Trần Minh Khôi - Phong trào Con đường Việt Nam, nhìn từ văn bản

Văn bản, như đề cương hay lời hiệu triệu, đóng một vai
trò rất khiêm tốn trong sự thành công của các phong trào vận
động xã hội. Một phong trào xã hội thành công là vì nó đáp
ứng đúng thời điểm cho những nhu cầu và bức xúc xã hội.
Trong thời đại bùng nổ thông tin ngày nay hay một trăm năm
trước, ít ai tự nguyện tham gia một phong trào xã hội chỉ vì
tình cờ đọc được một đề cương hay hoặc một lời hiệu
triệu nhiệt thành. Người ta tham gia một phong trào xã hội vì
những nhu cầu bức thiết của cá nhân họ. Văn bản chỉ đóng
vai trò xúc tác.

Ngược lại, nếu một phong trào xã hội thất bại thì sự
thất bại này không nói lên được là các yếu tố nhu cầu và
bức xúc xã hội có ở đó hay không. Sự thất bại có thể
đến từ nhiều nguyên nhân, trong đó có thể có nguyên nhân
của sự yếu kém của văn bản, nghĩa là sự yếu kém trong
việc chuyển tải thông điệp đến với đại chúng. Kho thuốc
nổ có ở đó nhưng ngọn lửa quá yếu, không đủ nhiệt
lượng để làm bùng nổ một phong trào.

Mặt khác, ngôn ngữ là tư duy. Văn bản cho phép chúng ta, trong
sự thiếu vắng những thông tin cá nhân làm nền tảng cho sự
tin tưởng hoặc nguồn cảm hứng, có những đánh giá xác đáng
về quy trình tư duy của những người khởi xướng. <em>Cái note
này là nhằm xem xét Phong trào Con đường Việt Nam</em> từ gốc
độ các văn bản cũng như sự hình các văn bản của nó. Ba
tài liệu: Danh sách những người được mời tham gia sáng lập,
Lời phát động phong trào, và Tổng quan về phong trào.

<h2>I. Danh sách những người được mời tham gia sáng
lập</h2>

Đây là văn bản quan trọng nhất của Phong trào Con đường
Việt Nam. Nếu không có văn bản này thì Phong trào Con đường
Việt Nam đã không có sự quan tâm như nó đang có. Văn bản này
liệt kê một danh sách gần 250 người được mời tham gia phong
trào mà phần lớn là những gương mặt có thể nhận diện
được trong các sinh hoạt chính trị, văn hóa, xã hội ở thời
điểm này. Việc cho công bố danh sách này rõ ràng nằm trong
chiến lược <em>"tiếp thị"</em> của những người khởi
xướng. Chiến lược này thành công; nó lập tức tạo một
tiếng vang trên không gian mạng.

Những phản ứng, có lúc rất mạnh mẽ, của một số người
trong danh sách gợi ý rằng những người được mời chưa bao
giờ đọc qua các văn bản hoặc nghe nói đến <em>Phong trào Con
đường Việt Nam</em> trước khi tên của họ xuất hiện trên
mạng. Đây là một việc làm thiếu chính đáng của những
người khởi xướng. Trước khi mời một ai đó tham gia một
việc nào đó thì anh phải giải thích cho họ hiểu công việc
đó là gì, anh phải cho họ đọc trước đề cương, tôn chỉ
của anh. Đây là một đòi hỏi tối thiểu để chứng tỏ
rằng anh tôn trọng sự tham gia của họ. Những người được
mời có thể là những nhân vật của công chúng, nhưng mối quan
hệ giữa họ và công việc của anh, ngay cả khi công việc của
anh phục vụ mục đích công, vẫn thuộc phạm vi cá nhân cho
đến khi họ đồng ý cho phép anh công khai mối quan hệ đó.
Việc tự ý công khai hóa các quan hệ dự định này để phục
vụ cho công việc của anh là thiếu đạo đức.

Mặt khác, nhìn qua danh sách này không ai có thể nghĩ rằng
những người khởi xướng thực sự tin vào chuyện những
người được mời sẽ tham gia phong trào của họ. Điều này
có nghĩa rằng việc công khai hóa danh sách này là để phục
vụ những mục đích nào đó khác. Cho đến nay ông Lê Thăng
Long vẫn chưa giải thích những mục đích này là gì. Cho đến
khi có lời giải thích chính đáng cho việc công khai danh sách
này, nó vẫn sẽ được coi là một <em>"trò chính trị"</em>
mà những người khởi xướng đã lên án trong các tài liệu
của họ.

Đấu tranh cho công lý và tự do là đấu tranh cho những giá
trị lớn mà bất cứ một hành xử thiếu chính đáng nào đều
phải được coi là sự phản bội các giá trị đó. Trong cuộc
đấu tranh này, phương tiện là mục đích. Phương tiện thiếu
chính đáng gợi ý những mục đích thiếu chính đáng, dù đề
cương, tôn chỉ của anh hào nhoáng đến mức nào.

<h2>II. Lời phát động phong trào và Tổng quan về phong trào</h2>

Không có khác biệt gì lớn từ văn phong, từ ngữ, đến lập
luận ở hai tài liệu này. Chúng có vẻ như đã được soạn
thảo một cách vội vã, chứa những lỗi rất sơ đẳng về lý
luận, và có nhiều đoạn tối nghĩa, có nhiều đoạn như là
những đoạn văn dịch thuật vụng về. Đâu đó, như là để
tạo thêm sự quyến rũ cho niềm đam mê dân tộc chủ nghĩa,
chúng viện dẫn những cụm từ có tính trấn áp,
không-thể-cải-lại-được như "<em>dân tộc Lạc Hồng",
"văn minh Lạc Hồng", "con Lạc cháu Hồng", "hồn thiêng
sông núi"</em>, bên cạnh loại ngôn ngữ mệnh lệnh của tư
duy tiền định như <em>"quy luật khách quan tất yếu"</em>.
Những khái niệm này được nhào trộn không cần logic như là
chỉ để tạo ấn tượng của loại tiếng vang lẻng kẻng hơn
là để giúp người đọc hiểu về đề cương, tôn chỉ mà
chúng muốn nhắm tới. Hãy đi vào văn bản:

<div class="special_quote"><em>Nếu như chính quyền cai trị của
Pháp lúc đó không đàn áp thành công các phong trào yêu nước
này thì giờ đây tinh thần "Khai dân trí, Chấn dân khí, Hậu
dân sinh" đã đưa nước ta trở thành một quốc gia phát
triển không thua kém gì Nhật Bản và các nước thuộc thế
giới thứ nhất khác.</em></div>

Câu này nằm ngay trong đoạn mở đầu. Cái giả định ấu trĩ
trong lập luận này không cần phải nói thêm. Bên cạnh đó,
<em>"đàn áp thành công"</em> không phải là lối nói của
một lời hiệu triệu nghiêm túc. Người đọc khó tính có thể
bỏ qua toàn bộ tài liệu mà không cần phải đọc thêm nữa.
Nhưng chúng ta thì vẫn sẽ tiếp tục. Những đoạn trích bên
dưới minh họa sự diễn đạt hoặc kỳ lạ, hoặc rắc rối,
tối nghĩa của hai tài liệu. Trong vài trường hợp chúng có
vẻ như không muốn người đọc hiểu:

<div class="special_quote"><em>Đây chính là căn nguyên cốt lõi
khiến nước ta đến giờ vẫn còn chậm tiến cho dù nhân dân
ta đã rất vất vả, luôn cần cù chịu thương chịu khó và
<strong>luôn khát vọng vươn lên đến cháy bỏng.</strong></em>

<em>Chỉ có như thế thì mọi quyền lực nhà nước mới có
thể thực sự thuộc về nhân dân. Nhà nước đó mới thực
sự là của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Những giá trị
này không bao giờ có được do sự ban phát hay thiện ý của
những người cầm quyền. Bất kỳ ai đó nếu đã có thể
nghĩ, có thể nói mình làm được như vậy thì quyền lực đã
thuộc về họ chứ không còn là của nhân dân nữa.</em>

<em>Hãy hưởng ứng phong trào Con đường Việt Nam để tiếp
tục phong trào Duy Tân, làm cho nó lớn mạnh thành một hoạt
động chính trị thực sự của nhân dân chứ không phải của
bất kỳ đảng phái chính trị nào, vì bất kỳ một tư tưởng
chủ nghĩa nào của bất kỳ ai để nói lên nguyện vọng của
chúng ta, khẳng định mong muốn của chúng ta và đòi hỏi yêu
cầu của chúng ta đối với bất kỳ thiết chế quyền lực
nào muốn nhân danh nhân dân chúng ta.</em>

<em> - dứt khoát nhưng ôn hòa. - Ôn hòa nhưng cương
quyết.</em></div>

Sự rối rắm, tối nghĩa này thể hiện rõ hơn trong bản tiếng
Anh của Tổng quan với những câu như:

<div class="special_quote"><em>Only with such a state can Vietnam obtain an
indispensable basis for sustainable development to become a democratic and
prosperous nation having the Lac Hong identity civilization.</em>

<em>The Movement of The Path of Vietnam strives for developing Vietnam
following the below evolution in conformity with the objective principle of
nature.</em></div>

Về nội dung, các tài liệu của Phong trào không đưa ra được
thêm ý tưởng nào mới. Cụm từ <em>"Quyền con người"</em>
chỉ để thay cho một từ quen thuộc là <em>"nhân
quyền"</em>, và cũng không được định nghĩa rõ ràng gồm
những quyền gì ngoài việc đề cập đến Tuyên ngôn Quốc tế
về Nhân quyền. Ý tưởng <em>"nhân quyền"</em> là nền tảng
của phát triển cũng không phải là ý tưởng mới. Điều đáng
nói ở đây là tác giả của các tài liệu này đã trộn lẫn
<em>"nhân quyền"</em> theo truyền thống của Tuyên ngôn Quốc
tế về Nhân Quyền với các ý niệm của chủ nghĩa dân tộc.
Đây là lối lập luận mang tính cơ hội chủ nghĩa. Dùng sự
đam mê dân tộc chủ nghĩa để cổ xúy cho nhân quyền là một
trò chơi nguy hiểm. Chủ nghĩa dân tộc, trong rất nhiều
trường hợp, là kẻ thù tiềm ẩn của nhân quyền.

Cụm từ <em>"quy luật khách quan tất yếu"</em> (bản dịch
tiếng Anh có lẽ đã mượn một cụm từ trong các trước tác
của Kant là <em>"objective principle of nature"</em>) mà tác giả,
hay những người khởi xướng, lặp đi lặp lại nhiều lần
trong các tài liệu gợi ý hoặc là sự lười biếng về lý
luận hoặc là chủ ý nhằm vào thói quen tư duy tiền định
chịu ảnh hưởng nặng nề của chủ nghĩa lịch sử các loại,
mà điển hình nhất là của chủ nghĩa Marx. Thế nào là
<em>"quy luật khách quan"? "Quy luật"</em> này có tuân thủ
cấu trúc của một lý thuyết khoa học không? Hay nó chỉ là
một lối diễn đạt có tính áp đặt, ngay cả khi áp đặt
những giá trị cao thượng?

Niềm tin vào các giá trị lớn của nhân loại, như nhân quyền,
tự do, công lý, tự nó đã chứa đựng đầy đủ quyền lực
đạo đức để hành xử nhân danh những giá trị này mà không
cần phải viện dẫn bất cứ <em>"quy luật"</em> nào. Lối
tư duy cho rằng có cái gì đó trong đời sống xã hội gọi là
quy luật, nếu làm đúng thì xã hội sẽ tiến bộ và nếu đi
ngược lại thì xã hội sẽ lụn bại, tiêu biểu cho lối tư
duy độc đoán. Nhân loại trong hai thế kỷ qua đã phải trả
những cái giá rất đắt cho lối tư duy này. Cũng như dân chủ,
nhân quyền là kết quả mang tính sáng tạo của nhân loại trong
hành trình đi tìm tự do và công lý. Cũng như dân chủ, nhân
quyền là một lựa chọn, một xác tín giá trị. Nó không phải
là kết quả của một <em>"quy luật"</em> nào cả. Và quan
trọng hơn, nhân danh một thứ <em>"quy luật"</em> nào đó
để cổ xúy nhân quyền tiềm ẩn nguy cơ chống lại nhân
quyền.

Để kết luận, Phong trào Con đường Việt Nam bộc lộ trọn
vẹn sự yếu kém của nó qua các văn bản. Việc công khai hóa
danh sách những người được mời tham gia, mà không được
phép của họ và không có lời giải thích chính đáng, là một
<em>"trò chính trị"</em> thiếu đạo đức. Lời hiệu triệu
và tôn chỉ của nó được soạn thảo một cách vụng về,
vội vã với những lập luận cũ được bao bọc bởi lối
diễn đạt nhằm lôi cuốn đam mê cảm tính của thói quen tư
duy dân tộc và lịch sử. Nó ẩn chứa nguy cơ độc đoán, dù
rằng nó đang cố gắng cổ xúy những giá trị của tự do.

Nhìn từ góc độ văn bản, Phong trào Con đường Việt Nam không
hứa hẹn gì nhiều về tương lai của nó. Như đã nói ở trên,
sự thất bại của một phong trào xã hội không nhất thiết
phản ảnh đúng thực tại của nhu cầu và bức xúc xã hội.
Có khi kho thuốc đã sẳn sàng bùng nổ nhưng ngọn lửa lại
quá yếu.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12999), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!