Dân Luận: "Vô sản toàn thế giới hãy tha thứ cho tôi?" - Lời bào chữa cho một triết gia bị kết án một cách oan ức

<div class="boxright200"><img
src="http://fc09.deviantart.net/fs15/f/2007/012/0/f/Monumental_Bust_of_Karl_Marx_3_by_emuman.jpg"
/><div class="textholder">Karl Marx</div></div>Bản cáo trạng dựa trên
những chứng cứ khủng khiếp: Hàng triệu con người đã bị
đàn áp, bị bắt cóc, bị tra tấn và bị sát hại. Nạn nhân
của một học thuyết, mà công cụ tra tấn, sát hại chống
lại con người của nó được chính thức lập luận dựa vào
những tác phẩm của một con người, ở đây và hôm nay đang
ngồi trên ghế bị cáo: Karl Marx.

Tôi có biết đến bị cáo từ nhiều năm nay. Cuộc gặp gỡ có
chủ định lần đầu tiên của tôi với ông ta xảy ra khi tôi
mới là một thanh niên 14 tuổi và lý do của nó chủ yếu xuất
phát từ "lòng yêu nước tỉnh lẻ" của mình, một thanh
niên tình cờ lớn lên trong cùng một thành phố và hơn nữa
cũng học ở cùng cái trường mà chàng trai trẻ tên Marx đã
từng học. Chính vì thế mà tôi, vốn dĩ chỉ do tò mò và hầu
như không bị vướng mắc vào bất cứ một hệ tư tưởng nào,
đã chọn đọc bài luận tiếng Đức tốt nghiệp trung học
của người bạn cùng trường nổi tiếng đó. Cho đến nay tôi
vẫn còn nhớ như in cái cảm giác hỗn độn khó tả, phần thì
ngưỡng mộ phần thì đau đớn mà cái bài luận ấy của anh ta
đã để lại trong tôi. Đặc biệt những câu cuối đã làm cho
tôi vô cùng rúng động:

<blockquote>"Những người được Lịch sử coi là vĩ đại, đó
là những con người tự nâng mình lên mức cao quý bằng cách
hoạt động vì cộng đồng; người đời tán dương họ là
những con người hạnh phúc nhất, vì đã đem lại hạnh phúc
cho hầu hết mọi người; (...) Nếu ta chọn một điểm đứng
mà ở đó ta có thể tác động nhiều nhất cho con người, thì
khi đó không có sức nặng nào có thể đè bẹp được chúng
ta, bởi vì chúng chỉ là nạn nhân của tất cả; khi đó ta
không phải đang hưởng một thứ niềm vui nghèo nàn, nhỏ mọn,
và ích kỷ mà là hạnh phúc của chúng ta đã thuộc về hàng
triệu con người, những hành động của chúng ta tồn tại một
cách thầm lặng, nhưng chúng tiếp tục tác động mãi mãi, và
thân tro của chúng ta sẽ thấm đẫm những giọt nước mắt
nóng bỏng của những con người cao quý" (1)</blockquote>

Hôm nay, sau nhiều thập kỷ của chế độ độc tài Cộng sản
(2), những dòng chữ lâm ly thống thiết của một cậu học trò
17 tuổi nghe có vẻ như nhạt nhẽo một cách kỳ lạ. Của
đáng tội: thân tro của anh ta "thấm đẫm những giọt
nước mắt nóng bỏng của những con người cao quý". Con
số lên đến hàng triệu. Tuy nhiên điều xảy ra chắc chắn là
đã không như cách mà Marx khi đó mơ ước.

Sau đây tôi sẽ cố gắng phác thảo một cách ngắn gọn lịch
sử tác động đầy phức tạp của triết gia và kinh tế gia
vùng Trier này. Tôi sẽ tiến hành điều này qua ba bước.
Trước hết tôi sẽ giải thích sự khác biệt giữa chủ nghĩa
Marx và chủ nghĩa Lenin và từ đó chỉ ra rằng, sẽ sai lầm
nếu coi Marx phải chịu trách nhiệm đối với những tội ác
mà hệ thống Bolshevik đã gây ra. Bước thứ hai tôi chứng minh,
cũng có thể nói là bước củng cố cho luận điểm trên, rằng
những người Marxist trong hệ thống XHCN hiện thực, chính là
những con người không được hoan nghênh, điều ngược với
huyền thoại lưu truyền. Vâng, chính là họ đã bị liệt vào
những đối thủ chống lại giới cầm quyền Cộng sản cần
phải đản áp một cách triệt đề nhất. Cuối cùng tôi sẽ
thảo luận về những cơ hội và rủi ro khi tiếp nối lại các
bước tư duy marxist và đặt ra câu hỏi, rằng những tác phẩm
của Marx ngày này còn có thể có ích đến mức độ nào, khi
đề cập đến việc xậy dựng một xã hội thực sự cởi
mởi và công bằng.

<h2>1. Chủ nghĩa Marx - Chủ nghĩa Lenin? Một mối mâu thuẫn nội
tại</h2>

Rõ ràng rằng, Marx hôm nay ngồi trên ghế bị cáo, bởi vì
người ta nhìn thấy ông chính là kẻ xúi dục về mặt tinh
thần gây nên cái tai họa Cộng sản. Tuy nhiên ý tưởng cho
rằng Marx chắc chắn phần nào đó là kể tội phạm bàn giấy,
phải chịu trách nhiệm đối với những gì mà Lenin, Stalin và
đồng bọn sau này có cái làm được có cái không, theo nhìn
nhận của tôi xuất phát từ sự thiếu hiểu biết vừa đối
với những gì Marx viết cũng như đối với quá trình lịch sử
đã đưa đến sự thiết lập nên hệ thống cai trị Bolshevik.

Ngay từ chuyện luôn lạm dụng quá đáng thuật ngữ "Chủ nghĩa
Marx-Lenin" đã thể hiện đó là một lớp nấm độc, một mâu
thuẫn nội tại. Những khía cạnh cơ bản của triết học Marx
và triết học Lenin thức tế không thể dung hòa với nhau.
Điều này thể hiện không chỉ ở sự khác biệt về khái
niệm xã hội hóa và nhà nước hóa.

Xã hội hóa theo Marx đó có nghĩa là một sự kết hợp tự
nguyện giữa các nhà sản xuất với nhau, nhằm xóa bỏ những
hình thức sản xuất và tiêu thụ gây nên sự tha hóa, là sự
hiện thực hóa của cái tôi vừa là cá nhân vừa là con người
đích thực [Gattungswesen: con người không bị tha hóa]. Để làm
rõ vấn đề này, xin phép dẫn ra đây trích đoạn tương đối
dài từ một bài viết thủa ban đầu của Marx:

<blockquote>"Giả sử rằng, vì chúng ta là con người nên phải
tiến hành sản xuất: sự có mặt của mỗi chúng ta và những
người khác trong sản phẩm làm ra là đã có sự đồng ý từ
hai phía. 1) Trong quá trình sản xuất tôi đã hiện thực hóa cá
nhân tôi cùng với những đặc tính của nó vào sản phẩm và
do vậy không những tôi vui thích khi làm ra nó, mà cả khi ngắm
nhìn nó tôi nhận biết niềm vui của riêng tôi, nhân cách của
tôi là sức mạnh vật chất được cảm nhận một cách rõ
ràng và vì vậy không còn gì để nghi ngờ. 2) Khi anh tiêu thụ
hoặc sử dụng sản phẩm của tôi thì tôi đã có được niềm
vui trực tiếp, trực tiếp [...] trong ý thức, bởi vì lao động
của tôi đã thỏa mãn nhu cầu của người khác và vì tôi đã
tạo ra được một sản phẩm để thỏa mãn nhu cầu của nó.
3) và cảm thấy vui vì được làm nhân vật trung gian giữa anh
và con người, có nghĩa là tôi đã có được niềm vui rằng anh
đã coi tôi là một sự làm giàu thêm cho con người của riêng
anh và là một phần thiết yếu của anh. Cũng có nghĩa là tôi
vui vì anh thừa nhận tôi qua suy nghĩ và tình yêu của anh (đối
với tôi), và vì qua sự tự thể hiện mình tôi cũng đã đóng
góp cho sự tự thể hiện mình của anh. Như vậy tôi vui vì,
rằng trong hoạt động của cá nhân tôi, tôi đã tạo nên
được bản chất của tôi, tạo nên bản chất người đích
thực, tạo nên được ý nghĩa cộng đồng. [...]

Lao động của tôi là sự thể hiện tự do lối sống, do vậy
là niềm vui cuộc sống. [...] Trong lao động [...] là tài sản
của tính cách cá nhân tôi, bởi vì cuộc sống cá nhân tôi
đồng ý như vậy. Lao động là thực chất tải sản tôi tạo
nên. Trong điều kiện sở hữu tư nhân nhân cách của tôi đã
bị tước đoạt đến độ, hoạt động đó làm cho tôi căm
giận, đó là một sự hành hạ và hơn nữa chỉ là một hoạt
động ảo, bởi vậy cũng chỉ là loại hoạt động cưỡng
bức và cũng chỉ vì sự bức bách ngẫu nhiên đến từ bên
ngoài chứ không phải do sự bức bách nội tại cần thiết đã
bắt buộc tôi." (3)

Vận dụng nhà nước hóa, đương nhiên cần thiết phải có
một hệ thống cai trị quan liêu rộng khắp, sẽ hầu như không
thể đem lại một phương thức sản xuất nhằm tạo điều
kiện cho sự tự phát triển của cá nhân con người như vậy
được. Hoàn toàn ngược lại! Theo Marx, giai cấp vô sản về
nguyên tắc đứng ở vị thế mâu thuẫn trực tiếp với hình
thức, qua đó các cá nhân của xã hội cho đến nay cùng thể
hiện thái độ, [mâu thuẫn trực tiếp] với nhà nước, và
phải lật đổ nhà nước đề thể hiện nhân cách của họ."
(4)</blockquote>

Không hề quanh co, Marx chia sẻ sự đồng tình với lòng thù
hận của Công xã Paris đối với - nguyên văn của Marx trong
bản thảo đầu tiên về "Nội chiến ở Pháp" - "bộ máy
nhà nước tập trung với các cơ quan hiện diện khắp mọi nơi,
đan chéo nhau giữa quân sự, hành chính quan liêu, tôn giáo, tư
pháp như một con trăn quấn chặt lấy cái xã hội dân sự
đầy sức sống."(5)

Người theo chủ nghĩa tự do có lẽ cũng không thể diễn đạt
hay đến vậy. Một cách nhất quán, Marx đã dành một vài dòng
sau đấy viết về sự đam mê nhà nước của các cuộc cách
mạng trước đấy, và những lời của ông ta cất lên như một
sự linh cảm khủng khiếp về nỗi tang thương năm 1917:
"tất cả mọi cuộc cách mạng [...] (kết quả) chỉ hoàn
thiện bộ máy nhà nước, thay vì phải loại bỏ cơn ác mộng
nghẹt thở này. Các cánh trong quốc hội và các đảng phải
của giai cấp thống trị, luân phiên nhau tranh dành quyền thống
trị, coi việc kiểm soát và chiếm quyền lãnh đạo bộ máy
nhà nước khổng lồ đó chiến lợi phầm chủ yếu. Trọng tâm
hoạt động của họ là tạo nên một lực lượng quân đội
thường trực khổng lồ, một đám vô cùng đông những kẻ ăm
bám trong bộ máy nhà nước và một núi nợ công."(6)

Do vì những khuyết tật đó, Marx tin chắc, rằng một cuộc
cách mạng thực sự của dân chúng phải đặc biệt chú tâm
đến việc nhanh chóng triệt tiêu bộ máy nhà nước. Cũng bởi
vây cho nên ông ta đã ngợi ca Công xã Paris. Phương châm chính
đã được ông ta diễn đạt một cách không thể hiểu khác
đi: "Triệt tiêu hệ thống phân cấp nhà nước nói chung và
thay thế những kẻ cai trị dân chúng cao ngạo bởi những đầy
tớ có thể thay thế bất cứ lúc nào, thay thế tính trách
nhiệm giả tạo bằng tính trách nhiệm thực sự, bởi họ luôn
luôn làm việc dưới sự giám sát của công chúng."(7)

Lenin nhìn nhận sự vật đã khác biệt như thế nào. Khi Marx
đặt câu hỏi "Nhà nước hoặc Chủ nghĩa Cộng sản?",
thì Lenin đã quyết định một cách rõ ràng đứng về phía Nhà
nước chống lại Xã hội Cộng sản. Ở Liên bang Xô viết của
Lenin Nhà nước đã trở thành nhà tư bản trừu tượng quyền
lực vô biên, một dạng đặc biệt của Chủ nghĩa Cộng sản
mà Marx đã mô tả một cách khi bỉ là "thô thiển", là
"hình thức thể hiện sự đểu cáng của tư hữu", nó
"phủ nhận tính cách của con người ở khắp mọi nơi".
(8)

Günther Wagenlehner đã có lý khi chỉ ra, rằng điểm khác biệt
chủ yếu trong các quan điểm của Marx và Lenin xét cho cùng
được lập luận, rằng Lenin hoàn toàn không biết làm gì với
khái niệm mấu chốt của Marx đối với xã hội Cộng sản,
cụ thể là sự tự thực hiện hóa con người
[Selbstverwirklichung des Menschen]. (9) Thực vậy: Lenin lúc sinh thời
không hề nghiên cứu sự phân tích của Marx về vấn đề tự
tha hóa của con người trong xã hội tư bản cũng như về đòi
hỏi sự tự hiện thực con người trong xã hội Cộng Sản. (Tuy
nhiên ta cũng phải châm chước một điều, rằng một phần
lớn những bài viết thủa ban đầu của Marx, mà trọng tâm
đề cập của nó là những vấn đề này, thời Lenin còn sống
chưa được công bố.)

Ngược lại với Marx, tư duy của Lenin không dựa trên truyền
thống khai sáng của Châu Âu. Lòng nhiệt tình cách mạng của
ông ta cũng không có nguồn gốc từ ý thức của một phong trào
giải phóng tự do và nhân văn rộng khắp, mà chủ yếu là
biểu hiện của một lòng hận thủ tầng lớp thống trị
được kết tụ qua tiểu sử bản thân. Từ lâu trước khi ông
ta bắt đầu đọc các tác phẩm của Marx và Engels, ông ta đã
quyết đinh phải lật đổ bằng bạo lực chính thể Sa hoàng.
Dưới sự dẫn dắt của người anh Alexander ông ta đã hăng hái
đọc các tác phẩm của các lãnh tụ cách mạng Nga. Sự kiện
đột phá để quyết định trở thành nhà hoạt động cách
mạng chuyên nghiệp, đó là cái chết của người anh thân yêu,
do tham gia vào vụ mưu sát Sa hoàng nên bị kết án tử hình.
Anna, chị gái của Lenin đã mô tả tầm quan trọng của sự
kiện này như sau: "Alexander Iljisch chết như một người anh
hùng, máu của anh chói sáng như ánh hồng của ngọn lửa cách
mạng so đường cho người em Wladimir tiếp bước" (10)

Lòng nhiệt tình cách mạng không gì ngăn cản nổi của Lenin sau
này đã bị một số đông những người Nga marxist phê phán
kịch liệt. Người ta cáo buộc ông đã lợi dụng tác phẩm
của Marx theo cách một chiều cho các mục đích cách mạng của
mình. Những lý thuyết gia maxist hàng đầu như Rylow và Plechanow
(ông này nổi bật với khái niệm Chủ nghĩa duy vật biện
chứng) đã chỉ ra, rằng Marx hiểu cách mạng xã hội chủ
nghĩa là sản phẩm cuối cùng của sự phát tư bản chủ nghĩa
và rằng ở Nga điều kiện cho một sự phát triển như vậy
về mặt khách quan chưa có. Do vậy, những người marxist Nga đã
tự nguyện tham vào Chính phủ lâm thời được thành lập sau
cách mạng tháng Hai, đặt nền móng cho một sự phát triển tư
bản chủ nghĩa, nghị viện và dân sự ở nước Nga.

Lenin, tư tưởng của ông ta không phải là không bị ảnh
hưởng đáng kể bởi nhân vật khủng bố Netschjew, không muốn
dính dáng đến một kiểu chủ nghĩa Marx tư duy theo kiểu tiến
hóa như vậy. Ngay trong phát biểu đầu tiên sau khi từ Đức
trở về ông ta đã kêu gọi lật đổ Chính phủ lâm thời. Đa
số thành viên của hội nghị toàn thể đã lên tiếng phản
đối dữ dội. Bogdnow đã quát to: "Đó là những ào tưởng
của một thằng điên!" và Goldenberg, cũng như Bogdanow là
người cộng tác với Lenin trước đây đã nhận xét một cách
giận dữ: "Tất cả những gì chúng ta vừa nghe là một sự
chối bỏ triệt để toàn bộ học thuyết xã hội dân chủ,
toàn bộ lý thuyết khoa học của chủ nghĩa Marx. Chúng ta vừa
được nghe thấy một sự thừa nhận rõ ràng và không chút nghi
ngờ đối với chủ nghĩa Vô chính phủ. Kẻ tuyên cáo của nó,
kế thừa của Bakunin, chính là Lenin. Lenin, người Marxist, lãnh
tụ của đảng Dân chủ Xã hội vũ trang của chúng ta không còn
nữa. Một Lenin mới đã xuất hiện, Lenin, người theo chủ
nghĩa vô chính phủ." (11) (12)

Như chúng ta đã biết, đa số xung quanh Bogdanow và Goldenberg đã
không thể giành chiến thắng. Là một chiến thuật gia khôn
khéo, trong giai đoạn sau đó Lenin đã biết cách lần lượt
loại trừ các thành phần marxist đối lập trong nội bộ đảng
của mình và tung hê mảng nấm độc của chủ nghĩa Marx-Lenin
thành con ngựa kéo duy nhất thực sự của chủ nghĩa Cộng
sản. Những người Marxist chân chính từ đó trở đi bị coi là
những kẻ không được mong muốn.

<h2>2. Không hoan nghênh những người Marxist! Cuộc chiến chống
lại những trí thức mang tư tưởng marxist trong CNXH hiện
thực.</h2>

Lew Kopelew đã từng nói, chủ nghĩa chống cộng ở Liên xô
thuộc vào loại cực đoan nhất thế giới. (13) Quả thực vậy,
không có một đất nước nào lại nổi danh đến thế vì đã
đàn áp và triệt tiêu một số lượng người cộng sản nhiều
như Liên xô. Từ những cuộc bắt bớ hàng loạt vào năm 1917
rồi qua sự kiện đập tan cuộc nổi dậy ở Konstadt cho đến
những cuộc xử án công khai mang tính bôi nhọ tại Moscou cuối
những năm 30: Trong số những nạn nhân của các chiến dịch
thanh trừng thường luôn thấy có mặt những người đại diện
cho chủ nghĩa Marx đi chệch đường lối của đảng. (và chúng
ta không được quên: "11 trong số ủy viên bộ chính trị
của Thälmann thì 6 người bị Stalin và 5 người bị Hitler thủ
tiêu." (14)

Sau khi Stalin chết, mặc dù các biện pháp thủ tiêu theo nghĩa
đen những người chỉ trích chế độ ít còn được vận dụng
như trước đây, tuy thế không phải đã hết nguy hiểm khi chỉ
ra hàng loạt những mâu thuẫn giữa tác phẩm của Marx với
thực tế của CNXH hiện thực. Những trường hợp được nêu
ra sau đây chỉ là những trường hợp nổi tiếng, trong đó
những nhà tư tưởng trung thành với chủ nghĩa Marx, tức là
những nhà phê bình chủ nghĩa Bolshevik đã từng bị bắt tù
hoặc ít nhất cũng đã bị cô lập: ở Liên xô có Sachrow và
Kopelew, ở Nam tư có nhóm "Thực tiễn" của Gajo Petrovic,
ở CHDC Đức có Ernst Bloch, Robert Havemann, Wolf Biermann và Rudolf
Bahro.

Bằng việc gán mác "Chủ nghĩa xét lại tư bản" giới
đầu sỏ cầm quyền cộng sản đã tìm cách xuyên tạc bôi
nhọ những đại diện của chủ nghĩa Marx đã đặc biệt
nguyện trung thành với các trước tác mang tính nhân đạo chủ
nghĩa của Marx. Petrovic, trong tạp chí "Thực tiễn" của
ông từng có mặt phần lớn những bài viết của những thành
phần "Xét lại chủ nghĩa Marx" hàng đầu (trong số đó
có Bloch, Lukacs, Fromm, Marcuse, Habermas, Kolakowski và Lefebvre), đã
tóm lược sự đồng thuận cơ bản của những ngươi marxist
bất đồng chính kiến vào hai điểm sau:

"1. Chủ nghĩa xã hội, theo như Marx từng hiểu, đó không phải
là một nền độc tài quan liêu, mà là một cộng đồng nhân
văn của những con người đã được giải phóng. Chính vì thế
nó không thể được hình thành nên qua quy định của nhà
nước đối với đời sống xã hội cũng như bằng các biện
pháp cưỡng bức, mà chỉ có thể qua sự phát triển nền Dân
chủ, qua sự tiêu vong của nhà nước và qua áp dụng việc tự
quản của người lao động trong sản xuất.

2. Chủ nghĩa Stalin không phải là nấc thang cao hơn trong sự
phát triển của chủ nghĩa Marx, mà thực ra là sự phủ nhận
bản chất của nó. [...]

Chủ nghĩa Marx là một triết học nhân đạo của tự do, chủ
nghĩa Stalin là sự biện hộ giả danh triết học cho chế độ
nô lệ.

Ở CHDC Đức có hai trường hợp xét xử những người chỉ
trích chính quyền bằng các luận điểm marxist đã làm cho mọi
người xôn xao, đó là trường hợp của Biermann Havemann và
Bahro. Để làm ví dụ tiêu biểu cho nhiều trường hợp khác,
sau đây tôi sẽ kể lại sơ lược câu chuyện thảm thương
của hai người cuối.

Trường hợp thứ nhất: Robert Havemann, đảng viên
đảng CS Đức từ năm 1932, tham gia kháng chiến thời Đế chế
thứ 3 và từ năm 1950 đến năm 1963 là đại biểu Quốc hội
CHDC Đức, ông ta mọi người xa lánh, bởi năm 1962 trong bài
giảng nổi tiếng về chủ đề "Khía cạnh khoa học tự
nhiên của các vấn đề triết học" tại đại học Humboldt
ông ta đã diễn giải về vấn đề nền tảng của một
"Biện chứng không giáo điều". (16) Havemann lên tiếng
chỉ trích, rằng chủ nghĩa Marx đã bị biến dạng thành một
hệ tư tưởng, trong đó sự thật không được quyết định
thông qua quá trình thảo luận một cách khoa học và lý tính,
mà thông qua các chỉ thị của đảng và các quy định của
chính quyền. Đã có thời bộ máy của đảng từng tuyên bố
gần như toàn bộ những lý thuyết khoa học tự nhiên có ý
nghĩa lớn lao (trong số này có thuyết tương đối của Einstein,
thuyết lượng tử của Bohr, thuyết cộng hưởng của Pauling,
thuyết di truyền của Mendel, thuyết điều khiển học của
Wiener) là không marxist, không khoa học và là kẻ thù giai cấp.
Sự tổn hại đối với xã hội là vô cùng lớn. Ngoài ra toàn
bộ cách tiếp cận vấn đề của nó cũng rất không marxist:
"Từ Karl Marx [...] chúng ta biết một điều, rằng ông ta là
một nhà khoa học. Ông ta chỉ lên tiếng với những lập luận,
với những bằng chứng, với các con số và không hề bao giờ
tìm cách nghiền nát đối thủ của mình bằng những lời rao
giảng đạo đức và những ngôn từ sáo rỗng. [...] "De omnibus
dubitandum est" (hãy nghi ngờ tất cả) đó chính là phương châm
khoa học của Marx. Dĩ nhiên tất cả các lý thuyết và tư
tưởng có nguồn gốc từ Marx cũng phải chịu như vậy, hơn
nữa không chỉ được phép nghi ngờ mà còn phải luôn luôn
tiếp tục nghi ngờ, nếu như muốn chủ nghĩa Marx trường tồn
và trở thành nền tảng khoa học được thừa nhận của xã
hội loài người." (17)

Chỉ vì phát biểu như vậy và vì những phát biểu tương tự
không hợp thời mà Havemann ngay từ những năm 60 đã bị lột
sạch mọi phẩm hàm trong đảng, trong trường đại học cũng
như trong viện Hàn lâm khoa học. Như vậy vẫn chưa đủ: việc
ông lớn tiếng chống lại việc tước quốc tịch trục xuất
Biermann đã dẫn đên phiên tòa tai tiếng năm 1976 với kết cục
là ông bị lãnh án cấm cố tại gia. Havemann bị cách ly tuyệt
đối, không được phép tiếp đón khách tới thăm, ông ta và
cả gia đình bi giám sát 24/24. Việc cấm cố bị thế giới lên
án này mãi đến năm 1978 mới kết thúc, 4 năm trước khi
người cộng sản Đức kiên cường qua đời, người đã bị
chính đảng CS đàn áp, mỗi chỉ vì ông ta luôn nghiêm chỉnh
tuân theo Marx và lối tư duy của Marx.

Trường hợp thứ hai: Rudolf Bahro cũng giống như
Havemann ban đầu là người bảo vệ nhiệt thành chính quyền.
Ngay từ năm 16 tuổi ông ta đã là đảng viên đảng cộng sản
Đông Đức. Thế nhưng càng tìm hiểu kỹ sự phát triển của
Liên xô, của CHDC Đức và các nước khác thuộc khối Wasawar,
ông ta càng thấy nghi ngờ cái công trình CNXH hiện thực. Bước
chia thay thực sự với hệ thống cai trị cộng sản xảy ra
cuối những năm 60, sau khi "Mùa xuân Prag" bị đánh bại.
Bahro không muốn đồng tình với chế độ CS áp bức nữa.
Ngoài công việc chính là trưởng phòng tại liên hợp cao su
suốt chín năm ròng ông đã bí mật viết một tác phẩm tuyệt
vời phê phán các tình trạng của CNXH hiện thực. Tác phẩm
mang tiêu đề: "Các giải pháp thay thế - Phê phán CNXH hiện
thực". Do vì quyển sách với nội dung mang tính khiêu khích
như vậy không thể nào được các nhà xuất bản quen tính
đồng phục chính trị ở CHCD chấp nhận cho nên bản thảo đã
được bí mật gửi sang Tây Đức. Năm 1977 nó ra mắt bạn
đọc với số lượng được mua lên đến ba trăm ngàn bản,
thuộc vào diện sách bán chạy.(18)

Một năm trước đó CHDC Đức đã tước quốc tịch trục xuất
Wolf Biermann. Chính quyền Đông Đức vốn bị đau do bị một
loạt cuộc phản kháng đã phản ứng một cách quyết liệt
tương thích và đã cho Bahro nếm chịu sức mạnh của bộ máy
đàn áp thuộc cái chính quyền mà trước đó ông ta đã phân
tích: Gần 1 năm ông ta bị nhốt tù không có xét xử của tòa
án. Phiên tòa xử kín đã kết án nhà chỉ trích chính quyền
vào ngày 1.7.1978. Bahro bị lãnh 8 năm tù giam với lý do "Thu
thập tin tức và tiết lộ bí mật". Nhờ có hàng loạt
thỉnh cầu từ phương Tây Bahro đã không phải ngồi đủ thời
gian kết án. Ngay năm 1979 ông ta đã bị trục xuất khỏi CHDC
Đức sang Tây Đức. "Là người Đức theo chủ nghĩa xã
hội, nếu đã vậy, anh ta phải thuộc về CHLB Đức", Bahro
nói như thế - có thể không hoàn toàn vô lý - khi được trao
sang Tây Đức.

Tôi làm quen với Bahro năm 1989 trước khi bức tường Berlin sụp
đổ một chút và do vậy đây cũng là khả năng để quay trở
lại Đông Berlin. Phải thừa nhận rằng, đôi khi cũng rất khó
để có thể hiểu hết ông ta, bởi vì ông ta sau khi tiếp xúc
với phong trào Bhagwan đã quen với một phong cách diễn đạt bí
hiểm một cách không cần thiết, điều này đã thường xuyên
gây nên lắm chuyện hiểu lầm. Tuy nhiên - cho dù lạ kỳ đến
cỡ nào - bên kia lớp bao bọc của màn sương "thời đại
mới" [Phong trào New-Age] và sau những khiêu khích chính trị
ngây thơ vẫn là một Bahro, người bảo vệ nhiệt thành điều
không tưởng của Marx về một "Đế chế của tự do"
cho đến ngày ông ta qua đời vào tháng 12 năm 1997. Điều này
chắc chắn đã làm cho ông ta trở nên nhà bất đồng chính
kiến, kẻ ly khai, kẻ bị hiểu lầm cả ở bên Đông lẫn bên
Tây. Người Marxist kiểu như vậy không được ưa chuộng ở
cả hai phía của bức màn sắt.

<h2>3. Tóm lược và viễn cảnh: Các mối đe dọa và cơ hội
của tư duy marxist</h2>

<center><img src="http://danluan.org/files/u23/thuocphien_marx.jpg"
width="410" height="480" alt="thuocphien_marx.jpg" /></center>

<center>Karl Marx: Tôn giáo là thuốc phiện của nhân
dân.</center>

Chúng ta tóm lược lại những gì đã nói cho tới đây: Chúng ta
đã xác định được, rằng chủ nghĩa Marx và chủ nghĩa Lenin
có sự khác biệt nghiêm trọng trong khái niệm. Bởi vì Lenin
nhầm lẫn giữa Xã hội hóa và Nhà nước hóa, cho nên ông ta
ngay sau cách mạng đã phải tiến hành xây dựng một bộ máy
nhà nước khổng lồ, chỉ huy tất cả mọi mặt của đời
sống xã hội. Trong điều kiện như vậy cái đòi hỏi chắc
chắn là không hay ho gì về một nền "Chuyên chính vô
sản", mà đằng sau nó thực ra không có gì khác ngoài lời
hiệu triệu "chống lại nền Dân chủ", đã bị lợi
dụng để bào chữa cho chế độ độc tài đảng trị leninist.
Qua đây đã hình thành một tập đoàn thống trị, tiến hành
đúng những gì mà Marx đã từng phê phán đối với các cuộc
cách mạng đam mê nhà nước trong quá khứ: Trọng tâm hoạt
động của họ là tạo nên một lực lượng quân đội thường
trực khổng lồ, một đám vô cùng đông những kẻ ăm bám trong
bộ máy nhà nước và một núi nợ công."(20)

Các trí thức marxist từ rất sớm đã nhận thức được sự
mâu thuẫn của phương thức leninist đối lý thuyết của Marx.
Nhiều người trong họ đã coi cuộc cách mạng tháng 10 là sự
kiện phản cách mạng đẫm máu, cái nó đạt được không có
gì khác là thiết lập lại mối quan hệ phong kiến. Mặc dù
giới thống trị CS đã tìm cách tiêu diệt triệt để một
cách tàn bạo kiểu phê phán này, trong tất cả mọi quốc gia
XHCN hiện thực liên tục tồn tại những thành phần đối
kháng, họ chống lại hệ thống chỉ vì lẽ ở đó họ không
làm thế nào để thấy được sự phù hợp của việc thực thi
CNXH đối với nhận thức cơ bản về chủ nghĩa Marx của họ.

Chúng ta có thể nói: Trước hết có hai dấu hiệu, đủ để
có thể giải thoát cho Marx khỏi việc phải chịu trách nhiệm
về thảm cảnh mà những người CS đã gây ra: 1. Sự khác biệt
rõ ràng giữa học thuyết Marx và thực tiễn của Lenin và 2.
Việc nhận thức được, rằng hệ thống CS bản thân nó đã
vận dụng sự tàn bạo khủng khiếp để đàn áp những trí
thức có lập luận marxist.

Kết luận: Lời cáo buộc, Marx ở mức độ nào
đó qua những bài viết của mình đã mắc tội xúi dục việc
thảm sát hàng loạt trong chế độ CS, là không đứng vững.
Tương tự cũng vô lý như vậy nếu khẳng định, rằng Nietzsche
phải chịu trách nhiệm đối với việc sùng bái siêu nhân gốc
Arier. Nhà bất đồng chính kiến người Nam tư, Gajo Petrovic đã
có lý, khi ông ta viết, rằng một học thuyết chỉ phải chịu
trách nhiệm, "với những gì trực tiếp nảy sinh từ nội
dung của nó, chứ không phải cho tất cả mọi đúc kết mà
một ai đó (có thể là một cá nhân, hoặc một nhóm người,
hoặc một tổ chức) đã rút ra từ nó." (21) Marx không thể
bị buộc phải chịu trách nhiệm về những gì trái với học
thuyết của ông ta.

Có phải, rằng như vậy, giờ đây việc hồi sinh tư tưởng
Marx sẽ hoàn toàn không có vấn đề gì?

Chắc chắn rằng đối với câu hỏi này không thể trả lời
đồng ý một cách chung chung được. Nó chủ yếu phụ thuộc
vào cách thức làm việc với công trình của Marx. Một điều
cực kỳ quan trọng đó là: Marx phải được đọc một cách có
phê phán. Người ta sẽ làm hỏng hệ tư tưởng của ông ta,
nếu như người ta bỏ qua sự thiếu sót, sai lầm và những mâu
thuẫn nội tại của ông ta. Chỉ có đọc một cách có phê
phán văn kiện của Marx mới có thể tránh khỏi cho chủ nghĩa
Marx một lần nữa bị biến dạng thành một tôn giáo chính
trị cực đoan. Quá là lâu, các linh mục của đảng CS đã chủ
trì thánh lễ bạo lực. Quá là lâu có nghĩa là: Con sẽ tin vào
điều đó hoặc là: Con sẽ tin vào điều đó!

Các nhà sử học gần đây với đề tài "CNXH Quốc gia là
một tôn giáo chính trị" đã phác thảo một giải thích
cực kỳ thúc vị cho những những vụ thảm sát tàn bạo trong
Đế chế thứ ba. (22) Tôi nghĩ rằng, chủ nghĩa Bolshevik củng
sẽ được hiểu rõ hơn, nếu như ta làm nổi bật lên được
ý nghĩa tôn giáo của nó.

Không có gì để nghi ngờ, về việc Marx phải chịu trách
nhiệm cho cách thức tiếp cận gần như kiểu tôn giáo trong các
công trình của mình. Hệ tư tưởng Hegel, mà ông ta không hoàn
toàn thoát ra khỏi, đã làm cho ông ta tin vào nguyên tắc thần
học, rằng có những lối vào ưu tiên dẫn đến hiện thực
tồn tại "tự trong nó". Marx quan niệm, rằng hệ tư
tưởng của ông ta đã thể hiện đỉnh cao của một quá trình
phát triển lịch sử lâu dài, rằng những kiến thức do ông
phát triển ra trên cơ sở của việc loại bỏ các mâu thuẫn
xã hội không còn bị trói buộc vào những thành kiến tư
tưởng nữa và do đó "tự nó" đã là sự thật.

Như vậy cái mà Marx còn thiếu, đó là chút ít của thuyết
bất khả tri, có nghĩa là, việc thấu hiểu cái giới hạn cần
thiết có tính nguyên tắc của nhận thức con người. (23) Chủ
nghĩa hoài nghi của Kant, bác bỏ về cơ bản nhận thức của
"vật thể trong nó" [Ding an sich], là điều xa lạ đối
với ông ta. Bởi vậy tư duy của ông ta cũng dễ bị tác động
bởi chủ nghĩa giáo điều kiêu ngạo, một vướng mắc cơ bản
của nhiều "triết gia thầy bói", điều mà trước hết
là Karl Popper trong công trình nghiên cứu tuyệt vời của ông ta:
"Xã hội mở và kẻ thù của nó" đã chỉ ra.(24)

Điều chắc chắn: có nhiều khía cạnh trong công trình của
Marx, đòi hỏi phải có sự phê phán cụ thể. Trong số đó có
thể kể ra (1) sự nhấn mạnh thái quá vào yếu tố kinh tế,
(2) việc mô tả các tác giả và lý thuyết khác mang tính diễu
cợt, nhiều chỗ không đúng mực, (3) các mâu thuẫn phần nào
quá rõ trong tác phẩm của Marx (ví dụ như CNXH xuất hiện khi
thì là kết quả của một cuộc cách mạng bạo lực, khi thì
là kết quả tiến triển lớn mạnh của sự phát triển TBCN).
Và cuối cùng dĩ nhiên cũng phải nhắc đến những điểm yếu
cũng như những lỗ hổng trong lý thuyết kinh tế (ví dụ mô
hình khủng hoảng của CNTB quá đơn giản nên dẫn đến sai
lầm, những đánh giá sai lầm về tốc độ phát triển lực
lượng sản xuất, việc phân tích chưa đầy đủ hệ thống
tiền tệ cũng như việc đánh giá cao quá mức tính kế hoạch
hóa trong sản xuất và tiêu dùng).

Tuy nhiên, mặc cho tất cả những thiếu sót trên, Marx không có
gì phải ngại ngần khi được so sánh mình với những những
triết gia đầy uy tín như Nietzsche, Schoppenhauer hoặc Kant. (chỉ
cần nghĩ đến hình mẫu người phụ nữ của những triết gia
nổi tiếng này hoặc nghĩ đến đóng góp của họ vào vấn
đề công bằng xã hội nói chung.)

Nhiều cái trong số Marx viết ra trước đây cỡ 150 năm, đến
hôm nay vẫn còn mang tính thời sự nóng hổi. Cho phép tôi giải
thích một cách ngắn gọn để kết thúc:

Hãy lấy việc phê phán của Marx đối với tôn giáo làm ví
dụ, do ý nghĩa ngày càng tăng của chủ nghĩa cực đoan mang
tính tôn giáo trong nội bộ cũng như bên ngoài đạo Thiên Chúa
những phê phán đó còn xa mới bị coi là lỗi thời. Ai đã
từng tranh luận với một thành phần tôn giáo cực đoan (mà
không bị rối trí), người đó sẽ phải đồng ý với điều
Marx viết; rằng việc phê phán tôn giáo là "tiền đề của
mọi việc phê phán". Giống như Feuerbach, Marx nhìn thấy
trong thần thánh sản phẩn của óc tưởng tượng của con
người. Tuy nhiên ông ta còn đi xa hơn Feuerbach, ở chỗ, trong
các nghiên cứu của mình về sự khốn cùng mang tính tôn giáo -
thay vì giả định có một con người trừu tượng có sẵn -
ông ta đã dịch chuyển vị trí xã hội của con người có
thực vào trung tâm điểm: "Tôn giáo là tiếng thở dài của
chúng sinh bị áp bức, là tâm hồn của một thế giới không
có trái tim, cũng giống như nó là tinh thần của những trật
tự không có tinh thần. Tôn giáo là thuốc phiện của
nhân dân. Sự xóa bỏ tôn giáo như là một ảo tưởng
hạnh phúc của nhân dân là sự đòi hỏi về hạnh phúc hiện
thực của họ. Việc đòi hỏi xóa bỏ những ảo tưởng lơ
lửng trên tình cảnh của mình, là sự đòi hỏi phải xóa bỏ
tình cảnh, mà ở đó cần phải có những ảo tưởng. Phê phán
tôn giáo trong cội nguồn cũng là sự phê phán sự tích thung
lũng khô cằn, mà vầng hào quang của nó là tôn giáo."

Marx không chỉ mang tính thời sự khi là nhà phê bình tôn giáo,
mà ngay cả nhận thức cơ bản về luân lý, về tư tưởng có
phê phán của ông ta vẫn không hề mất đi sức công phá. Nền
tảng của toàn bộ tác phẩm của Marx chính là cái nhu cầu
cấp thiết, cần ghi lòng tạc dạ để thực hiện, nghĩa vụ
đầu tiên của người công dân thế giới, cụ thể là
"phải xóa bỏ mọi mối quan hệ, trong đó con người trở
thành sinh vật bị hạ nhục, bị nô lệ, bị ruồng bỏ và bị
khinh bỉ." (27) Sẽ khác đi ra sao ví dụ như hệ thống khoa
học của chúng ta, nếu như nhu cầu thiết yếu của Marx là
xuất phát điểm của quá trình tìm kiếm nhận thức được
chấp nhận. Khi đó sẽ không cần phải có những hội nghị,
những đợt tập huấn, những hội thảo chuyên đề, nơi các
nhà khoa học vật vã giải thích vể phạm trù "năng lực
tương lai". Cho dù thế nào: nếu làm theo như Marx, thỉ
phương thức phát triển bền vững, từ lâu đã thấm vào tim
óc mọi người. Bởi vì hơn một thế kỷ trước khi các quốc
gia trên thế giới tụ họp tại Rio năm 1992 tiến hành lựa
chọn hình mẫu phát triển bền vững làm khuôn mẫu cho chính
sách quốc tế và quốc gia, Marx đã biết: "ngay cả toàn bộ
một xã hội, một quốc gia, cho đến tất cả mọi xã hội
hợp lại, cũng không phải là chủ sở hữu của trái đất.
Họ chỉ là kẻ chiếm hữu nó, kẻ hưởng lợi (từ nó), là
người cha tốt trong gia đình, (họ) phải để lại cái được
làm tốt hơn lên cho thế hệ tiếp theo." (28)

Sự phê phán CNTB của Marx xảy ra từ một nhận thức có tầm
nhìn rất xa đối với thực trạng ngày ấy của toàn bộ vấn
đề về kinh tế cũng như về xã hội của phương thức sản
xuất TBCN. Cảnh báo của ông ta ngày ấy đến nay cũng vẫn
cần phải ghi nhớ: "[...] mỗi một tiến bộ trong nông
nghiệp tư bản không chỉ là tiến bộ trong nghệ thuật bóc
lột người công nhân mà đồng thời cũng là sự tiến bộ
trong nghệ thuật bóc lột đất đai; mỗi một tiến bộ trong
sự gia tăng sản lượng của nó trong một giai đoạn xác định
cũng là sự hủy hoại một cách lâu dài cội nguồn của sự
gia tăng. [...] Phương thức sản xuất TBCN do vậy chỉ phát
triển kỹ thuật và phát triển sự kết hợp các quá trình
sản xuất trong xã hội, trong khi đó nó đồng thời chôn vùi
nguồn sản sinh sự giàu có: trái đất và người lao
động."

Dường như đối với tôi không quá xa vời để đem ra đây mà
khẳng định, rằng CNTB lệ thuộc vào những người cảnh báo
như Marx và điều này đến nay chắc chắn vẫn thế. Theo tôi
ở đây chúng ta đã chạm đến một khía cạnh có lẽ thú vị
nhất của tác động lịch sử mang tính biện chứng của công
trình của Marx: nhiều tiên đoán của Marx sở dĩ không thành
hiện thực lí do chỉ bởi một điều, Marx quá quả quyết bảo
vệ cho những tiên đoán của mình. Nhiều chính trị gia và doanh
gia "tư sản" hiểu Marx "của họ" rất rõ, họ
đã được cảnh báo ở mức độ nào đó và do vậy đã có
thể kịp thời áp dụng các biện pháp chống đỡ, để ngăn
ngừa các tình trạng nguy hiểm. (ở đây chỉ cần nhắc đến
phương sách "Kinh tế thị trường mang tính xã hội",
được Müller-Armack phát triển ra trong quá trình tự giác nghiên
cứu Marx. (30) Vì vậy tội xin nghiêng mình mà nói, rằng những
ai, chống lại Marx bằng cách thức như vậy, về toàn cục họ
đấu tranh cho Marx nhiều hơn là những ai - giống như Lenin - đã
nhân danh ông ta để đấu tranh. Một trò chơi ảo thuật biện
chứng thực sự diệu kỳ, Marx có lẽ chắc chắn sẽ vui vì
nó.

Tôi đi đến kết luận: sẽ vô nghĩa, khi tiếp tục đặt Marx
lên ghế bị cáo, bởi vì công trình của ông ta làm nên - như
đã được trình bày - không chỉ là vũ khí cho những người
chỉ trích chính quyền quan trọng nhất trong CNXH hiện thực,
chúng cũng còn là tài sản vô cùng quý giá đối với việc xây
dựng một hệ thống trợ cấp xã hội tại các nền Dân chủ
phương Tây. Ngoài ra không đươc phép quên rằng ngành khoa học
xã hội và nhân văn với dáng dấp hiện nay nếu không có cú
hích của Marx thật khó tưởng tượng nổi. Tư duy phê phán -
lịch sử, việc vượt qua chủ nghĩa duy tâm, việc thấu nhìn
những khía cạnh tư duy khoa học: tất cả những cái đó là
những thành tựu, mà trước hết chúng ta phải cám ơn những
tác phẩm của Marx, con người đã phải hứng chịu nhiều
điều chưởi rủa.

Chúng ta hãy giải thoát cho nhà triết học về với sự tự do
hoàn toàn xứng đáng được hưởng. Ông ta là nạn nhân đã
quá lâu của Nhà nước XHCN mang dấu ấn của Lenin. Hãy giành
cho ông ta một vị trí xứng đáng trong lịch sử: cách xa với
các môn đệ không xứng đáng như Lenin, Stalin, Trotzki và Mao,
thay vị thế bên cạnh những Sokrastes, Demokrit, Epikur, Spinoza,
Erasmus, Hume, Voltaire, và Kant, Bentham, Feuerbach, Mill, Dewey, Darwin
Russel và Popper.

Nhà xuất bản của tạp chí "Khai sáng và Phê
bình" đã đưa Marx vào lời nói đầu của bộ tộc
phả tư duy phê phán xuất bản lần đầu. Một ví dụ các
trường học nên làm theo.

-------------------

Ghi chú

Anmerkungen:

1) MEW Bd.40, S.594
2) Eindrucksvoll, wenn auch umstritten (siehe z.B. Mecklenburg/Wippermann
1998; Pfahl-Traughber 1998) dokumentiert im „Schwarzbuch des Kommunismus"
(Coutois et al 1998)
3) MEW Bd.40, S.462f.
4) MEW Bd.3, S.77
5) MEW Bd.17, S.538
6) a.a.O., S.539
7) a.a.O., S.544
8) MEW Bd.40, S.534f.
9) vgl. hierzu Wagenlehner 1971
10) zitiert nach Wagenlehner 1971, S.24
11) zitiert nach Shub 1976, S.222f.
12) Goldenbergs Vergleich des Staatssozialisten Lenin mit dem Anarchisten
Bakunin klingt reichlich verrückt, ist jedoch nicht völlig unbegründet.
Tatsächlich zählten Bakunin und Netschajew zu den Inspirationsquellen
Lenins. Von ihnen übernahm er den Typus des Berufsrevolutionärs, sowie die
Bereitschaft zu Terror und direkter Aktion - unabhängig davon, ob nach
Marxscher Theorie nun eine revolutionäre Situation vorlag oder nicht.
Letzteres war auch Auslöser der entrüsteten Widerrede Goldenbergs.
13) siehe Böll, Kopelew, Vormweg 1984.
14) Biermann 1980, S.253
15) Petrovic 1980, S.180
16) Zum Fall Havemann siehe Havemann 1964, 1977, 1978 und 1980
17) Havemann 1980, S.30
18) Die erste und einzige DDR-Ausgabe erfolgte nach dem Fall der Mauer 1990.
19) Engels z.B. weist in seiner Kritik des sozialdemokratischen
Programmentwurfs dezidiert darauf hin, daß die „demokratische Republik"
die „spezifische Form der Diktatur des Proletariats" sei (vgl. MEW Bd.22,
S.233ff.).
20) MEW Bd. 17, S.539
21) Petrovic 1980, S.190
22) vgl. Ley/Schoeps 1997
23) Zum Versuch einer agnostischen und dennoch engagierten Wissenschafts- und
Gesellschaftstheorie siehe Schmidt-Salomon 1998
24) vgl. Popper 1980
25) MEW Bd.1, S.378
26) a.a.O., S.378f.
27) a.a.O., S.385
28) MEW Bd.25, S.784
29) MEW Bd.23, S.529f.
30) siehe z.B. Müller-Armack 1966

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130416/vo-san-toan-the-gioi-hay-tha-thu-cho-toi-loi-bao-chua-cho-mot-triet-gia-bi-ket-an),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!

Dân Luận

Pages

"Vô sản toàn thế giới hãy tha thứ cho tôi?" - Lời bào chữa cho một triết gia bị kết án một cách oan ức

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Copyright Text