Lê Công Định - Xã Hội Dân Sự Nhìn từ Bản chất

<div class="special_quote"><strong>Lời giới thiệu:</strong> Thời gian
qua có rất nhiều bài viết về xã hội dân sự (XHDS) được
đăng tải góp phần khai dân trí về một đề tài rất quan
trọng trong công cuộc xây dựng một nền dân chủ thực chất
cho đất nước. Bài này được tôi viết lại từ trình bày
của anh Lê Công Định - một người khởi xướng của Phong
trào Con đường Việt Nam trong thời gian chúng tôi ở cùng nhau
tại trại giam Xuân Lộc vào tháng 7 năm 2010. Xin được trân
trọng giới thiệu đến các độc giả, thành viên Phong trào Con
Đường Việt Nam với mong muốn góp một phần nhỏ vào việc
cung cấp kiến thức cần thiết cho công cuộc dân chủ hóa
đất nước.

<em><strong>Lê Thăng Long</strong></em></div>


<h2>Lê Công Định - Xã Hội Dân Sự Nhìn từ Bản chất</h2>

Cần hiểu XHDS ở cả hai góc độ: tính chất và hình thức.

<h3>Về hình thức:</h3>

Các tổ chức XHDS (Xã Hội Dân Sự) là bất kỳ cách thức tổ
chức hoạt động nào để đáp ứng cho các nhu cầu của xã
hội mà không nhằm mục tiêu tạo ra lợi nhuận và nắm quyền
trong các bộ máy nhà nước. Như vậy các doanh nghiệp và các
đảng chính trị tìm kiếm nhiệm kỳ cầm quyền hoặc các ghế
đại diện trong Quốc hội đều không phải là các tổ chức
XHDS. Nhưng các tổ chức hoạt động nhằm gây ảnh hưởng
đến các chính sách của chính phủ, của quốc hội để đạt
được các mục tiêu về kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa,
môi trường...cho một cộng đồng nào đó thì vẫn là các tổ
chức XHDS với điều kiện là các tổ chức này không được
kiếm lời, kiếm ghế trong các bộ máy nhà nước từ các hoạt
động đó. Các tổ chức này thường được biết đến dưới
những cái tên như tổ chức phi chính phủ (NGO - non
governmentorganization) hay phi lợi nhuận (non - profit organization).

Đây là những hình thức có đăng ký của các tổ chức XHDS
với mục đích chủ yếu là để được miễn thuế và có qui
mô hoạt tổ chức lớn hơn. Một tổ chức mà được chứng
nhận phi lợi nhuận (non-profit status) thì những ai quyên tiền
cho nó cũng sẽ được khấu trừ thuế. Khi nó giải thể thì
tài sản còn lại của nó không được phép chia cho những
người quản lý nó mà phải tặng cho các mục đích từ thiện
hoặc chuyển cho những tổ chức có non-profit status khác. Công
đoàn cũng là một dạng của tổ chức XHDS có đăng ký.

Tuy nhiên XHDS lại phong phú hơn nhiều nhờ vô số các hình
thức không đăng ký. Điều này tạo ra sức sống mãnh liệt
của nó, len lỏi vào tất cả mọi ngõ ngách của cuộc sống.
Không thể kể hết được các hình thức này. Từnhững câu
lạc bộ dưỡng sinh đến hội những người thích xe Vespa cũ,
từ những phong trào hippy đến phản đối chiến tranh Việt Nam
ở Mỹ,... đều là những hìnhthức hoạt động khác nhau của
XHDS.

<h3>Về tính chất:</h3>

Hoạt động của các tổ chức XHDS chính là việc sử dụng các
quyền dân sự của công dân để đáp ứng nhu cầu của mình
và giải quyết xung đột lợi ích với những người khác bằng
những quan hệ dân sự. Các công dân được tự do sử dụng
quyền lập hội, biểu tình, bày tỏ ý kiến để vận động,
đòi hỏi các đối tượng khác đáp ứng nhu cầu của mình và
cộng đồng. Nếu các đối tượng này vi phạm pháp luật mà
xâm hại đến lợi ích của mình và cộng đồng thì công dân
có thể khởi kiện các đối tượng đó ra các tòa dân sự.
Chúng ta thường nghe nói ở các nước dân chủ, các doanh
nghiệp khổng lồ có khi phải bồi thường hàng chục triệu
đôla cho một cá nhân vì đã không tuân thủ quy định của
luật về an toàn thực phẩm làm ảnh hưởng đến sức khỏe
của cá nhân đó. Một sự kiện tương tự nếu xảy ra ở một
nước thiếu dân chủ, đồng nghĩa với nơi đó XHDS hoạt
động yếu ớt, thì sự việc có thể sẽ bị hình sự hóa.
Người chủ doanh nghiệp có thể bị tống giam vào tù nếu cá
nhân bị ảnh hưởng đến sức khỏe là một người thân thế.

Khi mà quyền con người không được tôn trọng và bảo vệ
đúng mức thì XHDS sẽ không có sức sống dù nó vẫn tồn tại
dưới nhiều hình thức khác nhau. Nhiều nghiên cứu dẫn ra một
cách thuyết phục rằng mức độ về sức sống của XHDS là
thước đo của mức độ dân chủ của một xã hội. Và mức
độ yếu kém của XHDS sẽ tỷ lệ nghịch với mức độ tham
nhũng, cửa quyền và toàn trị. Từ điều này dẫn đến cách
dùng tính chất của XHDS để mô tả tính chất tồn tại phổ
biến của một xã hội. Người ta thường nói xã hội dân sự
hay xã hội công dân để mô tả cho một trạng thái của một
đất nước đã phát triển dân chủ, thịnh vượng, văn minh
ngược lại xã hội cảnh sát (hay hình sự) được dùng để
mô tả cho một tình trạng kém phát triển, tham nhũng, nghèo nàn
và lạc hậu của một nước trong một chế độ chuyên chế.

Trong một xã hội mà người dân luôn nghĩ đến nhờ công an
hoặc tìm kiếm sự can thiệp hành chính của các cơ quan nhà
nước khi giải quyết các xung đột lợi ích của mình thì đó
là những biểu hiện đáng lo ngại về sự yếu kém của XHDS
và sự hoành hành của xã hội cảnh sát. Không đòi được nợ
cũng gọi công an, nghe một bài hát, đọc một tác phẩm mình
và nhiều người không thích thì ngay lập tức kêu gọi các cơ
quan chức năng vào cuộc. Đây không chỉ là biểu hiện của
sự thiếu vắng ý thức công dân để sử dụng quyền con
người của mình bình đẳng với người khác, mà còn cho thấy
sự bất tin vào hiệu lực của toà án.

Và khi mà cá nhân tham gia vào việc giải quyết xung đột lợi
ích lại là những người có quyền lực, thân thế thì chắc
chắn một điều là phần thắng luôn thuộc về họ đồng
thời với sự bóp méo làm bất công các quan hệ xã hội. Tệ
hơn nữa nó làm thui chột mọi sức sáng tạo cho những cái
mới ra đời.

XHDS không thể có sức sống và đóng góp vào sự phát triển
tốt đẹp của xã hội nếu các quyền con người không được
bảo vệ bình đẳng cho tất c ảmọi người. Muốn như vậy
thì toà án phải độc lập trong một nhà nước pháp quyền mà
trách nhiệm bảo vệ cho từng công dân có thể sử dụng đầy
đủ các quyền con người của mình phải là ưu tiên trên hết
của nó. Mức độ cấm đoán, xâm phạm các quyền này quyết
định mức độ chuyên chế của các chế độ. Các chế độ
độc tài (dictatorship, thường do một người) thường chỉ cấm
đoán hoạt động của một số tổ chức XHDS như công đoàn,
tôn giáo hoặc hạn chế rõ ràng một số các quyền con người
như biểu tình, tự do báo chí...

Nhưng các chế độ toàn trị (totalitarianism, thường do một
đảng) thì lại tự tổ chức ra tất cả các hình thức giống
như XHDS nhưng phải hoạt động theo sự điều khiển của chính
quyền. Ở các nơi này không thiếu các công đoàn, cơ quan thông
tấn báo chí nhưng nhất mực đều phải chịu sự chi phối
hoàn toàn của chính quyền.

Các quyền con người cũng không được công bố rõ là hạn
chế như thế nào, nhưng muốn sử dụng các quyền này thì
phải thông qua các tổ chức kiểu như trên. Do vậy trên thực
tế mức độ cấm đoán các quyền tự do còn nghiêm trọng hơn
nhiều so với trong các chế độ độc tài.

Cho nên muốn đánh giá một tổ chức có thực là XHDS hay không
thì phải xem xét thực chất từ việc thành lập và hoạt
động của nó độc lập đến mức độ nào đối với chính
quyền. Tức là phải xem xét vào tính chất chứ không phải
hình thức hay tên gọi của nó.

Cần chú ý một điều quan trọng là các tổ chức XHDS nói
riêng hay một xã hội dân sự (hoặc xã hội công dân) nói chung
là sự hình thành từ dưới lên, chứ không phải áp đặt từ
trên xuống. Thông qua việc sử dụng quyền con người để đáp
ứng các nhu cầu của mình, các công dân sẽ tự hợp lại với
nhau thành từng nhóm. Đầu tiên là nhỏ.

Nhưng nếu thấy cần giải quyết các nhu cầu lớn hơn, phức
tạp hơn, cho một cộng đồng to hơn thì sẽ thúc đẩy họ
đến sự cần thiết phải hình thành nên một tổ chức có
đăng ký để có thể huy động những nguồn lực lớn hơn. Có
thể nói đây là sự hình thành tự nhiên trong một môi trường
mà quyền con người được bảo vệ bình đẳng. Những quyết
định hoặc ảnh hưởng từ nhà nước để hình thành nên các
tổ chức có mục đích dân sự thì sẽ không thể là tổ chức
XHDS.

Cuối cùng thì quyền con người vẫn là cái gốc, nền tảng cho
cả XHDS, nhà nước pháp quyền và thị trường tự do. Do đó
Quyền Con Người mới là mục tiêu tối thượng của phong trào
Con đường Việt Nam.

Lê Công Định (Tháng 7/2010)
Lê Thăng Long viết lại - tháng 9 năm 2012

Con Đường Việt Nam @ 2012


***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/14241), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!