"Lời cảm ơn tới Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và các ban
ngành" của ông Đoàn Văn Vươn cuối phiên tòa xử vụ Tiên
Lãng, <a
href="http://nld.com.vn/20130404085717866p0c1019/ong-doan-van-vuon-cam-on-lanh-dao-dang-nha-nuoc.htm">theo
thông tin từ báo chí chính thống</a>, làm nhiều người trong
chúng ta tê tái. Nó khiến tôi nhớ đến <a
href="http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=9777&rb=0302">miêu
tả đắng ngắt của ông Hoàng Văn Chí</a> [i] về thời Cải
cách Ruộng đất mà ông trực tiếp chứng kiến ở Khu Bốn:
Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thời ấy, ông Hồ
Chí Minh, đã không hề kí lệnh ân xá nào cho những người bị
kết án tử hình oan [ii], nhưng trước khi bị bắn những đảng
viên trung kiên vẫn hô vang "Hồ Chí Minh muôn năm!". Gần
hơn, tôi cũng nhớ đến những tờ đơn của người Việt
vượt biên sang Đức gửi chính quyền nước này: <em>Cộng hòa
Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam</em>. <em>Độc lập – Tự do –
Hạnh phúc</em>. <em>Đơn xin tị nạn tại Cộng hòa Liên bang
Đức…</em> Chỉ thiếu điều họ nhẩm tên "Bác" trên môi
để cầu được hưởng quy chế tị nạn chính trị.
Ông Vươn không thấy mình là nạn nhân của hệ thống, ông
chỉ tuyên chiến với những sai phạm cục bộ ở địa phương.
Song không chỉ mình ông đinh ninh như thế. Hơn một năm trước,
khi loan tin "<a
href="http://danviet.vn/76091p1c24/vinh-quangniem-vui-vo-oa.htm">vỡ òa
niềm vui</a>" sau <a
href="http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/476968/thu-tuong-ket-luan-vu-tien-lang-la-trai-luat.html">kết
luận của Thủ tướng</a>, truyền thông nhà nước đã đưa
Tiên Lãng thành chiến dịch đặt niềm tin vào sự đúng đắn
tuyệt đối, vào <em>infallibilitas</em> của trung ương, của hệ
thống. Mỗi nắm đấm giơ về phía Hải Phòng đều kèm theo hai
bàn tay hoan hô về phía Hà Nội.
Truyền thông nhà nước tất yếu dừng lại trước hàng loạt
câu hỏi sau Tiên Lãng mà then chốt là sự bất khả thi của mô
hình nhà nước pháp quyền trong một chế độ toàn trị. Khi
hành trình của công lí kết thúc bề mặt ở chỉ đạo của
một vị Thủ tướng thì số phận của nó, công lí, chỉ có
thể gọi là may rủi. Hoặc đồng bóng. Tòa án Nhân dân Tối
cao, cấp thẩm quyền tối thượng để bảo vệ công lí tại
Việt Nam, đã vinh danh sự đồng bóng này bằng quyết định
chuyển đột ngột theo chỉ đạo của Thủ tướng trong vụ
Đoàn Văn Vươn, trong khi <a
href="http://www.thanhtra.com.vn/tabid/77/newsid/50830/temidclicked/1061/seo/Mot-vu-cuong-che-co-dau-hieu-trai-luat-khac-can-tiep-tuc-duoc-lam-ro/Default.aspx">phán
quyết hoàn toàn ngược lại</a> cũng của chính tòa án này trong
một vụ tương tự vẫn còn nguyên đó. <a
href="http://www.nhandan.com.vn/phapluat/thoi-su-phap-luat/item/20041002-.html">Bản
án dành cho ông Đoàn Văn Vươn và gia đình</a> ngày 5-4 vừa
rồi cho thấy sự thảm hại của cái công lí may rủi và đồng
bóng ấy.
<center> * * *</center>
Bàn về trách nhiệm tập thể trước tội ác của nhà nước
Quốc xã, triết gia Đức Karl Jaspers đưa ra bốn khái niệm: 1.
<em>lỗi hình sự</em> của các cá nhân, do tòa hình sự giải
quyết; 2. <em>lỗi đạo đức</em>, do lương tâm của mỗi
người định đoạt; 3. <em>lỗi siêu hình</em>, do Thượng đế
phán quyết; và 4. <em>lỗi chính trị </em>của một hệ thống,
một chế độ, một nhà nước, do mọi công dân liên đới
chịu trách nhiệm. Ông viết:
"Trước những tội ác xảy ra nhân danh Đế chế Đức, mỗi
người Đức đều phải liên đới chịu trách nhiệm. Chúng ta
chịu trách nhiệm tập thể. Câu hỏi đặt ra là, mỗi chúng ta
phải thấy trách nhiệm của mình theo nghĩa nào. Hiển nhiên là
theo nghĩa chính trị, đồng trách nhiệm của mỗi công dân
trước các hành vi của nhà nước mà mình thuộc về. Nhưng vì
thế không bắt buộc cũng phải là trách nhiệm đạo đức về
việc tham gia thực tế hay tham gia tinh thần vào các tội ác
đó. Người Đức chúng ta có đáng phải chịu trách nhiệm về
những điều tệ hại mà chính chúng ta người Đức gây ra cho
mình hay những điều tệ hại mà chúng ta như nhờ phép mầu mà
tránh thoát không? Câu trả lời là có, – khi chúng ta dung thứ
cho một chế độ như thế ra đời trên đất nước mình. Câu
trả lời là không, – khi trong thâm tâm nhiều người chúng ta
đối địch với tất cả những cái Ác này và không cần phải
thừa nhận một lỗi đạo đức liên đới nào thông qua bất
kì một hành vi và động cơ nào. Quy trách nhiệm không phải là
nhận lỗi đạo đức. Như vậy lỗi tập thể tuy tất yếu là
trách nhiệm chính trị của các công dân, nhưng vì thế mà cũng
trong nghĩa đó không phải là lỗi đạo đức, lỗi siêu hình
và lỗi hình sự" [iii]. Trong một tác phẩm khác, ông còn
quyết liệt hơn với nhận định rằng trách nhiệm tập thể
thuộc về tất cả những ai không kịp thời nhận ra tội ác
chính trị và sau đó không hành động và không mạo hiểm đánh
đổi cả tính mạng mình để phản kháng [iv].
Theo cách đặt vấn đề này, trong bi kịch ở Tiên Lãng có
trách nhiệm chính trị tập thể mà mỗi người Việt Nam đều
liên đới.
© 2013 pro&contra
_________________________
[i] Hoàng Văn Chí, <em>Từ thực dân đến cộng sản – Một kinh
nghiệm lịch sử cho Việt Nam, </em>Paris, 1962
[ii] Nhưng ngày 15-10-1955, giữa cao trào của CCRĐ đợt 4, khi
những sai phạm của cuộc "cách mạng long trời lở đất"
theo mô hình Trung Quốc này đã tràn ngập, Hồ Chủ tịch kí <a
href="http://www.baotanghochiminh.vn/TabId/487/ArticleId/3901/PreTabId/464/Default.aspx">Sắc
lệnh 242-SL thưởng Huân chương Độc lập hạng ba</a> cho Kiều
Hiểu Quang, phó bí thư tỉnh ủy Quảng Tây, Phó trưởng đoàn
cố vấn Trung Quốc, phụ trách đoàn cố vấn CCRĐ tại Việt
Nam.
[iii] Angesichts der Verbrechen, die im Namen des deutschen Reiches verübt
worden sind, wird jeder Deutsche mitverantwortlich gemacht. Wir haften
kollektiv. Die Frage ist, in welchem Sinn jeder von uns sich
mitverantwortlich fühlen muss. Zweifellos in dem politischen Sinne der
Mithaftung jedes Staatsangehörigen für die Handlungen, die der Staat
begeht, dem er angehört. Darum aber nicht notwendig auch in dem moralischen
Sinne der faktischen oder intellektuellen Beteiligung an den Verbrechen.
Sollen wir Deutsche für die Untaten, die uns von Deutschen zugefügt wurden,
oder denen wir wie durch ein Wunder entgangen sind, haftbar gemacht werden?
Ja, sofern wir geduldet haben, dass ein solches Regime bei uns entstanden
ist. Nein sofern viele von uns in ihrem innersten Wesen Gegner all dieses
Bösen waren und durch keine Tat und durch keine Motivation in sich eine
moralische Mitschuld anzuerkennen brauchen. Haftbarmachen heißt nicht als
moralisch schuldig erkennen. Kollektivschuld also gibt es zwar notwendig als
politische Haftung der Staatsangehörigen, nicht aber darum im gleichen Sinne
als moralische und metaphysische und nicht als kriminelle Schuld. (Karl
Jaspers, <em>Die Schuldfrage</em>, Heidelberg/Zürich, 1946)
[iv] Karl Jaspers, <em>Wohin treibt die Bundesrepublik? Tatsachen, Gefahren,
Chancen</em>. München, 1966
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/node/18199), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét