<div class="boxleft320"><img
src="http://tuongnangtien.files.wordpress.com/2013/03/phum-gi-1.jpg?w=221&h=166"
/></div>
"<em>Tôi không đổ lỗi cho các em, vì các em chỉ là những
tờ giấy trắng. Người ta có viết gì lên đó đâu mà hy vọng
các em có chữ nghĩa. Nếu nền giáo dục Việt Nam không thể
dạy cho một học sinh lớp sáu người Jrai biết 15 – 8 bằng
bao nhiêu thì đây chỉ là một nền giáo dục tồi. Ôi, một
đất nước chỉ mới đây thôi tự hào là quốc gia đoạt
giải Nobel toán học mà dân chúng thì chẳng biết 4 + 7 bằng bao
nhiêu.</em>"
<b>Amai B'Lan</b>
<i>—————————–</i>
Hơn mười năm trước, báo Nhân Dân (số ra ngày 9 tháng 12 năm
2000) ái ngại đi tin:<i>"Các dân tộc Ba Na, Cà Dong, Chu Ru, Cà
Tu, Hà Nhì, Xê Đăng, Thổ Chỉ có từ hai đến ba học sinh
đạt tiêu chuẩn. Đáng chú ý, mỗi dân tộc: Cơ Lao, Xtiêng,
Giáy, Cơ-ho, Lào, La Chí chỉ có một học sinh đủ tiêu chuẩn
cử tuyển vào học các trường đại học, cao đẳng." </i>
Mẩu tin ảm đạm (và hiếm hoi) thượng dẫn, ngó bộ, không
tạo ra sự tin tưởng và an vui gì mấy cho những người dân
đang sống trong một quốc gia Độc Lập – Tự Do – Hạnh
Phúc. Và chắc vì thế, từ đó đến nay, không thấy những cơ
quan truyền thông của nhà nước Việt Nam đề cập đến tin
tức liên quan tới người dân bản địa ("được cử tuyển
vào học các trường đại học") như trước nữa.
Tuy thế, độc giả vẫn có thể đoán được cuộc sống, cũng
như tình trạng học vấn của học sinh miền núi, qua nhiều
nguồn thông tin khác:
<blockquote>- Ngày 15 tháng 1 năm 2013,<b> </b><a
href="http://ione.vnexpress.net/tin-tuc/nhip-song/2013/01/43346-tre-em-vung-cao-phong-phanh-trong-gia-ret.html">vnexpress</a>
đi tin:"<i>Trẻ em vùng cao phong phanh trong giá rét.</i><i>Có em
còn đi chân đất, mặc mỗi một chiếc áo mỏng tang</i>."
- Trước đó một hôm, hôm <strong>14 tháng 1 năm 2013, báo
</strong><a
href="http://www.baodatviet.vn/hinh-anh/201301/Canh-hoc-tro-xe-thit-chuot-cai-thien-bua-an-2213626/">Đất
Việt</a><strong> cũng đã buồn bã cho hay:
</strong><strong>"</strong><i>Không có thức ăn, hết măng ớt, các
em học sinh vùng cao phải dùng bẫy bắt chuột làm thức ăn
chống rét."</i>
<center><img
src="http://tuongnangtien.files.wordpress.com/2013/03/phum-gi-2.jpg?w=440&h=293"
height="293" width="440"></center>
<center><b>Cơm và chuột. Ảnh:<a
href="http://www.baodatviet.vn/hinh-anh/201301/Canh-hoc-tro-xe-thit-chuot-cai-thien-bua-an-2213626/?p=6">
baodatviet</a></b></center>
</blockquote>
Đời sống có những nhu cầu theo theo thứ tự ưu tiên sắp
sẵn: ăn – mặc, ăn – học… Ăn/mặc đều thiếu thốn như
thế thì học/hành ra sao?
Câu trả lời có thể tìm được trong một lớp học ở thôn
Phùm Gi, thuộc Tây Nguyên, qua cuốn bút ký <i>Nước Mắt Của
Rừng</i> (*) của Amai B'Lan – một cô giáo trẻ, đến từ
miền xuôi:
<blockquote><i>Phùm Gi cách buôn Nu khoảng sáu cây số thôi nhưng
có tới hai kiểu đường. Hai cây số đầu là đường nhựa
láng o, khoảng bốn cây số sau thì lởm chởm đá, ổ gà và
mịt mù bụi bặm. Buôn nằm cạnh quốc lộ 25, bên cạnh con
đường rách nát y như bản thân mình vậy. Đi ngang qua nhìn vào
buôn, sẽ thấy những ngôi nhà sàn nhỏ bé đứng cạnh nhau,
rúm ró, buồn bã và nín nhịn. Cả buôn có khoảng 70 nóc nhà.
Chín mươi chín phần trăm là người Jrai và một gia đình
người Kinh đến bán tạp hóa giữa làng...</i>
<i> Cũng như những buôn khác, Phùm Gi sống bằng nghề nông.
Trước kia họ trồng lúa, còn bây giờ chuyển qua trồng mì vì
mì có giá hơn. Họ cũng trồng thêm lúa, mè, bắp, hột dưa và
nuôi bò dê tăng thu nhập. </i>
<i>Nương rẫy Phùm Gi nằm bên kia sông Pa, dưới dãy núi cao
ngất, vì đất bên này bán cho người Kinh hết rồi. Muốn lên
rẫy, họ phải vượt sông bằng chiếc ghe nhỏ, hai tay hai mái
chèo bơi đi như vịt, trông rất nguy hiểm. Rẫy xa, bố mẹ đi
làm từ sáng đến chiều mới về, mấy đứa nhỏ ở nhà tự
tìm cái ăn. Nấu cơm được thì ăn, không thì chạy qua nhà
hàng xóm ăn ké. </i>
<i>Có bữa tôi thấy tụi nhỏ ăn xoài trừ cơm. Bí quá không
kiếm được cái gì bỏ vào miệng thì nhịn. Ăn uống thất
thường, thiếu chất, nên đứa nào đứa nấy cũng bụng ỏng
đít beo, không lớn lên được mà cứ quắt lại.</i>
<i> Người Jrai thương con vô cùng nhưng lại không biết cách
chăm sóc con cái. Họ để quần áo chúng rách rưới, đầu tóc
dơ bẩn, mặt mày lem luốc. Mỗi chiều tắm xong, đám trẻ
đứng trên những tảng đá cao ngóng bố mẹ từ bờ bên kia
chèo về như những con chiên lạc không người chăn dắt...</i>
<center><img
src="http://tuongnangtien.files.wordpress.com/2013/03/phum-gi-3.jpg?w=518&h=379"
height="379" width="518"></center>
<i>Tối đến, tôi còn đang ăn dở chén cơm thì các em tới.
Tất cả là 25 em cả trai lẫn gái, một con số khá ấn tượng
trong buổi gặp đầu tiên. Đứa lớn nhất 19 tuổi và nhỏ
nhất năm tuổi. Học cao nhất lớp tám và có tới một nửa
chưa biết chữ là gì. </i>
<i>Các em tới, rất vô tư và tự nhiên ngồi xuống xung quanh
tôi, líu lo như một đàn chim. Các em tới vì biết hôm nay có
người đến buôn của các em và dạy một cái gì đó, chỉ
vậy thôi.</i>
<i>Các em tới với đôi mắt to tròn, đen láy và hàng lông mi
cong vút lúc nào cũng mở ra nhìn tôi. </i>
<i>Các em tới, đi chân đất, mặc nguyên bộ quần áo còn ẩm
ướt lúc chiều tắm bên sông Pa. </i>
<i>Các em tới với hai bàn tay trắng, thừa sự háo hức nhưng
đầy vẻ ngại ngùng. </i>
<center><img
src="http://tuongnangtien.files.wordpress.com/2013/03/phum-gi-41.jpg?w=550&h=412"
height="412" width="550"></center>
<center><b>Viết nằm: Ảnh: Trần Thị Trung Thu</b></center>
<i>Chúng tôi ngồi bên nhau, làm quen và phác họa rất nhanh
chương trình học. Một tuần sẽ học năm buổi. Từ thứ hai
tới thứ sáu. Lúc bảy giờ đến chín giờ tối vì ban ngày
các em đều bận đi chăn bò. Sau giờ học sẽ sinh hoạt vòng
tròn, tập hát, kể chuyện hay chiếu phim tùy nhu cầu. </i>
<i>Tôi biết trong buôn các em yếu nhất hai môn toán và tiếng
Việt nên chỉ tập trung dạy hai môn đó. Ban ngày tôi rảnh, ai
cần học cứ tới, tôi dạy hết. Bọn trẻ khoái chí, vỗ tay
rần rần và hẹn tối mai rủ thêm bạn tới. </i>
<i>Khi bọn trẻ về hết và chỉ còn lại một mình trong ngôi
nhà trống trải, thì tôi tự hỏi chính mình:"Thế là lớp
học của tôi bắt đầu thật rồi sao?" Bắt đầu mà chẳng
có gì cả. Không bàn không ghế. Không phấn không bảng. Không
sách vở bút viết. Đến cả ánh sáng cũng nhờ nhợ như một
vì sao xa. Chúa ơi, Chúa đã dẫn con tới đây thì xin Chúa cũng
hãy chỉ bảo cho con biết con phải làm gì nhé. Và Chúa đã
nhận lời. </i>
<i>Ngài chỉ cho tôi biết việc đầu tiên là tôi hãy quá giang
xe về Ia R'siơm vào sáng hôm sau để mua sách vở, bút viết
cho bọn trẻ, sau đó về nhà ama tìm một tấm ván làm bảng.
Tôi không quên mang theo ít thuốc Panadol phòng ốm đau. Anh Wiêng
xung phong làm xe ôm chở tôi về lại Phùm Gi với bao nhiêu thứ
lỉnh kỉnh trên người. </i>
<i>Qua tới nơi mới biết còn thiếu một thứ rất quan trọng,
đó là bàn học. Thế là cô trò hì hục vác những tấm ván ở
chuồng bò nhà ami H'hot ra sông Pa cọ rửa, lau khô. Tôi mượn
ba cái ghế nhựa nhà ami H'hot làm trụ mà vẫn không đủ,
liền mượn luôn cả cái cối giã gạo của nhà bên cạnh. Vậy
là có những cái bàn ngon lành. </i>
<i>Tưởng thế là ổn, ai dè học trò đông quá, lên tới 35 em,
không có đủ bàn, thành thử, khoảng một phần ba lớp học
phải nằm, quỳ hoặc bò ra mà viết. Học trò của tôi viết
trên những cái bàn thô kệch ấy. Những dòng chữ ngoằn ngoèo,
đôi khi dơ bẩn, tẩy xóa tùm lum, duy chỉ có đôi mắt là sáng
như sao và sự chăm chỉ đến tê người. Nhìn học trò lăn lóc
viết, tôi như chết lặng.</i>
<i> Ôi! Có nơi đâu đi kiếm con chữ mà khổ sở đến vậy
không hả trời? </i>
<center><img
src="http://tuongnangtien.files.wordpress.com/2013/03/phum-gi-5.jpg?w=550&h=412"
height="412" width="550"></center>
<center><b>Sinh hoạt vòng tròn. Ảnh: Trần Thị Trung
Thu.</b></center>
<i>Tôi phát cho mỗi em một cây viết và một cuốn vở, bắt
các em viết tên của mình vào vở, khi học xong tôi thu bút vở
lại, kẻo bọn trẻ mang về xé vở làm diều hết. Bữa sau
tới học, tôi lại phát ra. Thế là bảo toàn được lực
lượng. Cứ nhìn gương mặt háo hức nhận vở của bọn nhóc
mà thấy vui lây. </i>
<i>Có nhiều em chưa biết viết, phải nhờ mấy bạn lớn viết
hộ tên. Người Jrai có nhiều cái tên đọc muốn méo miệng mà
vẫn không trúng, tiếng Việt cũng không biết phải viết thế
nào. Những em chưa biết viết không theo kịp anh chị lớp lớn,
tôi cho ngồi riêng ra một góc rồi cầm tay tập viết cho từng
đứa. </i>
<i>Có cầm tay bọn nhóc, có đặt mũi vào mái tóc cháy nắng và
bộ quần áo khét lẹt, lấm lem bùn đất và sực nức mùi phân
bò của bọn nhóc, mới thấy xót xa cho các em. Còn bọn trẻ
thì cứ nắm chặt bút, mím chặt môi viết như sợ từng chữ
bay đi mất. </i>
<i>Học xong, tôi cho sinh hoạt vòng tròn. Từ trước đến giờ,
chưa có ai đến với các em, dạy dỗ các em và cho các em chơi
các trò chơi mà đáng lí tuổi của các em phải được
chơi.</i><i>..</i><i> Qua một ngày vất vả ngược xuôi, sau dãi
dầu mưa nắng, thì giờ đây, các em được tha hồ sống thật
với bản tính hồn nhiên vô tư của tuổi thơ. Các em không còn
vẻ lam lũ của những đứa trẻ chăn bò nữa, mà thay vào đó
là những gương mặt linh hoạt, nụ cười rạng rỡ và ánh
mắt lung linh. </i>
<i>Tôi thích đứng một mình nhìn các em ra về sau khi giải tán,
vì lúc đó, men chơi còn chất ngất, khiến đứa này chọc
ghẹo đứa kia, để rồi cả đám đuổi bắt nhau, tiếng cười
giòn tan như bắp nổ rộn rã trên đường làng. Bóng bọn trẻ
khuất lấp trong màn đêm rồi đậu xuống dưới một mái nhà,
mang theo vào giấc ngủ nụ cười trên môi. Hôm nay trăng sáng,
tha hồ chơi, gần mười giờ rưỡi các em mới chịu về. </i>
<i>Mấy chục cái miệng thi nhau chúc tôi "pit hiam" (ngủ ngon)
rồi ùa chạy đi trên con đường làng đầy ánh trăng, tiếng
cười trong veo như nước suối cứ trầm bổng rồi tan theo núi
rừng vào thinh không. Tối nào cũng có vài chục người chúc
ngủ ngon. Không muốn cũng sẽ ngủ rất ngon, hỡi những thiên
thần Jrai. </i>(Amai B'lan. Nước Mắt Của Rừng<i>.</i> San Jose:
Nhân Ảnh, 2013.)</blockquote>
Trong giấc ngủ, tất nhiên, những thiên thần Jrai có thể mơ
đến một ngày được bước chân vào ngưỡng cửa đại học
– một thứ đại học có tầm vóc quốc tế, theo như lời
của người đại diện của hội đồng sáng lập Dự Án Đại
Học Tư Thục Trí Việt (<a
href="http://www.trivietuniversity.edu.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=59&divid=57&defaultindex=4">Tri
Viet International University Project</a>) bà <a
href="http://www.tamnhin.net/Print/1185/To-mo-muon-biet-CEO-nuoc-ngoai-co-di-hoc-lop-CEO-khong.html">Tôn
Nữ Thị Ninh</a>:
<blockquote> "<i>Gọi là trường quốc tế bởi vì sẽ dạy
bằng tiếng Anh kể từ năm thứ 2, với lập luận rằng thanh
niên Việt Nam thời hội nhập phải có tiếng Anh như là một
ngôn ngữ làm việc của mình, ngoài tiếng mẹ
đẻ...</i>"</blockquote>
Tất nhiên, đây là một giấc mơ xa. Cũng xa vời (và mịt mờ)
như cái chủ nghĩa xã hội mà Đảng và Bác (kính yêu) đã
chọn. Tạm thời, ngày mai, khi vào lớp những các em hãy cứ
nhẩn nha học phép toán xem 15 trừ 8 còn bao nhiêu (trước đã)
để đỡ bị cái nạn hay bị người Kinh thối lộn tiền –
khi đi mua muối!
K' Tien
__________________
(*) <i>Nước Mắt Của Rừng</i>. Bút Ký của Amai B'Lan.Tựa:
Phan Ni Tấn.Nhân Ảnh Xuất Bản. Bìa và tranh: Khánh
Trường.Trình Bày: Lê Hân & Tạ Quốc Quang.Copyright @ 2013 by
Trung Thu. ISBN: 978-0-9811982-9-3.Ấn phí và bưu phí 15 M.K. Sách có
thể đặt mua theo địa chỉ sau:
Mr. Lê Hân
375 Destino Circle, San Jose, CA 95133
U.S.A or han.le3359@gmail.com
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130316/tuong-nang-tien-lop-hoc-phum-gi), một
số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét