Đoan Trang - "Nói với mình và các bạn": Vận động hành lang, thành lập đảng...

<em>Dưới đây là bài viết thứ tư trong loạt bài "Nói với
mình và các bạn: Vẻ đẹp của chính trị". Mục đích mà
loạt bài hướng tới là góp phần giúp độc giả, nhất là
các bạn trẻ, hiểu hơn về chính trị, về sự tham gia, về
tự do ngôn luận và sự phân biệt giữa tự do ngôn luận với
xúc phạm người khác, về hiến pháp, quyền lập hiến và
quyền tẩy chay hiến pháp, bất phục tùng dân sự. </em>

<em>Còn mục đích của bài thứ tư, thứ năm là trả lời một
cách cụ thể câu hỏi: Trên lý thuyết, tham gia chính trị là
làm gì?; và liên hệ nó với những câu chuyện trong thực tiễn
ở Việt Nam cũng như thế giới.</em>


<center>* * *</center>

<h2>Kỳ 4</h2>

<h2>VẬN ĐỘNG HÀNH LANG, THÀNH LẬP ĐẢNG</h2>

Với cách hiểu chính trị là "quá trình ra quyết định và
thực thi quyết định đó trong một nhóm, một cộng đồng,
một xã hội, một quốc gia", hoạt động chính trị, theo
nghĩa rộng, là tất cả những gì bạn làm để tạo áp lực
lên một cá nhân, một cơ quan, một tổ chức, nhằm thuyết
phục họ hành động như ý bạn muốn. Còn theo nghĩa hẹp,
hoạt động chính trị là công việc của những người làm
chính trị như một nghề để sống; tuy nhiên, chúng ta sẽ bàn
đến các chính trị gia chuyên nghiệp trong một kỳ khác của
loạt bài này.

Trở lại với cách hiểu hoạt động chính trị là tất cả
những gì bạn làm để thuyết phục cá nhân, cơ quan, tổ
chức, bạn thấy ngay là nó quá rộng: Từ việc nhỏ như vận
động cả công ty đặt điều hòa nhiệt độ ở mức trên 25
độ C, cho đến việc lớn hơn như làm thế nào để GS-TS.
Nguyễn Minh Thuyết tiếp tục làm đại biểu quốc hội thêm
một khóa thứ ba, trong khóa này dứt khoát phải làm sao để
bác ấy thúc đẩy vấn đề bảo vệ môi trường và xử lý
dứt điểm chuyện vệ sinh an toàn thực phẩm… cái gì cũng là
hoạt động chính trị cả.

Quá rộng, quá nhiều và bao trùm, nhưng bạn đừng "ngộp
thở" vội, vì chúng ta sẽ phân loại các hoạt động chính
trị ngay bây giờ. (*) Về cơ bản, có các hình thức hoạt
động chính trị như sau: vận động; hoạt động đảng phái;
làm truyền thông; khiếu kiện; biểu tình; đình công; tẩy chay;
bất tuân dân sự; bạo động, ám sát. (Bạn có thể thấy hình
thức cuối cùng, "bạo động, ám sát", là đầy màu sắc
bạo lực, vô luật, vô chính phủ. Đúng vậy, nhưng chúng vẫn
cứ là hoạt động chính trị và vì thế vẫn sẽ được liệt
kê ở đây.)

<h2>Vận động </h2>

Vài năm gần đây, trong ngôn ngữ chính trị của Việt Nam xuất
hiện một số từ mới như "vận động hành lang", "vận
động chính sách", dịch từ tiếng Anh "lobby" và "policy
advocacy", gọi chung là "vận động". Đó là việc một cá
nhân, hoặc một nhóm lợi ích có tổ chức, tác động lên quá
trình hoạch định chính sách để chính sách được ban hành
theo ý họ, bằng cách gặp gỡ trao đổi, thuyết phục, hối
lộ, đe dọa người làm chính sách. Ví dụ bạn mời sếp đi
nhậu, hoặc đến nhà sếp biếu vợ sếp mảnh khăn kết hợp
với cái phong bì, để nhờ sếp hạ thấp tiêu chuẩn cho chức
vụ trưởng/phó phòng… đều là vận động cả.

Trên bình diện quốc gia, người làm chính sách có thể là quan
chức chính phủ, dân biểu (nghị sĩ, ở ta gọi là "đại
biểu quốc hội"), và cả tòa án. Riêng ở Việt Nam, "đối
tượng" làm chính sách bao gồm một lực lượng tối quan
trọng là lãnh đạo các cơ quan Đảng, từ trung ương đến
địa phương.

Vận động, theo nghĩa nguyên thủy của nó, là một hoạt động
chính đáng, hợp pháp và cần thiết. Tuy nhiên, điều kiện
tiên quyết để nó chính đáng, hợp pháp, là vận động phải
đảm bảo công khai, minh bạch – mà công khai, minh bạch những
gì, hình thức vận động cụ thể như thế nào, thì do luật
pháp quy định. Ví dụ, công chúng có quyền biết là nhóm lợi
ích nào đang ủng hộ và tác động để dự án Đường sắt
cao tốc Bắc-Nam được thông qua, nhóm lợi ích nào đứng sau
chủ trương khai thác bauxite Tây Nguyên… Thậm chí luật còn
phải quy định rõ: Đưa bao nhiêu tiền thì là hợp lý và chấp
nhận được?

Nếu không có luật, không có sự công khai minh bạch, thì vận
động sẽ trở thành "đi đêm", "hối lộ", "móc
ngoặc", "tham nhũng chính sách" như ở Việt Nam.

Về phần mình, nếu bạn (hoặc nhóm lợi ích của bạn, nếu
có) muốn vận động thành công thì điều kiện tiên quyết là
bạn phải có khả năng "tiếp cận đối tượng hoạch định
chính sách" hoặc phải biết sử dụng người có khả năng
làm việc đó. Tóm lại là biết "đi đúng cửa" – chuyện
này thì ở nước nào cũng vậy.

<h2>Hoạt động đảng phái</h2>

Vận động là hình thức hoạt động chính trị mà một cá
nhân – như bạn – cũng có thể làm. Nhưng tất nhiên, nó sẽ
hiệu quả hơn nếu bạn có tổ chức. Giống như khi bạn muốn
tất cả các cơ quan, công sở, đều thực hiện phong trào
"trên 25 độ C", thì bạn nên huy động thêm một số người
cùng nghĩ như bạn vào việc thuyết phục, hoặc bạn phải lôi
kéo được một tổ chức nào đó có liên quan, ví dụ một NGO,
một cơ quan báo chí, một kênh truyền hình về môi trường,
cùng tham gia ủng hộ/ bảo trợ/ tài trợ cho bạn. Một tiếng
nói đơn lẻ khó mà có sức mạnh như nhiều tiếng nói cùng
kết hợp một cách có tổ chức.

Cho nên hoạt động chính trị gắn với tổ chức, đảng phái
là vì thế. Để hiệu quả, bạn sẽ phải hoặc là thành lập
một tổ chức/ chính đảng mới; hoặc gia nhập một tổ chức/
chính đảng có sẵn; hoặc bố trí, chỉ định nhân sự vào
một tổ chức/ chính đảng nào đó có ảnh hưởng quyết
định chính sách (hiểu nôm na là "cài cắm người").

Việc đoàn kết, tập hợp lại là điều đương nhiên để có
thể thực hiện một mục đích chung, chẳng hạn để tiếng
nói của mình được lắng nghe; vậy nên nó đã trở thành một
trong các quyền con người căn bản, ngôn ngữ chính trị gọi
là "quyền lập hội" (bao gồm cả thành lập đảng phái).
Định nghĩa một cách đầy đủ hơn: Quyền lập hội là quyền
của mỗi cá nhân được hợp tác cùng các cá nhân khác trong
việc lên tiếng, thúc đẩy, theo đuổi và bảo vệ một/những
lợi ích chung của họ. Quyền này đôi khi cũng được gọi là
quyền tụ tập.

Như vậy, bạn có thể thấy khiếu kiện tập thể, biểu tình,
thành lập đảng mới, đều là thực hiện quyền tự do tụ
tập/ quyền tự do lập hội của mình. Và chắc rằng đến
đây thì bạn cũng đã hiểu vì sao luật về hội của Việt Nam
mãi vẫn chưa được thông qua, sau ít nhất 16 lần dự thảo
(tính đến năm 2010); vì sao Nhà nước lại ra Nghị định 38
xử phạt hành chính các hành vi tụ tập đông người…

Bạn cũng có thể tự hỏi: Vậy nếu là người dân thấp cổ
bé họng, không có khả năng tiếp cận nhà làm chính sách để
mà lobby, cũng không được kết hợp với những người khác,
không được "có tổ chức" đứng sau lưng, thì còn biết
làm cách nào để lên tiếng, để nguyện vọng của mình
được lắng nghe và thực hiện đây?

Trong thời đại Internet, công nghệ Web 2.0 (chứ không phải
Đảng và Nhà nước ta) đã đem đến một cách mới cho người
dân lên tiếng. Cách đó đã được sử dụng và mang lại hiệu
quả nhất định trong nhiều sự kiện chính trị vài năm trở
lại đây, và các blogger, Facebooker gọi nó là "làm truyền
thông". Và bạn biết không, đó cũng chính là một hình thức
hoạt động chính trị.

(*) Cách phân loại này dựa trên một số lý thuyết về khoa
học chính trị, đặc biệt là của nhà chính trị học người
Mỹ Austin Ranney, cùng với nhìn nhận của tôi về thực tế ở
Việt Nam.


<strong>Kỳ sau:</strong> Làm truyền thông hay là "tuyên truyền
phản tuyên truyền"

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130317/doan-trang-noi-voi-minh-va-cac-ban-van-dong-hanh-lang-thanh-lap-dang),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!