Tâm Nguyên - Chính sách ngoại giao của nhóm Thái tử đảng

Sở dĩ giới truyền thông quốc tế xoáy sâu vào vấn đề nhân
sự của Đại hội đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) 18 sắp
tới, vì đây là một quốc gia có chính sách do các cá nhân
quyết định chứ không phải từ kết quả hoạt động của
những cơ quan pháp quyền.

Nhờ sự độc quyền kiểm soát thông tin, ĐCSTQ có lợi thế khi
cố gắng che giấu những thâm cung bí sử trong nội bộ đảng.
Như sự kiện liên quan đến Bạc Hy Lai gần như chỉ được
công luận biết tới khi một quan chức cảnh sát cao cấp chạy
tới lãnh sự quán Hoa Kỳ, tố cáo về vụ giết người của
vợ ông Bạc Hy Lai, hồi tháng 2/2012. Nhưng thực tế cho thấy,
cú ngã ngựa của Bạc Hy Lai có nguyên nhân sâu xa từ bố ông
này là Bạc Nhất Ba, người đóng vai trò lớn trong việc thanh
trừng Hồ Diệu Bang, người chủ trương cải cách và là một
trong những người đỡ đầu cho Thủ tướng đương nhiệm Ôn
Gia Bảo. Đồng thời, vị thế chính trị của Bạc Hy Lai tụt
dốc từ Hội nghị Bắc Đới Hà năm 2011. Nhiều Thái thượng
hoàng tỏ ra khó chịu trước thái độ cao ngạo của họ Bạc,
đến nổi trong một cuộc bỏ phiếu thử vào năm 2011, ông Bạc
bị đánh rớt xuống vị trí cuối cùng.

<h2>Nhóm Thái tử đảng</h2>

Cục diện chính trường Trung Quốc nhìn chung, chí ít có 2 phe
chính. Đầu tiên người ta hay nhắc đến Đoàn phái, tức phe
dân túy do Chủ tịch Hồ Cẩm Đào dẫn đầu. Phe này muốn nỗ
lực làm giảm bớt khoảng cách giàu nghèo ở Trung Quốc. Nhiều
thành viên phe này xuất thân từ những hoàn cảnh tương đối
khiêm tốn. Thỉnh thoảng xảy ra xung đột với phái này có
nhóm con cháu của các tiền bối cách mạng. Sự thắng thế
của phe Thái tử đảng trong vài năm gần đây tiêu biểu cho
quá trình chuyển hóa của Trung Quốc, từ một thể chế cộng
sản kiểu quân sự những năm 1950 bước sang một nền độc
tài tập thể cánh hẩu kiểu mới. Mặc dù tầng lớp Thái tử
đảng bị coi là không biết đồng cảm với người dân
thường, nhưng ĐCSTQ tin cậy các ông hoàng đỏ; vì họ biết
những người này sẽ bằng mọi giá, cố bảo vệ chế độ mà
cha ông họ đã dựng lên.

Về mặt nhân sự, trong nhóm Thái tử đảng cũng có những khác
biệt nhất định. Chẳng hạn như ông Tập Cận Bình, một nhân
vật được xem sẽ nắm vị trí đứng đầu Trung Quốc sắp
tới. Mặc dù ông Tập là con trai của cựu Phó Thủ tướng
Tập Trọng Huân, nhưng hoàn cảnh trưởng thành của ông khác
rất nhiều so với con cháu các lão thành cách mạng trong nhóm.
Nguyên quán miền Tây Bắc của Tập Cận Bình không giống với
đa số các Thái tử đảng hiện tại có xuất thân từ miền
Trung và miền Nam Trung Quốc. Đồng thời không như nhiều con
ông cháu nhiều đặc lợi kia, con đường hoạn lộ của ông
Tập bắt đầu từ dưới cơ sở. Đây là một trong những
nguyên nhân lý giải tại sao ông Tập ủng hộ quyết định
truất phế ông Bạc Hy Lai, trong khi dưới mắt dư luận họ là
những người cùng phe. Ngày 16/2, Ban Thường vụ Bộ chính trị
(BTVBCT) Trung Quốc có cuộc họp ở Trung Nam Hải, để thảo
luận về việc Bạc Hy Lai có đáng bị cách chức và truy cứu
trách nhiệm hay không. Vào thời điểm này các ủy viên BTVBCT
có ý kiến không giống nhau về cách xử lý vụ Bạc Hy Lai,.
Ngược với phe ông Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo là yêu cầu
truy cứu trách nhiệm của Bạc Hy Lai thì cánh ông Ngô Bang Quốc
lại không cho rằng Bạc Hy Lai cần bị cách chức vì sự việc
của Vương Lập Quân. Trong lúc tỷ lệ ý kiến là 4/4 thì số
phận ông Bạc phụ thuộc vào quyết định của thành viên
cuối cùng là ông Tập Cận Bình. Vừa kết thúc cuộc hội đàm
với Tổng thống Mỹ Barack Obama tại Washington, ông Tập đã báo
về Bắc Kinh là cần phải truy cứu trách nhiệm của Bạc Hy
Lai.

Ông Tập Cận Bình không thể đơn thương độc mã trên chính
trường Trung Quốc trong vị thế người lãnh đạo hoàn hảo,
nếu thiếu sự kết hợp với các đồng minh khác. Các thông tin
về 20 năm công tác ở Phúc Kiến và Chiết Giang của ông Tập
không có gì đảm bảo là sẽ tuyệt đối bí mật – những khu
vực mà nạn tham nhũng cũng diễn ra ngập ngụa như bao tỉnh
khác của Trung Quốc. Với vị thế mặc định là một Thái tử
đảng, ông Tập cũng nhận được sự ủng hộ của Quân Giải
phóng Nhân dân (PLA). Chắc chắn ông Tập chưa hề nổi tiếng
là một Mr. Liêm chính. Đã có những lời đồn đoán về gia
đình họ hàng ông Tập sở hữu hàng trăm triệu USD ở các
công ty, còn bản thân ông Tập cũng nắm một công ty khai thác
khoáng sản đất hiếm trị giá 1,73 tỷ USD.

Phó Thủ tướng Lý Khắc Cường được xem là người thân tín
của Hồ Cẩm Đào, sẽ thay vào vị trí của Thủ tướng Ôn Gia
Bảo. Theo hãng thông tấn Nhật Bản Kyodo, ông Hồ đã yêu cầu
để phó Thủ tướng Lý Khắc Cường sẽ nắm ghế phó chủ
tịch Quân ủy Trung ương. Các nhà phân tích cho rằng nếu phó
Thủ tướng Lý được vào Quân ủy trung ương thì vị trí
chính phủ sẽ mạnh hơn trong tiến trình thúc đẩy cải cách
quân đội. Nhìn chung, các nhân sự chủ chốt như Tập Cận
Bình, Lý Khắc Cường, Vu Chính Sinh… thuộc thế hệ lãnh đạo
thứ 5 Trung Quốc sắp tới là thuộc nhóm Thái tử đảng. Mặt
trái sự thăng tiến nhanh chóng trên hoạn lộ của các quan
chức này là một uy tín chính trị khá mỏng manh, họ rất cần
sự ủng hộ từ phía quân đội. Hoàn cảnh không có ghế trong
Quân ủy Trung ương như Thủ tướng đương nhiệm Ôn Gia Bảo,
đã khiến ông bị xem là một trong những Thủ tướng 'yếu'
của Trung Quốc.

<h2>Chính sách ngoại giao và vai trò của Quân Giải phóng Nhân
dân</h2>

Nhìn chung, ban lãnh đạo mới của Trung Quốc không hề có dấu
hiệu sẽ mềm dẻo hơn trong chính sách ngoại giao. Kèm theo sự
ủng hộ từ Quân Giải phóng Nhân dân (PLA) đối với các nhân
vật cầm quyền mới, giới tướng lĩnh quân đội sẽ có ý
kiến nhiều hơn trong các vấn đề chính trị. Theo Giáo sư Willy
Lam, hiện đang giảng dạy tại khoa Trung Quốc học, Đại học
Quốc tế Akita, Nhật Bản: "Với việc hai hay ba hàng không
mẫu hạm nữa được sản xuất trong thập niên tiếp theo, tôi
nghĩ chính sách quân đội, kinh tế và an ninh của Trung Quốc
sẽ còn 'hiếu chiến' hơn". Theo ông, cạnh tranh và bất
đồng có thể sẽ còn bị đẩy lên cao hơn, đặc biệt là
những nước có tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc như Nhật
Bản, Phillippines, Việt Nam…

Sau lưng các đại nhân vật Trung Quốc luôn có sự hậu thuẫn
của một thế lực quân đội nào đó. Chẳng hạn trong quá
trình triệt hạ ông Bạc Hy Lai được tiến hành liên đới
với quân khu Thành Đô. Địa bàn quân sự này gồm có thành
phố Trùng Khánh, các tỉnh Tứ Xuyên, Vân Nam, và Quý Châu. Theo
báo South China Morning Post, Quân đoàn 14 đóng ở Vân Nam cũng là
một đối tượng bị điều tra. Cha của Bạc Hy Lai, ông Bạc
Nhất Ba là một trong những người đầu tiên đứng ra thành
lập Quân đoàn này.

Trong tháng 7 vừa qua, Quân ủy Trung ương đã thuyên chuyển và
bổ nhiệm một loạt vị trí cao cấp tư lệnh và chính ủy
tại các quân khu, trong các binh chủng khác nhau. Chính quan điểm
đề cao nguyên tắc 'Đảng nắm quân đội' đã làm phát sinh
hệ lụy kéo theo: các lãnh đạo đảng phải dựa vào quân
đội; với kết quả là phe quân đội Trung Quốc đang tăng
cường ảnh hưởng lên chính sách ngoại giao của Bắc Kinh.
Tiếng nói của các tướng lĩnh Trung Quốc gần đây trở nên
có nhiều trọng lượng trong thái độ xử sự liên quan đến
các tranh chấp biển đảo. Một bộ phận chủ trương dân tộc
cực đoan cũng hình thành từ các phát ngôn của PLA. Giới quân
sự tỏ ra hăng hái khi phát động tiến trình đi chinh phục các
nguồn cung nguyên vật liệu mới, họ không ngừng tìm cơ hội
thể hiện vai trò của quân đội. Các lãnh đạo ĐCSTQ không có
nhiều chọn lựa ngoài thái độ ủng hộ và tìm cách đáp ứng
các yêu cầu của thế lực quân sự trong nước. Vào những
thời điểm được xem là thích hợp, họ sẽ biểu diễn những
màn nắn gân tương ứng. Mục đích các động thái này nhằm
thỏa mãn nhu cầu nội trị, hơn là thực hiện các bước đi
ngoại giao cần thiết.

Biểu hiện mới nhất của nhóm Thái tử đảng đã chứng minh
cho nhận định này. Ông Tập Cận Bình hủy cuộc gặp đã hẹn
trước với ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton, dự trù vào ngày
5/9, mà không rõ nguyên do. Trước đó, bà Clinton từng tuyên bố
sẽ đem một thông điệp mạnh mẽ đến các nhà lãnh đạo
Trung Quốc về việc phải làm giảm căng thẳng trong khu vực
xung quanh các tranh chấp chủ quyền biển đảo. Thông báo hủy
hẹn của các lãnh đạo Trung Quốc, hầu như trở thành một
thông lệ, mỗi khi họ cảm thấy không hài lòng với các đối
tác quốc tế trong một vấn đề gì đó.

<h2>Kết luận:</h2>

Nếu ứng dụng những suy luận thông thường thì sẽ khó dự
đoán được những thay đổi của chính trường Trung Quốc.
Chẳng hạn, người ta cho rằng người được lợi nhất từ
thất bại chính trị của ông Bạc Hy Lai sẽ là ông Uông
Dương, một lãnh đạo có quan điểm cải cách nổi tiếng ở
Quảng Đông. Với thành tích chấm dứt được cuộc nổi dậy
ở làng Ô Khảm một cách ôn hòa, ông Uông có nhiều triển
vọng trở thành một ứng viên của BTVBCT. Tuy nhiên, theo một
nhà phân tích chính trị Hong Kong là Hồi Thanh, chính những tranh
luận giữa ông Uông với Bạc Hy Lai về triết lý phát triển
của Trung Quốc đã làm giảm cơ hội của ông Uông. Trong khi
đó, Trương Cao Lệ – một nhà kỹ trị đến từ Thiên Tân,
là người được lòng tất cả các bên, nên cơ hội chiến
thắng của ông Trương sẽ cao hơn ông Uông. Nhìn chung, quan
điểm của Ban Thường vụ Bộ Chính trị ĐCSTQ khó có những
thay đổi lớn theo hướng tích cực đối với các quốc gia
láng giềng sau đại hội ĐCSTQ lần thứ 18, mặc dù có tới
bảy trong số chín thành viên của BTVBCT hiện tại sẽ được
thay thế.

Mặt khác, ĐCSTQ là một tổ chức điều hành từ trên xuống,
việc hồi âm ý kiến của 80 triệu đảng viên có vẻ bị xem
như là một hành vi xa xỉ. Các vận động tranh cử, đường
lối sẽ thực hiện khi đắc cử… luôn được ghi nhận như
là những bí mật quốc gia, không bao giờ được trưng ra
trước công luận. Vậy liệu tình hình biển Đông và Đông
Bắc Á sắp tới sẽ có những diễn biến nóng bỏng đến mức
nào, nếu nhóm Thái tử đảng chính thức lên nắm quyền sau
Đại hội ĐCSTQ được tiến hành vào tháng 10/2012, là một câu
hỏi còn bỏ ngỏ.

Ngày 6/9/2012
Tâm Nguyên


***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/14223), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!