Anh Ba Sàm - “Tự diễn biến” (2)

<h2>2- Chỉnh Đảng</h2>

<em><strong>Mấy tháng trước, trong cuộc chuyện trò, thằng bạn
đang là lãnh đạo một cơ quan pháp luật, cũng diện con ông
cháu cha, bảo: "Chế độ này mà đổ thì tao với mày nó
thịt đầu tiên!" Hắn cười: "Thì tao đang làm cái việc
để cho nó không 'đổ', mà sẽ dần dần thay đổi, phát
triển tốt đẹp hơn".</strong></em>

Không nhớ được bao nhiêu năm, BS hay tranh cãi chuyện chính
trị với cha hắn. Ông coi hắn như "thằng phản động". Khi
Gorbachev nổi lên, Liên Xô sụp đổ, ông đã có những vần thơ
căm giận, nguyền rủa kẻ mà không ít người Việt, trong đó
có hắn, coi như ân nhân.

<div class="boxright320"><img
src="http://anhbasam.files.wordpress.com/2012/09/110.jpg?w=300&h=193" /><div
class="textholder">The Tank Man - Thiên An Môn</div></div>
Thế rồi cũng không rõ từ khi nào, ông thay đổi trong lặng
lẽ. BS bỏ nhà nước ra kinh doanh, lờ đảng của ông đi, không
thèm "sinh hoạt", vậy mà ông không nói gì. Khi hắn tâm sự
muốn tự ứng cử Quốc hội, trên giường bệnh, ông gọi
điện mời Chủ tịch MTTQ <a
href="http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Th%E1%BA%BF_Duy%E1%BB%87t">Phạm
Thế Duyệt</a> tới để hỏi han, "gửi gắm".

BS hiểu về cha mình rất ít. Hồi đi học, hắn nghe lỏm
người lớn bàn tán chuyện trong một đại hội đảng, chỉ có
ông Võ Nguyễn Giáp và cha hắn dám lên tiếng phản đối trò
"chia tổ" ra của ông Lê Đức Thọ khi thảo luận những
vấn đề gay cấn, "nhạy cảm". Thời "Đổi mới", cả
nước khí thế hồ hởi, thì ông có tiếng là người cảnh báo
mạnh mẽ về tình trạng mà ông gọi là "tham ô chính sách",
thứ ngày nay đã nổi lên là công cụ kiếm chác số một của
quan tham. Hắn học ông hai đức tính, liêm khiết và thẳng
thắn, nhưng sớm nhận ra và không theo con đường mà ông và
các đồng chí của mình đã chọn và hy sinh suốt đời.

Những năm cuối 1980, đầu 1990, trong các "hội <a
href="http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_ki%E1%BB%81u">Việt
kiều</a> yêu nước", tổ chức thân chính quyền miền Bắc
từ trước 75', tồn tại tới khi đó, một làn sóng sôi sục,
náo nức. Liên tiếp những sự kiện, từ <a
href="http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_Thi%C3%AAn_An_M%C3%B4n">Cuộc
thảm sát tại Quảng trường Thiên An Môn 1989</a> cho tới <a
href="http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%A9c_t%C6%B0%E1%BB%9Dng_Berlin">Bức
tường Berlin sụp đổ</a>, rồi cả hệ thống XHCN Đông Âu
đổ theo, đã khiến rất nhiều trí thức, lãnh đạo các hội
muốn Việt Nam phải thay đổi nhanh tương tự, nhất là không
khí "Đổi mới" khi đó cũng ít nhiều thuận lợi. Một số
hội gửi tâm thư cho lãnh đạo đảng, quốc hội trong nước
đòi phải "đa nguyên đa đảng".

BS đã có những cuộc tranh cãi thâu đêm với vài người trong
số họ quanh chủ đề này. Đại để quan điểm của hắn là
tán thành Việt Nam phải thay đổi theo xu hướng đó, nhưng
không thể nhanh, mạnh như Đông Âu được, vì bản chất chế
độ chính trị, dân trí, văn hóa ở VN quá khác.

Sau những kiến nghị không thành, cùng với diễn biến trong
nước ngày càng có xu hướng khép lại về tư tưởng, các hội
"Việt kiều yêu nước" dần dần phân rã. Trong nước thì
giới trí thức, văn nghệ hụt hẫng, không ít người gặp
phiền toái vì "tự cởi trói" hăng quá.

Bức bối trước hai luồng diễn biến chính trị và quan điểm
trái ngược, hắn đã lặng lẽ viết một bài báo với tựa
đề: "Vì vận mệnh Dân tộc, hãy hy sinh quyền lợi của
đảng", đăng trên tạp chí Đất Việt của Hội người Việt
Nam ở Canada. Đại để trong đó đánh giá thực trạng Đảng
CSVN mặc dù lấy được lòng tin ghê gớm trong dân chúng qua
mấy cuộc chiến, nhưng đã trở nên không còn thích hợp nhiều
lẽ, nó phải tự cải tổ, giảm bớt dần quyền lực, trao vào
tay nhân dân, để dần dần tiến tới một nền chính trị đa
nguyên.

Cho đến lúc này, hắn vẫn không thay đổi quan điểm trên.
Những bài báo khác sau này liên quan tới đảng CSVN như <a
href="https://anhbasam.wordpress.com/2007/10/24/neu-toi-la-lanh-dao-sua-ngay-hai-thoi-xau/">Nếu
tôi là lãnh đạo – Sửa ngay hai thói xấu</a> (1989), <a
href="https://anhbasam.wordpress.com/2007/09/09/01dang-vien-hay-ong-chu/">Đảng
viên hay Ông chủ</a> (2006), <a
href="https://anhbasam.wordpress.com/2007/10/30/tu-de-cu/">Tự đề
cử</a>, <a
href="https://anhbasam.wordpress.com/2007/10/26/31-nam-vet-thuong-chua-lanh/">31
năm – Vết thương chưa lành</a>, <a
href="http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=10925&rb=0503">Cầu
kiều</a> (2007), <a
href="https://anhbasam.wordpress.com/2008/01/17/57cai-cach-hanh-chinh-truoc-het-tu-bo-may-cua-dang/">Cải
cách hành chính trước hết từ bộ máy của Đảng</a> (2008),
v.v.. đều liền mạch như vậy, kể cả <a
href="https://anhbasam.wordpress.com/category/ti%E1%BB%83u-ph%E1%BA%A9m-t%E1%BA%BFu/">nhiều
tiểu phẩm tếu</a> đả kích những thói hư tật xấu của
giới lãnh đạo cũng mang mục đích tương tự.

<h2>3- Dân trí</h2>

<em><strong>Khi gia nhập đảng CSVN, nguyện đi theo lý tưởng
cộng sản, thế rồi hắn đã tìm thấy một lý tưởng khác,
như viết trong <a href="https://anhbasam.wordpress.com/tuyenngon/">Tuyên
ngôn "Phá vòng nô lệ"</a>.</strong></em>

Sau 1975, có những thứ mà Sài Gòn, miền Nam làm cho hắn rất
lạ và không thể quên.

Một đêm, chạy xe máy về nhà (ông cậu), tới ngã tư đèn
đỏ, ngó hai bên đường vắng hoe, hắn rồ ga tính vọt thẳng.
Bất ngờ nghe bên tai tiếng thắng xe cái rẹc, liếc qua thấy
ông lão với chiếc xích lô trống không. Quê quá, phải dừng
theo! Nhiều năm sau, ở Hà Nội, những ngã tư đông đúc như
Tràng Tiền-Hàng Bài, ngoài một chú cảnh sát đứng bục,
thường phải thêm có 4 chú cầm gậy chặn bốn phía, lùa,
đuổi mà cũng không xuể.

Lên xe bus, xe đò trong Nam luôn cho hắn những cảm giác thích
thú để quan sát. Đủ các hạng người, mà sao không chen lấn,
cãi vã. Khách nhường ghế cho nhau, thăm hỏi, chỉ đường tận
tình (những thứ mà cho đến hôm nay, trên xe bus Hà Nội,
người ta phải ghi lên tấm biển to đùng, thành "Nội quy").
Lơ xe lăng xăng xách, buộc chằng đồ cẩn thận cho khách,
nhảy lên mui, đeo bên thành xe la nhắc người dưới đường
cẩn thận.

Người ta làm việc như điên, nhưng tiêu xài cũng dữ. Chiều
chiều là quán nhậu tấp nập, đàn ông lai rai vài xị đế
tới tối. Về nhà, đánh một giấc, sớm mai lại lao vào làm
quần quật. Nhậu ở nhà thì vợ con phải cung cúc hết mình
phục vụ, như chuyện đương nhiên. Từ "nhậu" người Bắc
học được từ đây, cùng với những ngôn từ trong Nam được
cho là "chịu chơi", "hiện đại", như "Tiệm" (hớt
tóc, phở), "Nhà" (may, thuốc)…

Người Bắc nhịn ăn để mặc, người Nam nhịn mặc để ăn.
Hắn cho đây là phát hiện của riêng mình. Có lẽ họ bù trừ
cho nhau thì đất nước này sẽ tốt đẹp hơn, đủ thứ, từ
nết ăn ở cho tới tính tình.

Không như Hà Nội, chung cư Sài Gòn khi đó không có chuyện cơi
nới, lấn chiếm hành lang, chỗ công cộng. Người ta quan tâm,
giúp đỡ nhau rất tự nhiên, nhưng lại ít xoi mói đời tư,
ganh ăn tức ở như người Bắc.

1979, về miền Tây. Nhiều tháng ăn ở cùng nông dân, thấy rõ
con người ở đây ngoài nét hiện đại bề nổi bằng những
vật dụng gia đình, thì thiếu hẳn một nền tảng văn hóa mà
ngoài Bắc có lợi thế của xứ sở đã an cư lạc nghiệp rất
lâu đời.

Sống cùng một gia đình nông dân khá giả ven sông Hậu, hắn
vô cùng ngỡ ngàng và lúng túng về điều kiện vệ sinh.
<strong>Ao cá vồ</strong> với những chiếc "cầu tõm" đơn sơ
là điển hình cho thứ "nhất cử lưỡng tiện" của tiêu
hóa và bài tiết. Những gia đình không có ao thì kênh rạch,
sông vừa như "giếng khơi", vừa nhà vệ sinh. Vậy mà họ
vẫn lấy nước kênh, sông về bể, lóng phèn và uống
"sống". Có bữa, chiến sự trên biên giới Việt Miên dữ
dội, sáng ra, chỉ ít phút mà ngó thấy cỡ dăm xác người như
trâu trương trôi lờ đờ dọc sông. Vậy mà bà chủ nhà vẫn
xách nước lên, đổ vào chiếc lu ngoài cửa, ai đi qua cũng múc
uống.

Người dân sợ sệt vô cùng những gì liên quan tới nhà nước.
Một bữa, trong bàn nhậu, thấy anh hàng xóm bị một tay thanh
niên mặt non choẹt hoạnh họe chửi bới mà cứ nín thinh, hỏi
sao vậy, anh thì thầm: "Nó là … đoàn viên đấy!"

<div class="boxright320"><img
src="http://anhbasam.files.wordpress.com/2012/09/215.jpg?w=300&h=201"
/></div>
Bàn chuyện "dân trí" đương nhiên bao hàm cả với những
người trong cơ quan công quyền, giờ hay được gọi là "quan
trí". Câu hỏi bao nhiêu năm vẫn đi theo hắn: tại sao cán
bộ, nhất là ở những cơ quan pháp luật, với người dân luôn
có ngăn cách rất lớn?

Những gì hắn kể ở phần đầu đã trả lời phần nào câu
hỏi. Và còn rất nhiều nữa.

Những tờ báo hàng ngày thường trực trong công sở là tờ
Nhân dân, Hà Nội Mới, hình như vẫn chưa đủ, một thời còn
có quy định giờ đọc báo tập thể 15 phút. Thế mà nhiều
đồng nghiệp, trong giờ làm việc chẳng biết làm gì, ngáp
ngắn ngáp dài, ôm tờ Nhân dân xoay ngược xoay xuôi đến nhàu
nát, nhưng cũng chẳng dám chuồn ra ngoài "chạy" việc riêng,
vì sợ bị kiểm điểm.

Nhưng kể cả nhiều vị, cũng đi đây đi đó, mà sao vẫn …
"nguyên bản". Như ông sếp của hắn, có tận 7 năm "lăn
lộn" ở New York, vậy mà vẫn rất "chân quê", quần đùi
vắt lưng ghế, dép lê loẹt quẹt, khạc nhổ tứ tung …

Hắn vẫn tự thấy mình may mắn, khi được quen, được học
hỏi những người có hiểu biết, môi trường sống, làm việc
khác hẳn. Những năm tháng còn là người nhà nước, thì có
nghệ sĩ Văn Vượng, đạo diễn Trần Văn Thủy, sau này ra
thành người "tự do" có TS Lê Đăng Doanh, TS Nguyễn Quang
A,… là những bậc đàn anh giúp hắn mở mắt ra thêm ít
nhiều. Hắn vẫn hằng ao ước, giá như những người trong bộ
máy đảng, chính quyền, các vị lãnh đạo có được những
mối quan hệ gần gũi, bình đẳng với giới trí thức, văn
nghệ, thì đất nước này, người dân VN ta sẽ đỡ khổ hơn
bao nhiêu.

Học không phải chỉ "tri thức", mà cả lối sống, không
chỉ ở những người "lắm chữ", có danh vị, mà cả từ
những con người bình thường, thậm chí bị coi như tội phạm.

Nhớ mãi một chuỵên, khi BS mới hơn 10 tuổi, ở nhà nông dân
nơi sơ tán. Trong bữa ăn, hắn gặm qua quít một miếng xương,
rồi liệng ra mâm. Cụ chủ nhà gắp lên, gặm nốt.

Khi tiếp xúc với các sĩ quan, công chức chế độ cũ "cải
tạo", hắn biết thêm nhiều điều lạ, đáng quý ở họ.
Gần gũi với ông Ng., trại Z30D, Hàm Tân, một cựu thiếu úy
cảnh sát đặc biệt, nghe kể nhiều chuyện đời, mới biết
ông có "nghề tay trái", là đệm đàn guitar điện cho các
quán cà phê. Không như người cán bộ cộng sản, họ hoạt
động văn hóa xã hội mà kiếm thêm những đồng tiền chính
đáng, tự nhiên và thấy tự hào. Đến khoảng giữa những năm
80', khi xem bộ phim "<em><strong>Con thú tật
nguyền</strong></em>" của Hồ Quang Minh, càng thấy những hiểu
biết, nhìn nhận của mình về "đối phương" một thời là
đúng.

Có điều, chính những người được tiếp xúc sớm, nhiều hơn
với xã hội dân chủ, văn minh phương Tây, trong đó có giới
trí thức, văn nghệ hai miền, đã xuất ngoại học, làm việc,
hay định cư ở nước ngoài, hàng chục năm qua, cũng không
tránh khỏi những cái tật rất Việt Nam của mình, từ lối tư
duy, cho tới tính cách. Hình như họ đáng phải được "nâng
cao dân trí" hơn cả người dân, vì là kẻ dẫn dắt dân
chúng đưa xã hội đi tới, đấu tranh, cải hóa giới lãnh
đạo chính trị. Những nhận xét này hắn đã nghiền ngẫm, hì
hụi trong 3 tháng một bài viết công phu: <a
href="https://anhbasam.wordpress.com/quyen-luc-va-tri-thuc/">Quyền lực
và tri thức</a>.

Và một thành phần xã hội đóng góp quan trọng cho mở mang dân
trí, nhưng lại được ví như thứ "Quyền lực thứ Tư",
đáng lẽ phải lưu tâm trong bài viết này hơn cả, là làng báo
VN. Nhờ đặc thù công việc, hắn may mắn tiếp xúc nhiều với
họ, dễ phải tới trăm người trong mấy chục năm qua. Thế
rồi như nhân duyên, blog và báo cứ đan xen, gắn kết trong công
việc, suy nghĩ của hắn hàng ngày.

<h2>4- Blog-báo</h2>

Để tiếp nối những gì đã đề cập trong bài <a
href="https://anhbasam.wordpress.com/2011/09/09/337-ba-sam-4-tuoi/">Ba Sàm 4
tuổi</a>, xin được trao đổi nhiều hơn những chuyện "bếp
núc" tỉ mẩn hàng ngày.

Giữa giai đoạn "bùng nổ" của loại blog Yahoo!360º, như <a
href="https://vietsuky.wordpress.com/2012/09/01/156-luoc-su-blog-viet-a-brief-history-of-viet-blogs/">một
bài lược sử blog Việt Nam mới đây viết</a>, hắn lọ mọ
mở blog và tìm hiểu.

Các hệ thống blog tựa như những khu đô thị, nhà cung cấp
xây lên sẵn, cho dân vào ở miễn phí. Ai muốn cơi nới, có
thêm dịch vụ… thì bỏ tiền mua. Đại đa số không cầu kỳ,
ở miễn phí là sướng quá rồi. Trên thế giới mạng có rất
nhiều "khu đô thị" như vậy, thế nhưng cư dân mạng VN
lại có đặc điểm khác hẳn phần còn lại của thế giới,
họ khoái nhất Yahoo!360º. Có lẽ nó là thứ vừa thích hợp cho
dân nghèo, mà lại thuận lợi cho giao du hơn cả (Facebook sau này
đã phát triển tính năng tương tự). Đặc điểm nổi trội
của loại này là mỗi người được phép có trong danh sách
của mình tới 300 người bạn, ai có bài mới, có "câu phát
ngôn" mới là hiện lên ngay. Độc giả còn có thể gửi nhắn
tin cho riêng chủ blog mà vẫn không bị lộ địa chỉ, danh
tính. Mối dây liên hệ giữa họ với nhau được tăng lên theo
cấp số nhân. Một lời kêu gọi, như với cuộc biểu tình
chống Trung Quốc cuối 2007 chẳng hạn, là tức khắc hàng vạn
người biết. Và chính quyền đã lo sợ điều đó. Khi tuyên
bố đóng cửa Yahoo!360º để thay vào là Yahoo!Plus Việt hóa,
hãng này viện cớ kỹ thuật, nhưng đằng sau có lẽ là trò
thỏa hiệp với những chính thể độc tài mà Yahoo nhiều năm
nay vẫn hay bị tai tiếng.

<center><img src="http://anhbasam.files.wordpress.com/2012/09/41.png"
width="550px"/></center>

Sau khi đăng những bài báo của mình, BS nảy ra ý định tự
dịch các bài viết về VN trên báo chí ngoại quốc, thứ khi
đó còn rất ít trang mạng quan tâm dịch thường xuyên, còn báo
nhà nước thì chỉ … "lược dịch". Trình độ có hạn,
nhưng được độc giả khắp nơi thẳng thắn góp ý, nên bài
dịch ngày càng đỡ hơn. Mục tiêu mỗi ngày dịch một bài,
nhiều bài dịch rồi đăng ngay chỉ sau vài giờ.

Người góp công nhiều nhất cho bài dịch và rồi cũng là cộng
sự tích cực gầy dựng nên blog BS trong thời gian đầu là
blogger Trần Hoàng. Tiếp đến, 2-3 năm nay, là BTV, các CTV,
blogger, người dịch, cũng chính là độc giả ở khắp nơi đã
lặng lẽ góp phần rất lớn làm cho nội dung của trang súc
tích, sinh động thêm không ngừng. Đặc biệt có vai trò của
BTV, là "tiếng nói phản biện" chống lại chế độ "độc
đảng", "độc quyền cai trị" trong nội bộ blog BS.

Riêng với BS, tại sao có thể để hết công sức, thời gian
vào ngôi nhà chung này được? Bởi vì thật may mắn, hắn đã
có một hậu phương vững chắc, có bạn quản thủ dùm công ty,
có người thân lo toan cho đủ thứ … Cơ quan chức năng đỡ
phải băn khoăn có "thế lực thù địch" chu cấp tiền bạc.
Cuộc đời hắn như sang trang mới nữa cũng là từ đó.

Thời gian đầu, nhiều độc giả "chê" blog BS khô khan, toàn
chuyện chính trị, sợ là sẽ khó hấp dẫn. Quả tình khi đó,
như bài viết về lịch sử blog VN đề cập, nhiều blog "hot"
là do đưa nhiều tin, hình ảnh sex, kinh dị, chuyện giật gân.
Cho tới hôm nay, tình thế rõ ràng là đã đảo ngược. Dân
mình thực ra rất quan tâm chính trị, chỉ phải cái đảng, nhà
nước lại không muốn vậy, làm đủ cách để dân chán chính
trị, nói đúng hơn là nghĩ, bàn chuyện chính trị theo "định
hướng", trong đó cách quan trọng nhất là thông qua báo đài
nhà nước.

Thấy các trang web của 4 đài phương Tây RFI, BBC, VOA, RFA bị
tường lửa, ban đầu, BS đã điểm thêm các tin bài trên các
trang này giúp cho độc giả. Tiếp đến, thấy nhiều bài trên
báo nhà nước cũng khá tốt, hắn thử bổ sung, thế là vấp
phải phản ứng khá tiêu cực của bà con, thậm chí còn có nghi
ngờ hắn làm "tuyên vận" …

Khi chuyển sang hệ thống WordPress này, chức năng lên danh sách
bạn bè kiểu Yahoo!360 không có, nhưng thay vào đó là nó cho
phép tạo ra danh mục và đường dẫn (link) nhiều "bất
tận" tới các blog, web, báo chí. Vậy là BS lần mò tìm những
blog/web hay, kế đến là các báo trong, ngoài nước, đưa vào
danh mục của mình với hy vọng le lói ban đầu là tạo nên
một nơi hội tụ thật nhiều thông tin, tiện tìm kiếm để
phục vụ độc giả. Cuối cùng, khi mọi người đã tập hợp
đông đủ như một cái chợ thông tin họp giữa nhà ga trung
tâm, là diễn ra nhu cầu, hoạt động trao đổi, bàn luận đủ
kiểu. Những bài viết, sự kiện, những cơ quan, tổ chức …
có điều gì hay/dở, những con người tốt/xấu đều có thể
được hội tụ về đây, phơi bày, cọ sát, so sánh, được
đông đảo cư dân mạng khắp trong ngoài nước tức khắc nhận
biết. Kẻ xấu bị vạch mặt phải biết sợ, người tốt
được động viên, gắn bó.

Xin đi vào chuyện "bếp núc":

- <strong>Độc giả</strong> có một thành phần quan trọng là các
cán bộ đảng viên, những người đang hoặc đã từng tham gia
hệ thống chính trị của chế độ, ít nhiều gắn bó, còn
"kiên định lập trường", họ rất cần được thay đổi
dần nhận thức, được cung cấp nhiều hơn thông tin đa chiều
và trung thực. Tuy nhiên, làm sao cho họ "tiêu hóa" dần
được, tránh bị sốc, "bội thực", rồi quay lưng là điều
không dễ. Mong những bà con có phản ứng nóng nảy quá, lên án
theo kiểu "vơ đũa cả nắm" mọi cán bộ, đảng viên, hoặc
muốn nội dung tin, bài phải mạnh hơn, … có thể cảm thông
điều này.

- <strong>Phản hồi</strong> của độc giả có ý nghĩa đặc
biệt. Có người đã bảo, vào đây chỉ thích đọc còm của
độc giả. Những còm sĩ tiếng tăm nhưng "ẩn danh" như Nice
Cowboy, Hồ Thơm, Bác Ba Phi, Bình Loạn Viên, Đông Hải Long
Vương, Hoang Lan Moc Chau, Hai Lúa, Qx, Xman, D.Nhật Lệ, Bun Thoong,
Mongun, Long A, Trần Quốc, Mèo con, chipheo@, hahien, TRỰC NGÔN_ABS,
Tg…, "nổi danh" như KTS Trần Thanh Vân, Nhà thơ Nguyễn
Trọng Tạo, GS Huệ Chi, KS Lê Quốc Trinh, Nhà giáo Hà Văn
Thịnh, Nhà nghiên cứu Đinh Kim Phúc,… Từ "hội giật tem"
rất đáng yêu mà không một trang mạng nào có được, những
bài thơ xuất thần độc đáo thay cho lời bình luận khô khan,
những nhận xét sâu sắc đáng được bổ sung vào bản tin
hoặc đăng thành bài, kể cả những câu cảm thán ngắn ngủi
nhưng vẫn đầy ý nghĩa,… cho tới cả tiếng chửi tục vì
không thể kìm nén nỗi căm giận. Ngoài ra, tuy chiếm số
lượng rất ít, nội dung thường sơ sài, nhưng những phản
hồi trái chiều, trái tai với tuyệt đại đa số độc giả
cũng vẫn được quan tâm, khích lệ. Tất cả làm nên một bức
tranh sinh động, thiếu đi là mất một phần lớn sức hấp
dẫn. Phần nào vì vậy mà việc giữ hay cắt bớt, bỏ hẳn
một phản hồi quá nặng là rất khó khăn, thường người biên
tập tạm cho ẩn, sau đó mới quyết định chính thức. Do nhân
lực, thời gian có hạn, nên không trả lời được mấy các
phản hồi của độc giả, trong khi nhiều có ý kiến rất thú
vị. Riêng thư từ gửi tới, BS hầu như hồi đáp đầy đủ.

- <strong>Điểm tin</strong> là công việc nặng nhọc nhất mà
cũng quan trọng nhất. Cố bao quát cho hết những vấn đề
thời sự mọi mặt, trên cả báo nhà nước, nước ngoài và
mạng tự do; sắp xếp hợp lý, nối kết những tin liên quan,
tìm thông tin đã được đề cập từ trước đó, rồi đọc
lướt những tin bài quan trọng để phát hiện ra câu, ý hay,
trích ra, bình luận v.v.. kể cả làm sao để hạn chế trùng
lắp, trong khi các báo cũng hay sử dụng tin bài của nhau. Nhiều
độc giả, các blogger, thậm chí cả các nhà báo cũng đã góp
phần phát hiện, giới thiệu tin, bài quan trọng, vừa sinh
động thêm, tính cộng đồng tăng lên, lại đỡ nhiều công
sức cho các thành viên của trang. Mục điểm tin này cũng giúp
ích không nhỏ cho các báo, nhà báo, giới blogger có điều kiện
hiểu mình, hiểu người, nâng dần năng lực, ý thức trong công
việc.

- <strong>Bài viết</strong> được gửi tới khá nhiều, nhưng do
nhân sự biên tập có hạn, lại muốn đảm bảo chất lượng
bài vở khi đăng lên, nên nhiều khi phải từ chối. Thay vào
đó, BS cố phát hiện những bài đáng quan tâm trên báo, blog
khác để đăng lại.

- <strong>Bài đăng lại</strong> có khi bị độc giả phê phán
dữ dội; có người thắc mắc tại sao một bài tệ hại mà
lại đưa lên. Lý do: + Tự do thông tin, có vậy mới đầy đủ
bức tranh sáng, tối của truyền thông nước nhà, kể cả cho
thấy sự kém cỏi của vài "thợ viết" bảo vệ quan điểm
"chính thống". + Nếu không đăng lại, làm sao biết người
dân suy nghĩ ra sao về thứ sản phẩm tồi đó, khi mà ở trang
báo "chính thống" thì không có lấy một phản hồi, nhưng
đăng lại trên BS thì hàng trăm ý kiến phê phán. Nó sẽ là
sức ép lên chính người viết, tòa báo có bài đó, sớm muộn,
ít nhiều họ cũng sẽ phải thay đổi. Một dạng đăng lại
đặc biệt là các bản "gốc" khi bản "biên tập" được
đăng trên báo nhà nước đã không làm vừa lòng tác giả, do
bị cắt xén quá mức. Một trong những ích lợi của công việc
này là tạo nên sức ép nhất định cho tòa báo, với cơ quan
chức năng, không thể tiếp tục mãi lối quản lý cũ kỹ.

<center><img src="http://anhbasam.files.wordpress.com/2012/09/13.png"
width="550px"/></center>

- <strong>Bài dịch</strong> hầu như đều có người khác hiệu
đính, thậm chí nhiều bài còn được chính tác giả-giỏi cả
tiếng Việt xem lại lần cuối. Tuy nhiên, rất nhiều độc giả
của BS thành thạo ngoại ngữ cũng đã góp phần chỉnh sửa,
bàn luận, mong là cách này sẽ được quan tâm hơn nữa.

- <strong>Danh mục blog, web, báo</strong> được cập nhật, điều
chỉnh thường xuyên. Nhưng "lực bất tòng tâm", nên sẽ
tốt hơn nếu như bà con giới thiệu thêm những blog, web đáng
được đưa vào nhưng lại bỏ sót. Ngoài ra, do có khi trục
trặc, nhầm lẫn, có blog vô tình bị mất khỏi danh mục.
Ngược lại, có blog nổi tiếng, nhưng không đưa vào danh mục,
hoặc đã có nhưng bị loại ra, đều có chung một lý do …
"nhạy cảm", không thuộc dạng này thì cũng ở dạng khác
mà độc giả có thể cảm nhận qua những thông tin, bình luận
hàng ngày.

- <strong>Bình luận</strong> của BS và cộng sự là thứ có thể
đáp ứng tức thì, ngắn gọn với một bài viết hay những
vấn đề xảy ra hàng ngày mà không phải chờ đợi, phải cậy
đến một bài báo sẽ có ở đâu đó. Những trao đổi, gợi ý
của độc giả qua phản hồi, email gửi tới cũng bổ sung thêm
kha khá. Nhưng … để tránh lối "múa gậy vườn hoang", rất
cần có thêm những ý kiến độc giả tranh cãi với chủ nhà.

- <strong>Tin tức</strong> ngoài hệ thống báo chí, văn bản nhà
nước, gọi là tin "vỉa hè", ở xứ sở không báo tư nhân,
báo nhà nước được quản chặt ghê gớm, là rất có ý nghĩa.
Trong số này, ngoài những gì BS và cộng sự trực tiếp thu
thập được, thông tin, hình ảnh do các CTV, nhà báo thân thiết
gửi tới, thì nguồn tin do độc giả cung cấp vẫn còn ít.

Đặc biệt xin cám ơn các cộng tác viên "chiến trường",
lăn lộn cùng người biểu tình yêu nước, bà con nông dân mất
đất, từ Tiên Lãng, Văn Giang … tới Vụ Bản, không quản
vất vả, hiểm nguy. Có người còn bị xã hội đen tới tận
nhà đe dọa nhiều ngày.

<center>* * *</center>

Có độc giả cho là tới khi nào nền báo chí của VN được
tự do thực sự, thì sẽ không còn BS nữa. Nghĩ vậy thì chỉ
mới nhìn thấy một nửa tiện ích ở đây. BS đã từng mơ sẽ
có ngày gắn kết blog của mình vào một hệ điều hành dùng
riêng cho các "máy đọc báo" kiểu iPAD và iPhone. Hắn cũng
tin là cách làm hiện nay sẽ "bất tử", nên rủi mình có ham
chơi mà lơ là bỏ bê công việc, cũng vẫn sẽ có các cộng
sự ở khắp nơi cùng độc giả tiếp tục công việc hàng ngày
này.

Xin cám ơn các quý độc giả đã kiên nhẫn đọc hết bài
viết dài lê thê này. Vậy mà vẫn còn rất nhiều điều cần
trao đổi, đành chuyển tới mục Phản hồi.

<em><strong>Ba Sàm </strong></em>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/14225), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!