Đọc Pilinszky János miệt mài
Càng ngày càng vỡ lẽ: từ ngày đọc và dịch Hamvas Béla đến
giờ, tại sao mình càng hiểu ra những nhà thơ Hung trước kia
trên trường đại học, mình chỉ thích một cách <em>"cảm
tính"</em> mà không hiểu tại sao thích? Trước kia, mình đã
thích Szabó Lőrinc, Juhász Gyula, Pilinszky János, nhưng…cứ đọc
thế thôi, biết là hay nhưng không giải thích nổi.
Giờ đây thì biết rồi: chính nhờ metafizika, siêu hình học,
bản thể học trong tư tưởng của Hamvas Béla. Trước kia, không
biết chút gì về điều này, không ai dạy bảo cho mà biết,
chưa đủ sức để hiểu, và đây là lý do chính: chưa gặp bác
Hamvas Béla. Vì nếu thiếu cách tiếp cận cơ bản từ các tác
phẩm của Hamvas, không hiểu gì cả. Hamvas Béla không cung cấp
kiến thức, bác chỉ đường, kẻ nào muốn hiểu, hãy cặm
cụi, hãy quay lại từ đầu, hãy vứt bỏ tất cả những gì
bị nhồi nhét từ xưa tới nay, hãy <em>"bước ra khỏi hiện
tại"</em>, hãy bước ra khỏi thời gian lịch sử, hãy trở
thành tờ giấy trắng, hãy NHÌN và suy ngẫm. Sẽ hiểu.
Tất cả mọi kẻ <em>"mù chữ thánh"</em>, mọi kẻ duy vật
hóa, mọi kẻ ngu muội chỉ học phần ngọn mà không hiểu
phần gốc, hiện thân chính xác của nền giáo dục XHCN vô
thần, vô sản hóa, quy tất cả vào vật chất và đấu tranh
giai cấp, lấy cơ sở nào để hiểu: thượng đế là cái gì?
tội lỗi là cái gì? bản thể là cái gì? siêu nhân là cái gì?
siêu việt, bí truyền là gì?
Sống trong cái thế kỷ của xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ
nghĩa: chỉ loanh quanh trong một cái khung chật hẹp của hệ tư
tưởng giáo điều, ảo tưởng, vô nghĩa, dối trá, ù
cạc…làm sao hiểu nổi bất kỳ cái gì ngoài những điều
thiển cận nhất của ý thức hệ vô sản, chỉ có ta - địch,
kẻ thù - quân ta - quân địch, cướp chính quyền, giết kẻ
thù giai cấp…
Trời ơi, gần một thế kỷ bạo động, bạo lực, lưu manh
hóa, khiếp sợ bạc nhược và mê muội…
Một lũ học sinh, sinh viên học một đống kiến thức không
dùng vào bất kỳ việc gì, trước hết: vì chúng nó có hiểu
gì đâu? Nhất là các thế hệ sinh viên Việt Nam học về các
môn xã hội, nhưng không hiểu tý gì về bản chất xã hội,
không biết một tý gì về loài người, học các môn xã hội
ở giữa châu Âu, nhưng không có một tý kiến thức gì về tôn
giáo, về triết học, không hiểu chúng đã từng học những
cái gì, trời ơi?
Sống và học năm sáu năm trời giữa một xã hội mà sự ra
đời, hình thành của nhà nước và xã hội ấy gắn liền với
đạo thiên chúa, vậy mà kiến thức tôn giáo là con số không
to tướng, hỏi chúng học cái gì không biết?
Tất cả các thiên tài về xã hội của châu Âu đều gắn
liền với tôn giáo, chưa nói đến lịch sử tôn giáo châu Âu,
đặc biệt là đạo thiên chúa còn có những thăng trầm riêng
biệt của nó, ngay người châu Âu nằm giữa lòng đạo còn bổ
báng lẫn nhau vì những khuynh hướng phát triển tách rời,
biến thiên và pha trộn giữa các đạo với nhau, hỏi làm sao
lũ người trẻ tuổi từ châu Á đến, trong đầu duy nhất
<em>"được trang bị"</em> mỗi một thứ kiến thức là ý
thức hệ vô sản, làm sao chúng có thể hiểu nổi, để có
thể tiếp thu, học hỏi? Ôi, cha mẹ ơi, thật đúng là điếc
không sợ súng!
Đến tận ngày hôm nay, nền giáo dục <em>"chính thống"</em>
của CHXHCNVN vẫn Y NGUYÊN lạc hậu và lạc hậu như vậy thôi,
không khác.
(2012-08-25)
….
Những kẻ nào sống trong một cảm giác: mất đi một cái gì
đã từng biết, từng trải qua, từng thể nghiệm…kẻ đó sẽ
<em>"Cảm"</em> được thơ Szabó Lőrinc
Còn kẻ nào sống trong nỗi chờ đợi một cái gì đang đến,
sẽ giải thoát cho nỗi đau đớn từng giây từng phút về thể
xác... cái đang đến nhẹ nhõm hơn, êm ái hơn nỗi đau
<em>"trần thế"</em> (như bệnh ung thư)…kẻ đó sẽ
<em>"Hiểu"</em> Petri György.
120 bản sonett Tang của Szabó Lőrinc, mà (đến hôm nay) ta đã
dịch được một nửa, thực ra là một chuỗi độc thoại
xuyên suốt con đường tinh thần được mệnh danh là TÌNH YÊU.
Trên con đường này cảm giác ĐÃ TỪNG SỐNG được kiểm
nghiệm. Nhiều bài có vẻ như bức tranh mô tả hiện tại,
nhưng với tinh thần: thời gian có thể chia thành ba thời rành
rọt?
Không, ở đâu có TÌNH, ở đấy cùng lúc có cả quá khứ,
hiện tại, và tương lai của con người!
Đôi khi đang dịch, mình dừng lại, lật giở tìm những mẩu
viết về Szabó Lőrinc lúc ấy, hoặc xem những bức ảnh nhà
thơ, với những người khác, với bà vợ…và mơ màng tưởng
tượng lúc đó thực chất trong đầu chàng nghĩ cái gì?
Bởi vì trong những bài thơ Tang, Sz. Lőrinc đã chết, chết theo
người yêu, chàng chỉ...cầm bút như kẻ sống!
Hay ngược lại nhỉ?
Ôi, có thể cho rằng ta đang còn sống chỉ vì ta đang viết các
chữ cái, đang đọc các chữ cái và đang <em>"vui vầy"</em>
cùng chữ cái? Nếu quy định sống chỉ có ngần ấy, con
người hạnh phúc biết bao!
(2012-08-27)
….
Hôm nay cùng một người bạn bàn luận về ngôn ngữ và trình
độ tri thức, khi đề cập đến các tác phẩm của Hamvas Béla.
Đột nhiên, một ý nghĩ lóe ra trong đầu: có phải ngôn ngữ
của tác phẩm nói lên trình độ tri thức của tác phẩm không?
Bởi vì có những tác phẩm (phần lớn là tác phẩm dịch) ở
Việt Nam khiến người đọc không hiểu gì hết. Bởi vì trình
độ đọc của độc giả chỉ dừng lại ở những tác phẩm
<em>"nội"</em> mang tính chất <em>"địa phương"</em> viết
về các vấn đề nội địa, đầy tiểu tiết, minh họa cho
một đời sống người vụn vặt.
Bởi vậy ở VN có dịch cả Kant lẫn C.Mác lẫn Khổng tử cũng
đến thế mà thôi. Ai hiểu?
Ngôn ngữ chứa tri thức trong các tác phẩm ấy xa lạ, quá xa
lạ, không dùng vào việc gì.
Phải chăng đây là một trong những giải thích cho câu hỏi:
tại sao văn hóa, văn học Việt Nam trì trệ đến thế?
Trước hết các nhà văn, các nhà văn hóa Việt Nam <em>"không
thèm"</em> đọc, không đọc sách, bất kỳ cái gì của thằng
nào, thằng khác, chúng tao không đọc, bởi vì nguyên những gì
xảy ra ở cái dải đất hình chữ S này cũng đủ làm chúng tao
loạn xạ, lộn nhào, quay cuồng hàng ngày rồi, đọc thêm cái
gì và vào lúc nào nữa? Ngôn ngữ chúng tao dùng ở cái chữ S
này không cần lắm tri thức đến thế! Dùng vào việc gì?
Thế là cái đất nước Việt Nam tự khép kín tri thức của nó
lại y như vị trí địa lý của nó: <em>"Biển một bên và em
một bên"</em>
Em đây cũng chính là tao, là cái TÔI của tao, to nhất, duy
nhất, tao chỉ loanh quanh với những nhu cầu hàng ngày của nó
đủ mệt, đâu cần biết thêm cái TÔI của thằng bên cạnh
làm gì nữa?
Còn biển ư? đất nước quê hương ư? biển chỉ có cá tôm,
sóng, không biết nói tiếng người, vậy thì: chúng tao
<em>"tự sướng"</em> tự trèo lên <em>"đỉnh cao muôn
trượng"</em>, tự cãi lộn, tự dạy bảo, tự ngợi ca, tự
mắng nhiếc nhau theo tinh thần <em>"cá mè một lứa"</em> của
ý thức hệ cộng sản toàn trị, một đảng, một chính quyền,
cho gì được nấy, đã định hướng xã hội xong rồi, nhắm
mắt cũng theo được, muốn gì?
huhuhuhuhu….
<em>"Đừng nghe cộng sản nói, hãy nhìn cộng sản làm"</em> -
Sau năm bảy nhăm người ta truyền nhau câu nói ấy
Nhưng: cộng sản có làm gì đâu mà nhìn?
Phải sửa thành: hãy nhìn cộng sản làm cái việc Không Làm Gì
Cả!
Bởi vậy cả đất nước ngày mỗi nát bét dưới cái khung
mọt ruỗng của ý thức hệ toàn trị, một bóng ma vô hình
được hữu hình hóa bằng bộ máy quyền lực do công an và
quân đội tạo ra, văn hóa văn nghệ ở Việt Nam không thoát
nổi tính chất toàn trị hóa chính trị này: văn thơ công an,
thi sĩ công an, nhà văn công an, và sau rốt…ngôn ngữ công an.
Logo duy nhất của đời sống tinh thần xứ hình chữ S đã
định đoạt xong: khiếp nhược hóa, ngu muội hóa, bè phái hóa
(cùng lúc: cá mè một lứa hóa) để giữ cho cái xương sống
TOÀN TRỊ khỏi gẫy gục!
Còn gì để nói tiếp?
Ngôn ngữ nào diễn tả đầy đủ tri thức <em>"Ta tắm ao
ta"</em> của nội dung văn hóa văn nghệ văn học CHXHCNVN ngày
hôm nay?
Ngôn ngữ nào?
(2012-08-28)
….
<div class="special_quote"><em>"Mục đích của thuật luyện vàng
là làm ra vàng và tìm ra đá quý của sự Thông Thái. Hoạt
động này có thể là bên ngoài hoặc bên trong; hoạt động bên
trong luôn luôn tác động ra bên ngoài và mang bên ngoài theo nó;
hoạt động bên ngoài tác động đến bên trong và nâng nó
lên.</em>
<em>Hai loại hoạt động này phủ lên nhau, bổ sung cho nhau, giúp
đỡ lẫn nhau, bên ngoài và bên trong quấn quýt với nhau. Bởi
vì trong thời kỳ tạo dựng đầu tiên thế giới bên ngoài và
thế giới bên trong không đứng riêng: nó là một, như thiên
nhiên và tinh thần, thể xác và linh hồn, đời sống và sự
sống là một."</em>
(Scientia sacra I.)</div>
Hãy nhớ thật kỹ đoạn văn trên của Hamvas Béla. Đây là
tương tác của một đời người trong các mối quan hệ, nhưng
trước hết trong mối quan hệ của con người với chính nó.
Bởi vì nó vừa là nó vừa không phải là nó, nó vừa là một
cá nhân, vừa là một xã hội, nó vừa là linh hồn vừa là
thể xác luôn… Hiểu ra điều này, nó sẽ hành động nhất
quán, việc đầu tiên và duy nhất nó có thể TẠO DỰNG cho nó
trong cả cuộc đời: SỰ NHẤT QUÁN!
(09. 10)
….
Ba bài thơ của Pilinszky János:
<strong>Trong Ngoặc Đơn</strong>
<em>Cha ơi, cha đã mất
Mẹ ơi, mẹ là người âm
Cha mẹ hãy dạy con chết,
như con đã học nói học đi
một khi nào đó (Đúng không, từ mẹ, cha) </em>
<strong>Biến Đổi</strong>
<em>Anh hư hỏng, nhưng em bảo, anh tốt.
Xấu xí, nhưng em cho rằng anh đẹp nhất trần đời.
Em lắng nghe mãi tận cùng, những gì anh nói.
Thế là từ sẽ rữa tàn anh biến thành bất tử vĩnh
hằng.</em>
<strong>Khi Em Đến</strong>
<em>Anh một mình, khi em đến,
anh sẽ là sinh vật sống cuối cùng,
chỉ là những túm lông trong chuồng trại rỗng tuếch
chỉ là những vì sao thay thế bầu trời.</em>
<em>Trong nỗi mồ côi không chôn cất,
như trên bãi rác mùa đông,
giữa đống phế liệu anh cào cấu
nhặt nhạnh kiếm đời mình.</em>
<em>Đây sẽ là hòa bình hoàn hảo.
Đến trái tim anh chúng cũng chẳng lắng nghe,
những chướng ngại vật ngất ngây
của lặng câm tứ phía.</em>
<em>Hiện thực vĩnh hằng trần trụi.
Sẽ là của em, chỉ là của em
từ buổi sơ khai đã rắp tâm chuẩn bị
chỉ để cho em, sự dản dị tuyệt tác này.</em>
<em>Như một kẻ – một cái giỏ câm lặng
thời gian chỉ ngồi không nói năng chi
nó đã hết chân - tay cho vọng ước,
chỉ còn lại thân khúc thở dập dồn</em>
<em>Anh bị mất toàn bộ, khi em đến,
không còn nhà, giường êm ấm cũng không,
chúng mình nằm khểnh khang không vương vấn,
trong nồng nàn quyện gắn trắng trơn.</em>
<em>Nhưng em đừng chớp lấy! chớ vội rời bỏ!
Nếu em yếu mềm, lúc ấy anh tiêu luôn.
Trong giường, giữa những cái gối, giữa tiếng ồn
phố xá, sẽ kinh hoàng nếu choàng tỉnh, kinh hoàng.</em>
(2012-09-15)
…..
Không có thời gian để làm bất cứ điều gì. Những ngày này.
Đúng hơn: đủ thời gian để làm bất cứ điều gì, trừ suy
nghĩ!
Nếu cứ chạy theo công việc của đời sống như thế này,
không thể nghĩ đến, nghĩ ra bất kỳ cái gì hết.
May còn cố đọc. Vì đọc sẽ gợi mở, bắt buộc phải suy
nghĩ. Đôi khi ý nghĩ đến những lúc rất….buồn cười. Trong
giấc ngủ chẳng hạn. Không hiểu đang ngủ hay đang nghĩ nữa.
Sẽ là nghĩ (chứ không phải là ngủ) khi cố gắng sắp xếp
những suy luận cho có đầu đuôi, để một lúc khác, lôi nó
ra, nghĩ lại từ đầu, hoặc nghĩ tiếp.
Khi đọc Hamvas, có cảm giác vừa nghĩ và vừa hiểu cùng một
lúc. Tại sao thế nhỉ? Hiểu vì bác nói những điều mới,
nhưng nghĩ vì điều bác viết khiến ta bắt buộc phải liên
hệ với một cái gì đấy.
Hôm nọ, đọc Nhật ký của Hamvas có một câu làm ta phân vân:
<em>"Hãy giữ lấy thật chặt chất thiên chúa giáo của
anh"</em>. Đem ra hỏi ông Dúl Antal.
Ông Antal bảo: nghĩa là ai như thế nào hãy ở đúng hình hài
ấy, tính chất ấy mà hành động, đừng vứt đi cái gì cả,
đừng thay đổi cái gì cả, cái anh đã có, đang có. Khi các con
chiên cầu nguyện trong nhà thờ, họ ngước nhìn lên thấy
những khung cửa sổ nhà thờ mang màu sắc khác nhau, có cửa
sổ màu đỏ, có cửa sổ màu trắng, màu vàng, giống như sự
khác nhau của mỗi thực thể cá nhân riêng biệt đang tụ tập
nhau dưới kia, nhưng lời cầu nguyện hướng về Chúa như nhau.
Khi ánh mặt trời tắt, tất cả các khung cửa sổ nhà thờ
tối om như nhau, không còn nhận ra màu sắc khác nhau nữa, lời
cầu nguyện vang lên vẫn là một.
Mình đã suy ngẫm khá lâu về điều này. Ý nghĩa quốc gia nằm
ở đây? Ý nghĩa của gốc gác xuất xứ nằm ở đây? Con
người nếu hiểu ra điều này sẽ thấy: thực ra họ chỉ là
một, chung một nhân loại.
(09.18)
….
Ngập ngụa đọc Pilinszky János khoảng nửa tháng nay. Bất kỳ
lúc nào có thể. Chỉ Pilinszky.
Bác Hamvas ở một căn nhà khá xa, khi ta đến thăm Pilinszky, mặc
dù những lời thuyết trình của họ có cái gì đó giống nhau,
khiến NHN đắm chìm trong một thế giới hoàn toàn im lặng,
riêng tư, chậm rãi, đầy suy tư nhưng không buồn phiền, khổ
sở.
Trái lại, nó đầy ăm ắp như nước mưa phủ tràn cái chum
nửa đậy nửa lộ thiên có ống máng dẫn dắt từ mái hiên
xuống. Nó đầy ăm ắp đến mức không thể nhúc nhích. Chỉ
những ý nghĩ ngọ nguậy theo những chữ cái tiếng Hung.
Pilinszky quá hào phóng, cùng một lúc cho nó tất cả: cảm giác,
ấn tượng, nhận thức, và cả sự êm đềm sống nữa. Sống
như nó hằng muốn.
Khi còn bé, chiều chủ nhật được bố chở ra biển chơi, nó
hay ngồi bó gối ngắm sóng. Và nghĩ. Nghĩ cái gì? không nhớ
nữa, nhưng chắc chắn đấy là cội nguồn của những cơn bất
an mãi sau này…nếu như một ngày nó không gặp bác Hamvas Béla.
Từ chỉ dẫn của bác Hamvas, nó tha thẩn tìm lại những
người quen cũ, ngớ ra vì đột nhiên hiểu ra họ, hiểu ra
những điều ngày xưa khi còn là sinh viên nó chỉ biết là HAY,
nhưng không hiểu tại sao.
Không ai dạy nó một điều dản dị: sống là tồn tại trong ba
điều: trong vũ trụ, trên quả đất và như một sinh vật có
tên con người. Nhưng Pilinszky học được điều này từ khi còn
rất bé. Các quốc gia châu Âu ra đời cùng đạo Thiên Chúa,
các hài nhi mở mắt chào đời bằng nền tảng học vấn cao
cả tích tụ từ vũ trụ và đời sống người đã được
<em>"thánh hóa"</em>, thiêng liêng hóa.
Như thể có sẵn một cái xương sống, một cái giường êm
ấm vững chãi hình cái xương sống để ngủ khi sống và ra đi
khi chết. Sướng quá. Nhưng có đúng những hài nhi châu Á ra
đời không có chút xương sống nào nâng đỡ không? Có chắc
không? Nó bắt đầu hoài nghi tự hỏi. Vậy các học thuyết
Lão tử, Khổng tử, Ấn độ giáo nằm ở đâu trong khung trời
châu Á?
(2012-09-19).
<strong>Nguyễn Hồng Nhung</strong>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/tin-tuc/20121002/nguyen-hong-nhung-nghighinghi), một
số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét