1. Khoảng năm 2000-2001, trong quá trình tìm hiểu văn hóa Trung
Quốc, đặc biệt là những thói hư tật xấu của họ đến
văn hóa Việt Nam, như thói háo danh hư học, tôi đọc được
cuốn "Người Trung Quốc xấu xí" của Bá Dương – một nhà
báo người Đài Loan. Càng đọc và suy ngẫm, tôi càng thấy
người Trung Quốc quả thực có những thói quen rất xấu, như
kỳ thị chủng tộc, tự tôn quá đáng, cãi lấy được v.v.
Vài năm sau đó, tôi có dịp làm việc với nhiều đồng nghiệp
đến từ Trung Quốc lục địa. Về chuyên môn họ khá vững
vàng, nhưng về văn hóa, ngoài những mô tả của Bá Dương ra,
tuy đậm nhạt khác nhau tùy người, thì còn một đặc điểm
chung rất nặng nề mà Bá Dương đã không nhắc đến. Đó là:
những người Trung Quốc mới này, dù là nhà khoa học, cũng bị
chính phủ Trung Quốc tuyên truyền một chiều kiểu nhồi sọ
tạo ra những định kiến rất khó gỡ bỏ, đặc biệt là trong
các tranh luận liên quan đến tranh chấp biên giới, hải đảo,
trong đó có tranh chấp ở Biển Đông giữa Trung Quốc với các
nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.
Còn nhớ, vào ngày 17 tháng 2 năm 1979, Trung Quốc đã tấn công
trên toàn tuyến biên giới phía Bắc Việt Nam. Cuộc chiến
ngắn nhưng đẫm máu. Hơn ba mươi năm sau trôi qua, nguyên nhân
thực sự của cuộc chiến vẫn còn trong vòng tranh luận. Vì
thế, trong một cố gắng tìm hiểu nguyên nhân thực sự của
cuộc chiến theo lý giải của phía bên kia, tôi đã hỏi ba
đồng nghiệp người Trung Quốc. Cả ba đều trên dưới ba
mươi tuổi, tốt nghiệp Tiến sĩ ở trong nước, rồi sang Anh
làm việc cùng nhóm với tôi. Điều tôi quan tâm là với những
người Trung Quốc trẻ, được đào tạo bài bản ở trong
nước, thì thông qua tuyên truyền và giáo dục của nhà nước
Trung Quốc, họ hiểu về căn nguyên cuộc chiến như thế nào.
Sau một giờ trao đổi, cả ba người đều đưa ra cùng một
kết luận giống hệt nhau: Trung Quốc tiến đánh Việt Nam, vì:
- Trung Quốc đã giúp đỡ Việt Nam rất nhiều trong cuộc
kháng chiến chống Mĩ, nhưng Việt Nam đã liên kết với Liên
Xô (cũ) để đe dọa Trung Quốc.
- Do Việt Nam tiến đánh Campuchia, một đồng minh thân cận
của Trung Quốc.
- Do xung đột biên giới dai dẳng, Việt Nam đòi chia biên
giới theo hướng có lợi cho mình.
Cả ba đều đưa ra lý lẽ như vậy, nhưng không đi sâu phân
tích xem lý lẽ đó đã thỏa đáng chưa, và nguyên nhân thực
sự của những cái được gọi là nguyên nhân kia là gì. Điều
này hoàn toàn trái ngược với tác phong làm việc khoa học, tìm
hiểu kĩ nguyên nhân, liên hệ đến các yếu tố tác động bên
ngoài, như trong các vấn đề chuyên môn của họ.
Ba người đến từ ba vùng khác nhau của Trung Quốc, nhưng đều
đưa ra những lập luận giống hệt nhau. Điều đó cho thấy,
chính sách tuyên truyền của Trung Quốc được tiến hành đồng
bộ và rộng khắp đến mức nào. Và ảnh hưởng của chính
sách tuyên truyền một chiều đó ảnh hưởng lệch lạc đến
nhận thức của nhân dân họ ra sao, vì trong một vấn đề
phức tạp như cuộc chiến biên giới năm 1979, nguyên nhân thực
sự của nó không thể chỉ gói gọn trong mấy dòng lập luận
đơn giản. Trong các cuộc binh đao, việc đẩy hết trách nhiệm
cho phía yếu hơn và làm ra vẻ mình vô can là một việc rất
khó được chấp nhận.
2. Ngày 22/2/2013, Bà Rose Tang – một nhà báo người Mỹ gốc
Hoa, đã từng giảng dạy tại đại học Princeton - đã chụp
lại tấm biển có dòng chữ tiếng Trung và Anh "Không phục
vụ người Nhật, người Philippines, người Việt Nam và chó"
tại nhà hàng Beijing Snacks (Bách Niên Lỗ Chử) và đăng lên
trang facebook cá nhân. Những tấm ảnh này đã gây ra một sự
phẫn nộ lớn trong cộng đồng người Việt. Sau đó, tấm
biển này đã được gỡ bỏ, nhưng ông chủ nhà hàng nhất
định không chịu xin lỗi về việc kỳ thị chủng tộc này.
Tuy đây chỉ là việc làm của cá nhân ông chủ nhà hàng nói
trên, nhưng nó phản ánh tâm lý kỳ thị chủng tộc đang rất
phổ biến ở Trung Quốc, nhất là trong bối cảnh căng thẳng
trong tranh chấp chủ quyền biển đảo giữa Trung Quốc và Việt
Nam, Philippines, Nhật Bản ngày càng gia tăng. Tình hình trở nên
đặt biệt căng thẳng với Việt Nam và Philippines khi Trung Quốc
ngày càng lộ rõ ý đồ độc chiếm biển Đông với yêu sách
về "đường lưỡi bò" hết sức phi lý, bất chấp Công
ước Liên hiệp quốc về Luật biển 1982 (UNCLOS).
Khi chính phủ Nhật Bản quốc hữu hóa đảo Senkaku, hàng loạt
vụ đập phá cửa hàng bán đồ Nhật đã xảy ra. Khi Philippines
đâm đơn kiện Trung Quốc ra tòa quốc tế, thì chính quyền
Trung Quốc kịch liệt phản đối, và một nhà hàng Trung Quốc
treo tấm biển kỳ thị chủng tộc gây sốc này.
Nhớ lại lời bàn về kỳ thị chủng tộc của Bá Dương:
"Tôi chỉ muốn nói cái đầu óc kỳ thị nơi người Trung
Quốc, so với kỳ thị chủng tộc, còn ở mức độ thấp kém
hơn, vì nó là đầu óc kỳ thị địa phương", mới thấy
rằng việc kỳ thị chủng tộc là có thật và thực sự là
một căn bệnh của người Trung Quốc.
Người Trung Quốc ngay từ mới sinh ra đã được, hoặc bị,
văn hóa Khổng giáo truyền thống tẩm ướp tư tưởng tề gia,
trị quốc, bình thiên hạ. Chính tư tưởng coi việc bình thiên
hạ như tột đỉnh thành công này, cộng hưởng với tâm lý
kỳ thị chủng tộc và chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, mới là
điều đáng quan ngại.
Nếu liên hệ xa hơn, thì việc kỳ thị chủng tộc đã nằm
trong truyền thống văn hóa của Trung Quốc từ thời xa xưa.
Người Trung Quốc luôn cho rằng đất nước họ là trung tâm
của thế giới, nên mới tự gọi mình là Trung Quốc. Họ cũng
tự coi dân tộc mình là ưu việt hơn các dân tộc xung quanh,
nên gọi các dân tộc này là Man - Di - Địch - Nhung, cần phải
giáo hóa.
3. Trong lo ngại về những căng thẳng mà Trung Quốc gây ra cho
các nước xung quanh trong thời gian gần đây, đặc biệt khi
Trung Quốc đang trỗi dậy, có sức mạnh kinh tế và quân sự
vượt trội so với các nước láng giềng, thì tâm lý kỳ thị
chủng tộc này là một điều rất đáng lo ngại. Nó nhắc nhở
người ta nhớ lại hình ảnh của các nước phát xít trước
thế chiến thứ hai. Thời kỳ đó, ở các nước này cũng phổ
biến tâm lý kỳ thị chủng tộc, coi chỉ dân tộc mình là ưu
việt đáng sống, còn các dân tộc khác chỉ là thứ cấp,
thậm chí đáng bị loại bỏ. Chính tâm lý kỳ thị chủng tộc
và chủ nghĩa dân tộc cực đoan hẹp hòi ở các nước
phát-xít này là một trong những nguyên nhân đưa nhân loại
đến cuộc đại chiến tàn khốc, mà hệ quả của nó đến
bây giờ vẫn còn dai dẳng, và có lẽ sẽ không bao giờ có
thể khắc phục hết được.
Liệu Trung Quốc có đi theo vết xe đổ này không? Liệu Trung
Quốc có gây ra đại họa cho nhân loại bởi chủ nghĩa dân
tộc cực đoan hẹp hòi mà chính phủ họ ít nhiều cổ xúy,
trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua tuyên truyền một chiều
về các tranh chấp và xung đột lợi ích với các dân tộc
khác? Câu trả lời còn chưa rõ ràng. Nhưng có một điều chắc
chắn, nếu chính phủ Trung Quốc không có những điều chỉnh
kịp thời để hạn chế tâm lý kỳ thị chủng tộc và chủ
nghĩa dân tộc cực đoan hẹp hòi dường như đã rất rõ ràng
thì điều không ai muốn rất có thể sẽ lại xảy ra. Đó sẽ
là cái giá quá đắt, không chỉ đối với Trung Quốc và các
nước nạn nhân, mà còn với cả nhân loại.
Với tâm lý việc kỳ thị chủng tộc, nhiều người Trung Quốc
đã thực sự xấu xí. Và sự xấu xí này đang đang được gia
cường trực tiếp hay gián tiếp thông qua chính sách tuyên
truyền một chiều của nhà nước Trung Quốc.
4. Đối với Việt Nam, bài học về sự phản tác dụng của
chính sách truyền thông một chiều đã nói trên đây của Trung
Quốc cũng cần phải được nghiêm túc xem xét. Tuyên truyền
một chiều có thể có tác dụng cho các chính sách nhất thời
của nhà nước, nhưng về lâu dài thì lại có hại cho dân trí,
dân khí và sự trưởng thành của dân tộc. Người dân chỉ có
thể trưởng thành nếu được tiếp cận các luồng thông tin
đa dạng và được tự do tham gia thảo luận, hòng tìm ra sự
thật trong rừng thông tin đó. Nói cách khác, dân tộc chỉ có
thể trưởng thành nếu mọi người dân của nó được quyền
tự do tiếp cận thông tin, tự do thảo luận, tức tự do báo
chí được đảm bảo.
Với những sự việc nhỏ như sự kỳ thị chủng tộc của
một chủ nhà hàng Trung Quốc trên đây, việc lên tiếng để
bảo vệ phẩm giá của mình là cần thiết. Nhưng điều này
sẽ trở thành vô nghĩa nếu Việt Nam cứ mãi nghèo nàn tụt
hậu, cứ mãi ở thế yếu so với họ. Nếu đât nước không
phát triển đươc, dẫn đến dân tộc bị khinh rẻ trên
trường quốc tế thì lỗi này trước hết thuộc về các nhà
lãnh đạo đất nước, và sau đó là từng người dân cụ
thể.
Vì thế, điều cần thiết hơn là phải làm sao cho Việt Nam hung
mạnh, phải giải phóng sức sản xuất và sức sáng tạo, quy
tụ nguồn lực để phát triển. Điều này đòi hỏi nỗ lực
trước hết của các lãnh đạo, sau đó mới đến từng người
dân.
Nếu Việt Nam giàu mạnh, thì những lời kỳ thị đâu đó chỉ
như con gió thoảng, có gì là đáng ngại? Còn khi Việt Nam mãi
nghèo nàn lạc hậu, thì tức giận khi bị kỳ thị đâu có
giúp được gì nhiều.
<em>Bài đã đăng trên <a
href="https://mail.google.com/mail/u/0/?shva=1#search/tctiasang%40gmail.com/13d38a69e463a52a">Tạp
chí Tia sáng</a>.</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130315/giap-van-duong-tuyen-truyen-mot-chieu-lam-nguoi-trung-quoc-them-xau-xi),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét