợi và dễ dàng
hơn.

Ngòai ra, trước khi sử dụng, tất nhiên, bạn phải dành thời
gian tìm hiểu và đọc các hướng dẫn, thường khá dễ, thì
mới dùng được các phần mềm này.

Tôi đã mất hơn một tuần chỉ để tìm kiếm và thử nghiệm
các app này. Tuy nhiên, soạn và giảng dùng ipad tuy có cơ động,
nhưng không thể tốt như khi dùng máy tính cá nhân. Lý do là
với máy tính cá nhân, bạn có thể dùng nhiều phần mềm hỗ
trợ mạnh hơn, việc xử lý dữ liệu và biên tập bài giảng
sau đó cũng sẽ tốt hơn. Do đó, tôi sẽ sớm trở lại sử
dụng máy tính cá nhân để soạn và giảng bài.

Hy vọng, những chia sẻ này sẽ tiết kiệm được thời gian và
công sức cho các bạn.

<b>4. Soạn bài, giảng bài, biên tập</b>

Trước khi làm các video clip bài giảng, bạn phải soạn bài, sau
đó giảng bài có thu âm ghi hình, và biên tập các video bài
giảng thô này thành các video clip hoàn chỉnh.

Chất lượng của việc soạn bài phụ thuộc vào kiến thức,
tài liệu tham khảo, và năng lực chuyên môn của riêng bạn.
Không ai có thể làm thay bạn việc này được.

Lưu ý rằng thời gian đọc, tham khảo tài liệu, bố trí nội
dung, soạn bài…, tức thời gian chuẩn bị, thường lâu hơn
thời gian giảng bài thực.

Chất lượng của việc giảng bài phụ thuộc trước hết vào
chất lượng bài soạn, hoặc kiến thức trong đầu của bạn,
sau đó là phương pháp sư phạm, như cách thức truyền đạt,
phong thái, giọng nói, khả năng giữ nhịp, khả năng liên kết
các mục của bài giảng, thậm chí cả ngọai hình của bạn
nếu ghi hình trực tiếp kiểu truyền thống. Với việc giảng
bài trên lớp, đây là một phần khó. Với việc giảng bài
trực tuyến, vì không có phản hồi trực tiếp của học sinh,
nên việc này còn khó khăn gấp bội.

Sau khi có các video clip bài giảng thô rồi, bạn thường phải
dùng các phần mềm biên tập để có được các video clip hoàn
chỉnh. Với máy tính cá nhân thông thường, dễ dùng và có lẽ
phổ biến hơn cả là Movie Maker của Windows. Nếu bạn dùng ipad
hoặc các dòng máy tính của Apple, bạn có thể dùng iMovie để
biên tập. Thời gian biên tập, thường mất nhiều hơn cả
thời gian giảng bài.

<b>5. Cần một triết lý riêng</b>

Khi giảng bài trực tuyến, tôi nhận thấy rõ, mỗi bài giảng
thực sự là một tác phẩm sáng tạo, vì thế đòi hỏi những
đầu tư thích đáng trong việc chuẩn bị, thiết kế và triển
khai. Nhưng trên hết là một hệ thống các ý tưởng, các quan
niệm làm bệ đỡ phía sau các bài giảng này. Đó có thể là
các quan niệm rất cụ thể về một chủ đề nào đó; nhưng
cũng bao gồm cả các quan niệm rộng hơn về các thang giá trị;
các quan niệm về thực tại và diễn giải; về chủ quan và
khách quan; về xác định và bất định; về tri thức và cảm
xúc; về khả năng và giới hạn; về tự do và nguyên tắc; về
sự bất khả; về cái Thật, cái Thiện và cái Đẹp; về bản
chất con người…

Xuất phát từ các quan niệm này, bạn sẽ thiết kế và triển
khai các bài giảng của mình. Trong quá trình đó, bạn phải
tạo được một phong cách, hay một triết lý riêng. Việc này
quả thật không đơn giản. Với cá nhân tôi, phải mất hơn
một tháng suy nghĩ, thử và lựa chọn, tôi mới hình thành
được triết lý riêng cho việc giảng bài của mình. Đó là
bài giảng theo thời gian thực, nhưng tổ chức bài giảng theo
sự tiến hóa của tự nhiên và sắp xếp chúng theo mạch ký
ức của con người. Cụ thể: Từ một màn hình đen kịt, như
huyền vũ thuở ban sơ, cô đơn, hoang mang và huyền bí; cảm
giác gần giống như khi ta nhìn lên bầu trời vào một đêm
không trăng, lác đác đó đây một vài vì sao nhỏ; rồi từ
đó tiếng nói, con chữ và hình vẽ xuất hiện; sự sống bắt
đầu và tiến hóa dần thành những tổ chức phức tạp; thành
con người với bao buồn vui hy vọng, bao điều cần khám phá.
Cái khách quan của tri thức lạnh lùng và cái chủ quan đầy
cảm xúc của người giảng sẽ hòa quyện vào nhau trong suốt
mạch giảng. Nhưng cũng giống như cuộc đời, tất cả rồi
sẽ qua đi để trở thành ký ức. Những lớp ký ức chồng
chất lên nhau và được xếp vào một góc nhỏ ở phía trái
màn hình, để hiện tại nảy nở sinh sôi. Chỉ khi nào cần
thiết, ta mới truy hồi trở lại ký ức. Còn không, tất cả
sẽ chỉ là hiện tại. Một hiện tại ngay trên màn hình: ở
đây, bây giờ; trong một mạch thời gian vừa tĩnh lặng, vừa
cuộn chảy.

Mỗi bài giảng sẽ có một số phận riêng như chính mỗi con
người. Chính vì thế, chúng phải có một ký ức để nhớ
về, một hiện tại còn ngổn ngang và một tương lai bất
định, dù chúng ta đã cố gắng hoạch định nó. Cũng chính vì
thế, chúng cần một phong cách riêng, một triết lý riêng để
sống.

<b>6. Đưa bài giảng đến với cộng đồng</b>

Sau khi đã có bài giảng hoàn chỉnh, bạn phải đưa được bài
giảng của mình đến với cộng đồng. Cách phổ biến nhất
là upload các bài giảng này lên youtube, sau đó chia sẻ các
đường link đến những người quan tâm, thông quan Facebook,
email, hay bất cứ công cụ giao tiếp trực tuyến nào khác.

Nếu dùng Educreations, ReplayNote… thì bài giảng của bạn sẽ
được upload trực tiếp lên server của các app này. Bạn sẽ có
tài khỏan và đường link của các bài giảng này, và có thể
theo dõi các bài giảng liên quan cộng đồng sử dụng phần
mềm này (ví dụ với Educrations). Khi đó, bạn chỉ cần chia
sẻ đường link bài giảng với cộng đồng.

Nếu có điều kiện, bạn có thể lập một trang blog, hoặc sang
hơn là một trang web riêng, để đăng tải các bài giảng này.

<b>7. Nhận phản hồi</b>

Sau khi đã đăng tải các bài giảng lên mạng internet, bạn cần
lắng nghe các phản hồi để điều chỉnh. Lý do: khi giảng
bài, bạn không có bất cứ phản hồi nào từ học viên thực
để có thể điều chỉnh tại chỗ, nên bạn phải lắng nghe
phản hồi sau đó để điều chỉnh về nội dung, phương pháp,
các tiếp cận, thậm chí cả lỗi trong bài giảng do người
học chỉ ra… để khắc phục sai sót nếu có, và rút kinh
nghiệm cho các bài giảng sau được hoàn thiện hơn.

Việc tiếp nhận và xử lý các phản hồi này cũng đòi hỏi
thời gian và một sự kiên nhẫn không kém gì việc soạn bài,
giảng bài và biên tập bài giảng.

<b>8. Ước luợng chi phí</b>

Rất khó để ước lượng chi phí cho việc làm các bài giảng
trực tuyến này, vì chi phí lớn nhất là thời gian. Mà giá
trị của thời gian lại phụ thuộc từng cá nhân. Với bạn,
giá của một giờ làm việc có thể là 1000 USD/giờ, nhưng với
tôi lại có thể thấp hơn, nên rất khó đưa ra một ước
lượng chính xác. Tuy nhiên, nếu chỉ dùng thời gian để làm
đơn vị tính, thì trung bình, tổng thời gian để tạo ra
được một video clip bài giảng dài 10 phút là khoảng 2-3 giờ,
tùy mức độ khó dễ và nguồn tư liệu sử dụng trong nội
dung bài giảng. Với những vấn đề thuộc chuyên môn của
bạn, thời gian có thể ngắn hơn, chỉ khoảng 1 giờ. Nhưng
với những vấn đề mới thì thời gian tìm đọc và xử lý
tài liệu có khi lên đến cả ngày, hoặc hơn.Ngòai ra, để có
đầy đủ thiết bị có thể tạo ra các bài giảng này, bạn
phải đầu tư tối thiểu một máy tính/máy tính bảng và một
số thiết bị phụ trợ. Số đầu tư này ước tính khoảng
1000 USD với giá hiện thời.

Nếu đầu tư thêm trang thiết bị khác, sách vở, tư liệu tham
khảo, và nhất là một phòng thu đúng tiêu chuẩn, thêm một
chuyên viên kỹ thuật để xử lý nhiễu âm thanh và hình ảnh,
thì chất lượng các video clip này sẽ được cải thiện gấp
bội. Những đầu tư này có thể lên đến hàng chục, hoặc
hàng trăm nghìn đô-la. Điều này vượt quá khả năng của hầu
hết chúng ta, trong đó có tôi. Vì vậy, chúng ta phải chấp
nhận làm việc với những gì mình đang có, dù không được
ưng ý.

Nếu bạn đã đọc được bài viết này, nhiều khả năng bạn
đã có máy tính cá nhân hoặc máy tính bảng riêng, nên chi phí
để khởi động không còn là vấn đề đáng lo ngại. Điều
cần lo ngại là bạn có đủ muốn, đủ đam mê để thực
hiện hay không mà thôi.

<b>9. Những khó khăn lường trước</b>

Để làm quen và sử dụng thành thạo các công cụ đã nêu
trên, có thể bạn phải mất một vài ngày, hoặc một vài
tuần. Tuy nhiên, với những khó khăn mang tính kỹ thuật này,
phần lớn chúng ta đều có thể vượt qua nếu muốn.

Theo kinh nghiệm của cá nhân tôi, khó khăn nhất là phải giảng
cho máy tính chứ không phải cho những học viên thực đang
ngồi trước mặt bạn. Khi giảng bài cho học viên, bạn sẽ có
phản hồi ngay tức thì, và sẽ điều chỉnh tốc độ, phong
cách, nội dung bài giảng… theo các phản hồi đó. Nhưng màn
hình máy tính thì không thể làm được điều đó, nên chẳng
còn cách nào khác là bạn phải tự dò dẫm. Với bài giảng
thực trên lớp, nhịp điệu bài giảng sẽ diễn ra một cách
rất tự nhiên, phù hợp nhất phong thái với bạn. Nhưng với
bài giảng trên máy tính, bạn phải kiểm soát nó một cách
nhân tạo và có chủ ý, sao cho bài giảng không rời rạc, buồn
ngủ.

Ngòai ra, khi giảng bài trên lớp, bên cạnh nội dung bài giảng
thì bạn có rất nhiều công cụ để sử dụng hỗ trợ, như
động tác tay, lời nói, ánh mắt, nụ cười, khoảng lặng,
phản ứng và hưởng ứng của học sinh… Những điều này làm
cho bài giảng của bạn dễ dàng và trơn tru hơn rất nhiều sơ
với giảng bài trên máy tính. Vì với máy tính, bạn chỉ có
một công cụ duy nhất là giọng nói. Bạn phải điều khiển
nó như điều khiển một dải lụa mềm xuyên suốt bài giảng,
sao cho người nghe không rời rạc, chán nản và bỏ giữa
chừng. Lý tưởng nhất là bên cạnh kiến thức chuyên môn thì
bạn có thêm tố chất của một MC hoặc một diễn viên tấu
hài. Khi đó, bài giảng của bạn sẽ hấp dẫn hơn rất nhiều.

Vì đã có kinh nghiệm giảng bài cả trên lớp và trên máy
tính, nên nếu phải so sánh hai việc này thì tôi có hai so sánh
sau, bạn tùy chọn cách nào dễ hình dung nhất đối với mình:

<ul>
<li>Giảng bài trên lớp giống như khi bạn vẽ tranh với quyền
được sử dụng nhiều màu sắc khác nhau. Đó là các phương
tiện hỗ trợ cho bài giảng như tư thế đi lại, động tác
tay, lời nói, ánh mắt, nụ cười, phản ứng và sự cộng
hưởng của học sinh, thậm chí khoảng lặng…. Còn giảng bài
trên máy tính, bạn giống như đang vẽ tranh với một màu duy
nhất. Đó là giọng nói. Bạn có thể chọn màu xanh, đỏ, tím,
vàng, đen… tương ứng với chất giọng cố hữu của mình,
với các mức độ đậm nhạt khác nhau do bạn tự điều
chỉnh, nhưng đó chỉ là một màu duy nhất, và là tất cả
những gì bạn có thể sử dụng để vẽ. </li>
</ul>
<ul>
<li>Khi giảng bài trên lớp, bạn được sống, được thể
hiện cảm xúc với những con người thực sự đầy sinh động.
Còn khi giảng bài trên máy tính, bạn phải sống và thể hiện
cảm xúc với một vật thể vật lý, đó là màn hình máy tính.
Điều này quả thật không dễ, đòi hỏi bạn phải rất tĩnh,
rất thoát, rất trống rỗng, hoặc có hỗ trợ cảm xúc của
người bên cạnh, như thể bạn đang giảng bài cho họ nghe, thì
mới có thể làm tốt được.</li>
</ul>

Vẽ một bức tranh và lấp đầy các khoảng trống bằng chỉ
một màu duy nhất là không dễ. Cá nhân tôi, với những bài
giảng đầu tiên, tôi phải giảng đi giảng lại đến 5-7 lần,
vì chỉ cần nói nhịu, nói sai, hay vấp một chỗ nào là đã
có thể phải làm lại. Và chỉ khi đến bài giảng thứ 77, tôi
mới tạm làm chủ được được việc giảng bài trên máy tính
của mình. Vì thế, bạn cần kiên nhẫn, và đặc biệt, bạn
phải thật tĩnh, thật thoát, thật trống rỗng, giống như khi
thiền định vậy, thì mới có thể thực hiện hiệu quả.

Ngòai những khó khăn trên, tiếng ồn và sự phân tâm cũng là
những khó khăn mà bạn cần lường trước. Đặc biệt, bạn
phải nhận được sự ủng hộ của những người thân thiết
nhất. Nếu không, bạn sẽ bị coi như một kẻ tâm thần, khi
cả ngày chỉ ngồi lảm nhảm một mình trước màn hình máy
tính mà không lo gì đến chuyện cơm áo gạo tiền.

<b>10. Hãy đi, rồi sẽ tới</b>

Nếu bạn có một đội ngũ hỗ trợ trong việc soạn và giảng
bài thì mọi việc sẽ thuận lợi hơn rất nhiều. Khi đó, bạn
không cần phải vượt qua tất cả các khó khăn một mình, mà
luôn có đồng đội ở bên cạnh. Việc soạn bài, giảng bài,
ghi hình, biên tập… sẽ mang tính chất công nghiệp, với
những quy tắc và tiêu chuẩn chung, nên sẽ dễ dàng hơn vì
luôn có điểm tựa ở phía sau bạn. Nhưng nếu bạn làm tất
cả một mình, như tôi chẳng hạn, thì bạn cần lường trước
những khó khăn để không bỏ cuộc.

Cũng giống như trong mọi việc sáng tạo khác, để có một tác
phẩm tầm tầm thì rất dễ, nhưng để có một tác phẩm hòan
mỹ thì gian khó vô cùng. Vì thế, khi gặp khó khăn, mọi việc
sẽ dễ dàng hơn nếu bạn không cầu toàn. Những lúc đó, bạn
phải biết bao dung với chính mình.

Đến đây, tôi viết đã khá dài, nhưng chắc chắn vẫn còn
nhiều thiếu sót. Tôi hy vọng những chia sẻ này sẽ không làm
bạn nản chí, mà ngược lại, sẽ giúp bạn hình dung rõ hơn
các khía cạnh của việc làm bài giảng trực tuyến, để thêm
quyết tâm thực hiện. Vì ít nhất, cũng đã có hơn một
người mò mẫm và vượt qua.

Trước khi kết thúc, chỉ xin lưu ý bạn rằng, dù bạn làm
một mình, hay với đồng đội, thì điều quan trọng nhất là
bạn phải bắt đầu. Hành trình nào cũng khởi đầu bởi một
bước chân. Hãy đi, rồi sẽ tới...

Chúc các bạn thành công!

_________________

<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_ednref1">[1]</a>
<a
href="http://www.youtube.com/giapschool">http://www.youtube.com/giapschool</a>

<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_ednref2">[2]</a>
<a href="http://camstudio.org/">http://camstudio.org/</a>

<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_ednref3">[3]</a>
<a
href="http://www.techsmith.com/camtasia.html">http://www.techsmith.com/camtasia.html</a>

<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_ednref4">[4]</a>
<a
href="http://www.youtube.com/khanacademy">http://www.youtube.com/khanacademy</a>

<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_ednref5">[5]</a>
<a
href="http://www.techsmith.com/screenchomp.html">http://www.techsmith.com/screenchomp.html</a>.

<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_ednref6">[6]</a>
<a href="http://www.educreations.com/">http://www.educreations.com/</a>

<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_ednref7">[7]</a>
<a href="http://doceri.com/">http://doceri.com/</a>

<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_ednref8">[8]</a>
<a href="http://replaynote.com/">http://replaynote.com/</a>

<a
href="file:///E:/2013_06/C%C3%A1ch%20l%C3%A0m%20b%C3%A0i%20gi%E1%BA%A3ng%20tr%E1%BB%B1c%20tuy%E1%BA%BFn.docx#_ednref9">[9]</a>
<a
href="http://www.explaineverything.com/">http://www.explaineverything.com/</a>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130621/giap-van-duong-cach-lam-bai-giang-truc-tuyen),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!