Hamvas Béla - Cổ tích Da Đỏ

<center><div class="special_quote">(<em>Trích tiểu luận triết học:
Scientia sacra</em>)</div></center>


<h2><center>1.</center></h2>

Người đàn bà da đỏ ra bờ sông, hái những cành liễu và
bắt đầu đan sọt. Sau khi hoàn thành chiếc sọt đầu tiên,
đặt trước mặt, bà quỳ xuống và khấn:

<em>"Không có gì đáng ngạc nhiên vì điều ta làm, là làm cho
cả dân tộc của những người da đỏ. Ta chúc người đàn bà
tay luôn luôn đan sọt một cuộc đời dài lâu.Và bà ấy sẽ
nhớ đến ta. Điều ta làm sẽ hiện ra trong óc bà ấy, và bà
ấy sẽ làm điều như ta đã làm. Nhưng đừng ai cho rằng,
điều này ta làm vì tất cả mọi người. Không! Ta chỉ làm vì
những người đàn bà khéo tay, những người sẽ sống trong
tương lai. Khi bình minh lên, những điều ta nói sẽ khởi sắc
và hiện ra trong óc họ. Sẽ như thế!"</em>

Điều mà truyện cổ tích da đỏ tuyên bố, điều trong những
cuốn sách thiêng và từ những người thày thời cổ, ai cũng
có thể tìm thấy gần như theo sát nghĩa, nó dản dị đến
mức, con người cần phải ngạc nhiên, tại sao nhân loại ngày
hôm nay lại không hiểu đã từng có những thời đại như thế
nào.

Nghĩa là gì, một người đàn bà da đỏ đan sọt <em>"vì dân
tộc của những người da đỏ"</em>? Nghĩa là gì, khi bao nhiêu
đàn bà đan sọt khác sẽ nhớ đến người đan sọt đầu
tiên? Nghĩa là gì, khi bà chỉ làm <em>"vì những kẻ khéo
tay"</em>? Và sau cùng, nghĩa là gì <em>"Khi bình minh lên những
điều ta nói sẽ khởi sắc và hiện ra trong óc họ?"</em>

Người đàn bà da đỏ ra bờ sông, đan sọt từ những cành
liễu. Người đàn bà đầu tiên, hái những cành liễu và lần
đầu tiên đan chiếc sọt đầu tiên. Trước đó chưa bao giờ
có một thứ gì trên thế gian như cái sọt đan bằng cành
liễu, chưa bao giờ.

Một cái gì mới xuất hiện; giống như mong ước và khả năng
từng ẩn náu: bởi vì hoa quả đựng ở đâu, lấy cái gì dùng
thu nhặt lá cây, chứa trẻ sơ sinh vào đâu, lấy cái gì đựng
bánh mì? Cái sọt đã từng có ở một nơi nào đó. Giống như
các công cụ trợ giúp đời sống, cái sọt đã từng có ở
đâu đó, tất cả sự thật và cái đẹp đã từng có, chỉ
chưa được thực hiện: chưa được mang tới đây, vào thế
giới vật chất.

Cái sọt ngay từ đầu đã từng có, giống như đầu máy hơi
nước, đồng hồ bỏ túi, máy bay, chiếc ủng, toa ăn trên xe
lửa, cũng như đã từng có và đang có ở đâu đấy hòa bình,
trật tự, niềm vui, cái đẹp, sự sáng sủa, sự kiên nhẫn,
tri thức.

Có một vương quốc, nơi có các đồ vật, sự vật, các tư
tưởng. Và nó luôn luôn mang lại ý nghĩa cho thế gian nếu từ
vương quốc ấy một ai đấy mang đến đây một cái gì đấy,
cho dù là một tư tưởng, một lý tưởng, một tri thức, cho dù
là một đầu máy hơi nước, hay một cái sọt đan bằng cành
liễu.

Việc đan một cái sọt đầu tiên là sự việc phổ quát của
nhân loại. <em>"Của dân tộc dân da đỏ?"</em> Đúng thế.
Ngoài ra còn của người da đen, người Eskimo, của người Ả
rập, người Trung quốc. Và có bao nhiêu cái sọt trên thế gian,
đều nhắc đến cái sọt đầu tiên, mà người đàn bà da đỏ
đan trên bờ sông. Đấy là cái sọt cổ; người đàn bà kính
cẩn đặt xuống đất, quỳ gối trước nó và khẩn cầu. Bà
khẩn cầu với cái sọt, như với thượng đế. Bà vẫn còn
cảm thấy vị giọt sương của vương quốc vừa sa xuống đó.
Chiếc sọt này vẫn còn mơ hồ, tuyệt vời như tư tưởng
đầu tiên, như đầu máy hơi nước đầu tiên, như cái rìu đá
đầu tiên.

<em>"Khi bình minh lên những điều ta nói sẽ khởi sắc và
hiện ra trong óc họ"</em>. Bà đã khắc bản thân mình không
phai mờ vào số phận con người: đây là người đàn bà đã
đan chiếc sọt đầu tiên, và hàng triệu chiếc sọt trên thế
gian đều thuộc về bà. Từ đó tới nay sọt tràn ngập trái
đất, và không có gì bình thường hơn một cái sọt đan bằng
cành liễu. Nhưng tràn ngập cả thế gian máy hơi nước, đồng
hồ bỏ túi, ủng, vải vóc, dao, gương nữa. Mọi đồ vật
đều có một câu chuyện như của cái sọt. Có một người nào
đấy đã mang đến từ một vương quốc cái gì cũng có. Như
người ta nói: đã thực hiện. Hay một cách khác: đã phát minh.

Giờ đây bắt đầu điều quan trọng nhất của truyện cổ
tích da đỏ:

Mọi hành động đều có ý nghĩa và hậu quả phổ quát.

Không chỉ sự phát minh ra máy hơi nước, không chỉ việc tìm
ra các tư tưởng lớn, không chỉ việc đan cái sọt mang đến
một cái gì đó từ vương quốc vô hình. Đây là những sáng
tạo quyết định, xứng đáng ghi nhận. Mọi hành động đều
mang đến một cái gì đó từ vương quốc vô hình, bởi mọi
hành động đều là sự hoàn thành một cái gì đó, mọi hành
động đều là sự hiện thực hóa, mọi hành động đều là
sự phát minh, duy trì mối quan hệ họ hàng với việc phát minh
ra các loại máy móc, với lời tuyên bố các sự thật và với
việc đan một cái sọt.

Không một cử chỉ và tư tưởng tầm thường nào lại không
gây tác động đến một xó xỉnh xa nhất của thế gian vũ
trụ. Mọi hành động đều mang ý nghĩa thế gian phổ quát.

Một viên sỏi duy nhất ném xuống biển vẽ ra một hướng
hoàn toàn mới, mọi hơi thở đều điều chỉnh một cái gì
đó của đời sống thế gian, cho dù ít nhất. Mọi hành động
đều là sự hiện thực hóa một tinh thần như thế nào đấy
và mang lại một cái gì đó trước đó chưa có, chỉ mới ẩn
náu như mong ước và khả năng. Sự bùng cháy của một que diêm
duy nhất cũng <em>"vì dân tộc da đỏ"</em> mà xảy ra. Những
hành động lớn vì toàn bộ nhân loại, vì một lần và mãi
mãi; nhưng mọi hành động, kể cả hành động bé nhất, cũng
mang ý nghĩa thế gian vũ trụ.

<h2><center>2.</center></h2>

<em>"Hoàn toàn đủ - Clemens Alexandrius nói - nếu chỉ duy nhất
một con người nghe thấy tiếng hát của các nàng tiên biển,
và cũng rất đủ, nếu chỉ có duy nhất một con người đã
trả lời con Nhân sư (Sfinx)"</em>

Vivekánanda cho rằng nếu có một người trong một hang động
từ một dãy núi cô đơn nghĩ đến một sự thật to lớn, và
qua đời ngay trong khoảnh khắc tiếp theo, sự thật sẽ bay ra
khỏi đầu người chết, bước ra khỏi hang động cô lập, từ
bỏ dãy núi cô đơn và truyền đi khắp thế gian.

Truyện cổ tích da đỏ cũng nói đúng những điều mà các
cuốn sách thiêng đã dạy và những điều những người thày
thời cổ đã biết. Các dân tộc nguyên thủy còn gìn giữ
những dấu tích tinh thần cổ cao cả, đôi khi trong các hình
dạng thoái hóa, không thể nhận dạng, hoặc đôi khi khá rõ
ràng. Truyện cổ tích vì thế thô sơ, chứa trong vài từ, cho
rằng mọi hoạt động đều hiện thực hóa sức mạnh tinh
thần, và chính vì thế mọi hoạt động đều mang ý nghĩa thế
gian.

Ý nghĩa hành động của con người: nhân danh toàn thể nhân
loại, vì toàn thể nhân loại, vì toàn thể các thời đại, vì
toàn thể các dân tộc mà hành động trở nên không thể thu
hồi lại được nữa. Mọi hành động như một dấu vết và
một con dấu, là thứ không thể xóa nổi, là thứ từ khoảnh
khắc tiếp theo của hành động, khuôn mặt của thế gian đã
được giữ lại cho đến tận hiện thực vĩnh cửu của các
sự vật.

Có những hành động to lớn, như sự phát minh ra cái rìu đá,
hay máy hơi nước, hay việc đan chiếc sọt đầu tiên. Có
những hành động nhỏ, như xây một cái nhà, đẽo một ống
sáo; có những tuyên ngôn vô thức, như hơi thở, và đấy là
con người nghe thấy tiếng muỗi vo ve bên tai trong đêm. Có hành
động vô tư, giải trí như liệng một viên sỏi xuống biển,
hoặc huýt sáo hay ngắt hoa.

Nhưng không có một hành động nào, kể cả nhỏ bé nhất lại
không xảy ra nhân danh toàn thể nhân loại, dành cho mọi thời
gian, một lần và mãi mãi. Mọi hành động đều gây ra tiếng
vang cho thế gian, và tiếng vang này tồn đọng trên thế gian vũ
trụ hàng thế kỷ và không bao giờ chết.

Ý nghĩa tiếp theo của truyện cổ tích: Con người không thể
nghĩ, ngay trong giấc mơ một hình ảnh, một khát vọng hay một
mục đích mà không làm rung động cả thế gian; không thể
khoanh tay, hay không ngắt một cành trong bụi cây mà không can
thiệp vào sự hình thành của thế gian.

Hành động trong mọi trường hợp đều mang lại một cái gì
hoàn toàn mới, một cái gì vô hình biến thành hữu hình, một
cái gì không tính trước thành một sự cảm nhận được. Mọi
hoạt động đều can thiệp vào thế giới tinh thần, và từ
thế giới tinh thần ném vào thế giới vật chất của một
hiện thực nào đó. Hình ảnh cổ và ý nghĩa cổ của hành
động là việc làm của Prometheus, kẻ mang lửa từ trên trời
xuống. Mọi hoạt động ít nhất cũng là việc lấy một tia
từ lửa trời xuống.

Ý nghĩa siêu hình của hoạt động là tất cả mọi hành động
tạo ra mối quan hệ mới giữa thế giới tinh thần và thế
giới vật chất, mở ra quan hệ mới, chìa ra khả năng mới và
lấy đi nền tảng của sự liên kết mới.

<h2><center>3.</center></h2>

Nhưng truyện cổ tích không dừng lại ở đây. Nó biết việc
đan chiếc sọt đầu tiên là một hành động mà khi vô vàn
chiếc sọt khác được đan ra, đều khiến vô vàn người đàn
bà khác nhớ đến một điều mà người đàn bà đan sọt đầu
tiên nhớ ra khi bình minh đến.

Truyện cổ tích biết rằng mọi hoạt động đều để hiện
thực hóa hiện thực tinh thần, tất cả hành động đều nhớ
đến hành động đầu tiên, đến hành động của Prometheus,
kẻ đem lửa từ trời xuống. Thế giới từ lúc đó trở đi
sống trong lửa của hành động, bởi sự hoạt động không là
gì khác ngoài việc, một lần nữa mở ra con đường cho lửa
của tinh thần tỏa xuống trái đất và thẩm thấu cả thế
giới vật chất.

Nhưng truyện cổ tích có một câu đặc biệt: <em>"Nhưng
đừng ai tin rằng - nó nói - điều này ta làm vì tất cả mọi
người. Không! chỉ dành cho những người đàn bà khéo tay,
những người sẽ sống trong tương lai."</em>

Như thể khoảnh khắc đầu tiên có thể đọc như sau: người
đàn bà quỳ trước cái sọt và đọc thần chú. Bà chỉ đan
sọt cho những người đàn bà khéo tay. Những câu nói này có
thể gây hiểu lầm. Như thể người đàn bà chia nhân loại ra
làm đôi: những người bà giao chiếc sọt cho họ và những
người bà đẩy xa khỏi chiếc sọt. Những người tốt và
những kẻ xấu, những người khéo tay và những kẻ vụng về,
những kẻ đẹp đẽ và những kẻ xấu xí.

Từng bước, từng bước, câu này được vỡ lẽ ra như sau:
trên thế gian lời đầu tiên là của tinh thần, bởi tinh thần
tạo dựng nên thế gian; Nhưng trong thế giới vật chất, lời
đầu tiên không của tinh thần mà là của sự hoạt động.

<em>"Con người đã bị vật chất hóa, đầu tiên cần phải
làm cái tốt và phải làm cho tốt, chỉ sau đó trong nó mới
thức tỉnh ý đồ tốt; Và chỉ do những hành động tốt,
những ý đồ tốt thức tỉnh mới nâng nó lên cao trong tinh
thần và trong tri thức."</em>

Quan niệm này xuyên thẳng vào niềm tin của nhân loại duy lý.
Con người hiện đại cho rằng, trước tiên cần phải biết và
chuẩn bị tinh thần; điều này sẽ dẫn đến ý đồ tốt, và
từ ý đồ tốt nảy ra hành động tốt. Đây là sự nhầm lẫn
Socratés, lộn ngược thứ tự của sự vật, và vì thế nhân
loại không hiểu tại sao nhận thức tốt không dẫn đến ý
đồ tốt, và ý đồ tốt tại sao không dẫn đến hành động
tốt. Không dẫn đến, đơn giản vì không thể dẫn đến.

Trong thế giới vật chất cần bắt đầu bằng hành động.
Hành động phát triển ý đồ tốt và nhận thức tốt và tri
thức tốt. Không ai, chưa bao giờ nghĩ ra cái sọt, máy hơi
nước và sự thật trước tiên. Đầu tiên cần làm, cần tạo
dựng, cần tìm ra. Sau khi đã làm, đã sáng tạo, đã tìm ra,
sẽ nhận ra ý nghĩa của hành động mình đã thực hiện.

Bước thứ hai như sau: <em>"Bản án từ một trường hợp liên
quan đến sự thiệt hại của tất cả mọi người; cũng như
vậy phúc lợi từ một biện minh cũng ảnh hưởng đến mọi
con người, đến sự biện minh cho đời sống. Bởi vì, từ sự
buông thả của một người biến thành rất nhiều kẻ phạm
tội, từ sự khoan nhường của một người mang lại rất
nhiều sự thật."</em>

Bài thơ của Thánh Pál trong lá thư Roma này cũng dạy rằng cần
bắt đầu bằng sự hoạt động. Sự hoạt động không phải
công việc cá nhân, không phải công việc của cái TÔI biệt
lập; đây là con dấu không thể xóa và vĩnh viễn còn lại
trên khuôn mặt của thế gian: từ một trường hợp, thẩm
thấu toàn thế gian cái độc hại và từ một trường hợp
thẩm thấu khắp thế gian sự biện minh.

Một hành động duy nhất, giải phóng những sức mạnh tinh
thần có thể gây tổn hại cho toàn bộ nhân loại, cũng như
một hành động duy nhất có thể biện minh cho cả loài người.
Chỉ cần một hành động duy nhất, kể cả khi nó ẩn náu sâu
kín, nhỏ nhoi nhất, như ý nghĩ cuối cùng của một kẻ hấp
hối trong một hang đá biệt lập giữa một dãy núi cô đơn:
hành động duy nhất này là một bước khủng hoảng hoặc
định mệnh đi về phía tội ác hay sự thật.

Trong những ngôn từ của người đàn bà da đỏ khi thốt lên:
Ta chỉ đan sọt cho những người đàn bà khéo tay - ẩn náu
một sự phân biệt nào đấy. Sự phân biệt này không có nghĩa
là thế gian phân chia ra loại đàn bà khéo tay hoặc vụng về,
và cái sọt chỉ dành cho kẻ khéo tay.

Sự dạy dỗ của lá thư Roma khẳng định rằng con người cổ
biết: Hoạt động mang ý nghĩa như thế nào: <em>"điều
quyết định không phải nội dung sự vật mà là tính chất
thiêng liêng hóa của hoạt động".</em>

Bằng điều này toàn bộ tình thế trở nên sáng tỏ trong
khoảnh khắc.

Không bao giờ chỉ có chuyện về cái sọt, về máy hơi nước,
về đôi ủng, cũng như về sự thật hay về những tư tưởng
mới phát hiện. Mà tất cả chính là tính chất thiêng liêng
hóa của sự hoạt động. Để sự sinh sôi không vô nghĩa, để
thu thập của cải, để các phát minh tràn ngập thế gian.

Nội dung sự vật của hoạt động không có ý nghĩa gì, cũng
như từ quan điểm con người, nền văn hóa thời hiện đại
với đối tượng lớn quá cỡ không có nghĩa lý gì, khi hoạt
động, thứ tạo ra đối tượng, không mang tính chất thiêng
liêng hóa.

Sự sáng tạo có thể là <em>"một bản án mang lại thiệt
hại cho toàn thể mọi người"</em>. Và đúng như vậy: bản
năng của hành động ngu xuẩn điên rồ dính mắc vào con
người, giải phóng những sức mạnh tinh thần tầm thường có
thể dẫn đến những tình thế tận cùng.

Người đàn bà da đỏ, khi đan sọt, khi quỳ xuống và khấn
trước cái sọt như với thượng đế: <em>"Ta không đan cho
tất cả mọi người, chỉ cho những kẻ khéo tay"</em>. Không
cho những kẻ ghen tị, những kẻ đen tối, những kẻ báo thù,
mà cho những kẻ chất phác, hiền hòa niềm nở, những kẻ
đầy lòng nhân ái, những kẻ trong sạch. Người đàn bà da
đỏ biết rằng, không phải nội dung sự vật của hoạt
động, mà sự thánh thiện hóa hành động quyết định.

Và bởi bà biết rằng, mọi hành động là con dấu vĩnh cửu
không thể thu hồi lại, nên bà quỳ trước hành động riêng
của mình và nói: khi ta đan cái sọt đầu tiên này, những sức
mạnh thánh thần hướng dẫn tay ta, sức mạnh thánh thần này
sống mãi đến vô tận trong những cái sọt; hãy chỉ chạm
đôi tay đã thánh hóa vào nó, hỡi những người đàn bà.
Những kẻ có bàn tay độc ác, ta xua đuổi ngươi trong giây
phút sinh ra cái sọt này: mi chớ dám đụng vào! Không! ta chỉ
đan cho những người đàn bà khéo tay, những người sẽ tiếp
tục sống trong tương lai."

<h2><center>4.</center></h2>

Các nhân tố ý nghĩa trong câu truyện cổ tích giờ đây đã
tập hợp lại với nhau. Điều đầu tiên cần hiểu: quan niệm
về cá nhân hành động của con người cổ không phải là cái
TÔI cá nhân, mà là con người phổ quát. Đối tượng của
hoạt động là con người phổ quát. Mọi hành động đều nhân
danh nhân loại và vì toàn thể loài người.
Bước thứ hai: khi con người phổ quát trong con người cá nhân
hành động, như Clemens Alexandrinus nói: cũng đủ, nếu chỉ một
người duy nhất trả lời con Nhân sư, như Vivekanana nói: nếu
một người nào đấy nghĩ đến một sự thật, dù chỉ trong
một cái hang biệt lập trong một dãy núi cô đơn đi chăng
nữa, sự thật đã tràn ngập khắp thế gian, như tông đồ Pal
viết trong lá thư thành Rôm: từ sự buông thả của một con
người biến thành nhiều kẻ tội phạm, từ sự khiêm nhường
của một kẻ biến thành nhiều sự thật.

Trong hoạt động, hành động quyết định không phải nội dung
sự vật mà là bản chất thánh thiện hóa của nó.

Hai nguyên tố này trong hoạt động của con người, hành động
xác định nhân loại phổ quát, và không phải nội dung sự
vật quyết định bản chất hành động mà là sự thánh thiện
quyết định; với hai nguyên tố này có thể hiểu: con người
cổ giữ gìn cái gì và sùng bái cái gì.

Sự sùng bái cổ không phải là hành động vì ngày lễ long
trọng, như xảy ra sau này khi hàng giáo sĩ, một cách đặc
biệt, hiếm hoi và tượng trưng mở ra con đường nằm giữa
thế giới vật chất và thế giới tinh thần, và bằng điều
này đã thánh hóa một số hành động nhất định: thu hoạch,
chiến tranh, lễ cưới, lên ngôi.

Sự sùng bái cổ là một ý thức phổ quát thấm vào từng tế
bào đời sống, để tất cả mọi người nhân danh mọi người
luôn luôn hành động, để thực hiện những sức mạnh tinh
thần bằng hành động, bởi vậy tất cả mọi hành động cần
thánh hóa, bởi vì nếu không như vậy những hành động chưa
thánh hóa sẽ tràn ngập thế gian. Giống như sau này khi ý thức
của sự sùng bái bị đánh mất, đúng là các sức mạnh tăm
tối vô thần tràn ngập thế gian.

Con người lịch sử cho rằng, khi người đàn bà da đỏ quỳ
trước cái sọt và cầu khẩn, là sự mê tín và vớ vẩn. Sự
cầu khẩn với cái sọt không phải sự mê tín mà là sự sùng
bái. Sự sùng bái là một hoạt động siêu việt, là kết quả
sau cùng để từ đó con người cũng rung động và sụp xuống
trước tác phẩm của chính mình(tác phẩm của nhân loại phổ
quát) và cầu khẩn.

Sùng bái là sự duy trì quá trình thường xuyên mối quan hệ
giữa hiện thực tinh thần và vật chất, là thông tin của các
sức mạnh thượng đế với thế gian. Chính vì thế sùng bái
là sự hoạt động của con người, để từ đó ý đồ tốt
thức tỉnh, và từ bên trong của ý đồ tốt đánh thức sự
nhận biết tốt.

Con người bằng hoạt động, quay trở về với vị trí tinh
thần cổ xưa đã bị đánh mất bởi quá trình vật chất hóa;
nhưng không phải con người cá nhân quay trở lại, mà là nhân
loại phổ quát. Sùng bái không phải một hoạt động sau này
rất họa hoằn được thánh hóa; sùng bái ở mức độ cổ
chỉ có thế này: một hoạt động thiêng không đứt đoạn.

Tất cả các hoạt động của con người, không có ngoại lệ,
đều đã từng thánh linh hóa, đã từng thiêng liêng, bởi con
người cổ biết rằng, lửa trời của tinh thần phản chiếu
vào thế gian thông qua các hành động.

<h2><center>5.</center></h2>

Một người, để hiểu được hoàn toàn nền văn hóa cổ, cần
phải đánh giá lại hoàn toàn các giá trị.

Đánh giá lại chỉ có nghĩa như sau: lộn ngược cách suy nghĩ
của con người lịch sử.

Con người lịch sử đặt thế giới vật chất, đặt cái TÔI
của thế giới vật chất thành trọng tâm, và mong muốn sắp
đặt toàn bộ thế gian để phục vụ cho cái TÔI vật chất
này. Tinh thần, linh hồn, tri thức cần phục vụ cho nó, đất
cần cung cấp cho nó, đồng cỏ cần nở hoa cho nó, các ngôi sao
cần sáng cho nó. Toàn bộ thế gian vũ trụ là chiến lợi phẩm
vĩ đại, để con người muốn làm gì thì làm, để ăn tươi
nuốt sống, coi thế gian là vật làm lợi cho mình.

Có thể nhận ra nhân loại cổ từ một câu nói duy nhất.

Sự xuất hiện Kinh Dịch được ghi chép như sau: <em>"Các nhà
thông thái thiêng liêng của thời cổ đã làm ra Kinh Dịch để
các thần linh ánh sáng bằng một sự bí ẩn tìm ra cách bói
bằng cỏ thi."</em>
Còn những cuốn sách khác nói: Kinh Dịch ra đời để giúp các
vị thần linh ánh sáng tìm ra sự tính toán; giúp các vị thần
linh ánh sáng để đan cái sọt bằng cành liễu.

Trọng tâm ở đây không phải con người sống trong thế giới
vật chất. Trọng tâm ở đây là một tinh thần không tên,
hoặc là một vị thần hoặc là một tư tưởng, mà Kinh Dịch
gọi là các thần linh ánh sáng, hoặc ở các cuốn sách khác
gọi là tinh thần hoặc tư tưởng.
Bản thân cái TÔI của con người cũng phục vụ cho các thần
linh ánh sáng, và hoạt động của con người làm tăng thêm
quyền lực của các thần linh. Nếu con người vật chất coi
thế gian là chiến lợi phẩm và bằng hành động của mình,
họ đã nâng một thứ lên khỏi thế gian này, cái có tên gọi:
Sự hưởng lợi.

Nếu con người cổ bằng sự hoạt động của mình giúp đỡ
các vị thần ánh sáng, điều đó người ta gọi là: sự sùng
bái.

Hưởng lợi và chiến lợi phẩm rút ra từ thế giới vật
chất: đấy là ý nghĩa và mục đích hành động của nhân
loại thời lịch sử.

Ý nghĩa của sự sùng kính và của các vị thần ánh sáng, hay
của tinh thần, hay dùng từ khác của hiện thực Trời, hay nói
đúng hơn: ý nghĩa của sự giúp đỡ của con người đối với
các tư tưởng là con người làm cho các vị thần ánh sáng, hay
các ý tưởng, tinh thần đẹp đẽ hơn, cao cả hơn, giàu có
hơn nở rộ hơn.

Sự khác biệt giữa con người cổ và con người lịch sử nằm
trong sự khác biệt của việc hưởng lộc và sự sùng kính.

Từ sự hưởng lộc cũng nảy ra văn hóa, nhưng thuần túy mang
tính chất đồ vật và vật chất bên ngoài. Bởi vì đồ vật
trong thời đại lịch sử là hoa quả của hoạt động vô
thần, tô điểm thế gian trên bề mặt, nhưng không phục vụ
cho các vị thần ánh sáng, cái đẹp của các đồ vật không
phản ánh lại từ con người và không nâng con người lên, và
thế là con người tiếp tục vô thần.

Đây đặc biệt là tai họa của văn hóa con người thời hiện
đại: khi tạo dựng một nền văn hóa đồ vật cao, bản thân
họ sống trong một số phận dã man.

Một nền văn hóa lớn: <em>"Chỉ xuất phát từ tình yêu
thương, không bao giờ từ hoạt động ích kỷ, thiển cận,
kiếm lợi."</em>

Như từ khi sự kiếm lợi ích kỷ dẫn dắt nhân loại, con
người không tạo dựng được bất kỳ nền văn hóa nào, chỉ
là các công cụ lợi ích để cái TÔI vật chất cướp phá
thế gian.

Mục đích của sùng kính không phải sự hưởng lợi; sùng
kính phục vụ cho ánh sáng; mục đích những hoạt động thiêng
liêng của con người cổ là hiện thực hóa các sức mạnh tinh
thần, và các sức mạnh tinh thần đã hiện thực hóa không mang
lợi đến cho cái TÔI cá nhân, mà thánh thiện hóa cho khắp
quả đất và cho nhân loại sự trù phú, thịnh vượng, cho cái
đẹp, sự bình yên, hòa bình và sự rạng rỡ.

Sự phục vụ của con người cổ bí ẩn và không nắm bắt
được. Không ai có thể nói, cái gì là quy luật của hoạt
động thánh thiện hóa. Không ai có thể sắp đặt nổi các quy
tắc của sự phục vụ ánh sáng. Con người, như Kinh Dịch nói:
giúp đỡ thần thánh một cách bí ẩn. Không phải giúp bản
thân mình: giúp các thần linh.

Và các sức mạnh thiêng không giữ lại cho bản thân nó, mà
đem phân phát cho trái đất: cho sự tăng trưởng, sự phì
nhiêu, sự giàu có, cho hòa bình, cho sự sống đã thánh thiện
hóa, cho con người bánh mì, quần áo, nhà cửa, bếp lửa, tư
tưởng, cái đẹp và cái sọt đan bằng cành liễu.

<h2><center>6.</center></h2>

Sự sùng kính là hoạt động thiêng của việc chăm sóc thế
gian vật chất. Và nguồn gốc của sự canh tác đất đai không
phải là con người chia chác cướp bóc đất mùa màng giống
như những con thú hoang đói khát, mà là gieo hạt lúa dành cho
tổ tiên đã chết.

Tại Ai cập người ta vẫn nhận ra rất rõ ràng: <em>"Khi con
trai của người gieo lúa mạch đen và lúa mỳ, nó làm để nuôi
dưỡng người cha cùng với nó"</em>. Tất cả mọi canh tác
mùa màng đất đai đều là sự sùng kính, sùng bái, là sự
phục vụ, là hoạt động thiêng.

Người ta khoanh vùng quanh các ruộng lúa, các nhà thờ và các
ngôi mộ. Tại đây con người thực hiện những cử chỉ đầu
tiên của sự sùng bái, khi <em>"phủ các hạt bằng
đất"</em>. Đây là hành động đầu tiên của sự chăm sóc.
Và lúa mỳ khi chín, không phải để mang ra chợ và trở thành
vật mua bán; lúa mỳ là của tổ tiên đã chết.

Con người, khi xay lúa và làm bánh mỳ, họ sống bằng tặng
vật của những người đã mất. Tất cả mọi hạt lúa đều
của tổ tiên. Và của những người đã mất, của thượng
đế, từng đã là của tổ tiên những rượu, vải vóc, cây,
hoa quả, thịt.

Tục quán của sự hiến dâng, vẫn còn đọng trên ngưỡng cửa
của thời lịch sử, nhưng chỉ là một kỷ niệm mờ nhạt
của đời sống cổ: khi người ta dâng phần bên trong những
sản phẩm của đất cho các vị thần linh, hoặc khi ăn, trước
tiên người ta mời các vị thần linh nếm thức ăn trước.

Sau này, trong thời lịch sử, hoặc còn muộn hơn nữa, ngày nay,
người ta cho rằng không có gì ngớ ngẩn hơn việc dâng hiến
cho các vị thần lúa gạo đã thu hoạch hoặc rượu đã ủ. Ý
nghĩa siêu hình của hoạt động con người đã biến đổi
hoặc khác hẳn: con người không bao giờ phục vụ nữa mà đi
cướp. Trọng tâm không phải sự nở hoa của thế gian nữa mà
là sự hưởng lợi của cái TÔI vật chất.

Sự sùng bái bị đánh mất, thay thế vào đó là một biển cả
những đồ vật được tạo dựng từ sự vô thần, cái được
đặt tên là văn hóa, không hiểu tại sao. Sự sùng bái, sùng
kính là hoạt động thiêng của sự chăm sóc thiên nhiên vật
chất; còn cái gọi là văn hóa ngày nay là sự bóc lột thiên
nhiên vật chất để hưởng lợi cho cái TÔI.

Cuốn sách Brihadáranyaka-upanisad còn viết về thời gian khi
Dzsanasruti, một người Bà la môn xây những quán trọ bên
đường để tiếp đón khách tha phương, để khách: "hãy ăn
thật nhiều thức ăn của tôi". <em>"Thức ăn chính là bản
thân người Bà la môn"</em> - kinh Veda nói. Tất cả các dân
tộc đều biết đến nữ thần giữ đồ ăn: Ceres, Demeter,
Annapurna, hay như người Mexico nói: Kenteotl, có nghĩa là:
<em>"nữ thần giàu có của hạt giống"</em>.

Có thể nói thanh kiếm, lá chắn, ngọn thương, thực ra là
những công cụ bái vật: tượng trưng cho sự cai trị của tinh
thần, cho sức mạnh của đàn ông.Có thể nói các vật dụng
gia đình của con người trong hình dáng cổ và trong nguồn gốc
đều là những bái vật, là tặng phẩm của các thần linh, là
các công cụ tượng trưng, như cái sọt của người đàn bà da
đỏ, mà người đan chỉ tặng cho những ai khéo tay, và người
da đỏ đan cho dân tộc của họ.

Có thể nói những hoạt động của con người, của linh mục,
quân nhân, tòa án, người làm ruộng, thương nhân, nghệ sĩ,
nhà giáo, nhưng trước tiên hoạt động của nhà vua thống trị
đã từng là bái vật gì trong thời cổ, hay nói cách khác là
sự phục vụ của nhân loại phổ quát và thiên nhiên, là sự
hoạt động thiêng liêng.

Rồi trang phục, công việc làm vườn, chăn nuôi gia súc, làm
bánh mỳ, sự tắm rửa, sự đón tiếp khách, chữa bệnh, viết
chữ, làm đồ gốm, dệt vải, nấu nướng: đều là bái vật,
bởi con người bằng hành động, thông qua hành động, làm
sống lại tinh thần sống động phản chiếu trong thiên nhiên
vật chất và sức mạnh thượng đế.

Sau khi đã hiểu ý nghĩa siêu hình của sự hoạt động thì
việc giải thích cụ thể các phần trên là thừa. Sự sùng
kính, sùng bái là hành động thánh thiện hóa khi con người
nhân danh nhân loại phổ quát tiếp tục vì cảm hứng của nhân
gian, như công cụ của các sức mạnh tinh thần và của các
thần linh.

Hoạt động vì lợi ích ích kỷ và cá nhân của con người
lịch sử đã đánh mất bản chất thiêng của nó: lao động
trở nên tăm tối, vô thần, cay đắng, nặng nhọc, và đáng
nguyền rủa. Lao động trong thời cổ thực ra bị cấm, chỉ
những kẻ không trong sạch, vô thần sử dụng đến.

Không được phép bất cứ cái gì con người làm chỉ dành cho
bản thân. <em>"Người nào chỉ nấu cho riêng bản thân mình -
Manu nói - là đang theo đuổi một hoạt động bị cấm."</em>
Trong lao động, hoạt động đánh mất ý nghĩa đích thực của
hành động, bởi trong lao động tinh thần không được hiện
thực hóa. Con người ham lợi, thèm chiến lợi phẩm, và nó
nhận được, nhưng bằng cái giá phải trả: ánh sáng thiêng
của sự hoạt động biến mất.

Đấy là ý nghĩa của truyện cổ tích về người đàn bà da
đỏ đan sọt.

<strong>Nguyễn Hồng Nhung dịch từ nguyên bản tiếng Hung
</strong>
(Budapest. 2012-06-14)



***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12976), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!