(NCTG) Cả một hệ thống các văn bản pháp luật đồ sộ và
phức tạp, từ luật đất đai, đến các nghị định của
Chính phủ và thông tư của các cơ quan bộ, ngành,… được
người dân Văn Giang viện dẫn để chứng minh cho những quyền
lợi mà đáng ra họ phải được hưởng. Sau 8 năm theo đuổi
khiếu kiện, họ đã thành… những chuyên gia về luật đất
đai từ lúc nào không hay. Song có một văn bản họ chưa bao
giờ nhắc tới…
<center><img
src="http://nhipcauthegioi.hu/uploads/2007/images/1336813340.nv.jpg"
width="600px"/></center>
<center><em>Quang cảnh Văn Giang trong buổi sáng xảy ra vụ cưỡng
chế - Nguồn: Internet. </em></center>
"Người dân Văn Giang chúng tôi chỉ muốn tuân thủ pháp
luật, muốn chính quyền và chủ đầu tư thực hiện đúng pháp
luật chứ không mong muốn gì hơn".
Đây là điều được ông Nguyễn Văn Bính (70 tuổi, xóm 3 xã
Xuân Quan – Văn Giang) cũng như rất nhiều nông dân khác khẳng
định, liên quan đến vụ cưỡng chế thu hồi đất ngày
24-4-2012 tại địa bàn này. Trong khi các nhà nghiên cứu lý
luận và các luật gia đang cố công phân tích bản chất của
nhà nước pháp quyền trên những tạp chí chuyên ngành uy tín,
trong khi nhà nước đang ra sức tuyên truyền về tinh thần
thượng tôn pháp luật đến mọi tầng lớp nhân dân, thì bất
kỳ ai cũng có thể tìm thấy tinh thần cốt lõi đó của nền
pháp quyền trong lời nói và hành động của những người nông
dân Văn Giang này trong gần 8 năm qua.
Cả một hệ thống các văn bản pháp luật đồ sộ và phức
tạp, từ luật đất đai, đến các nghị định của Chính phủ
và thông tư của các cơ quan bộ, ngành,… được người dân
Văn Giang viện dẫn để chứng minh cho những quyền lợi mà
đáng ra họ phải được hưởng.
Ông Lê Thạch Bàn (xóm 4, xã Xuân Quan) cho rằng: "<em>Trên văn
bản, tỉnh Hưng Yên quy định đây là đô thị loại IV. Theo
khung giá đất nhà nước ban hành (kèm theo Nghị định
188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ), giá cao
nhất cho đô thị loại IV là 13.350.000 đ/m2, thấp nhất là
50.000 đ/m2, bình quân là 6,7 triệu đồng/m2. Nhà nước chỉ
đóng vai trò là trọng tài giúp chúng tôi thương lượng với
nhau một mức giá thuận mua vừa bán nào đấy, chứ sao lại
đem lực lượng hùng hậu như vậy cưỡng chế chúng tôi phải
nhận có 135.000 đ/m2 như vậy?</em>".
Mặc dù viện dẫn rất nhiều văn bản như vậy, có một văn
bản họ chưa bao giờ đề cập tới, đó là Hiến pháp.
<h2>Dự án Ecopark phục vụ an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc
gia? </h2>
Năm 2004, dự án khu đô thị thương mại và du lịch Văn Giang
(sau này được biết đến với tên gọi là khu đô thị sinh
thái Ecopark) được giao cho Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát
triển Đô thị Việt Hưng (Vihajico) làm chủ đầu tư. Quyết
định thu hồi đất cũng được ban hành ngày 30-6 cùng năm và
để thực hiện quyết định này, 3.900 hộ dân của 3 xã Cửu
Cao, Xuân Quan và Phụng Công sẽ gần như không còn đất sản
xuất nông nghiệp – vốn là sinh kế duy nhất của họ từ
nhiều thế hệ qua. Với mức giá đền bù chỉ ở mức 135.000
đ/m2, mỗi hộ dân có 5 nhân khẩu và 2.5 sào ruộng ở đây có
thể nhận về số tiền hơn 120 triệu đồng. Số tiền này
đủ để duy trì cuộc sống của 5 con người trong vòng 1 năm,
trước khi họ rơi vào thế bần cùng. Quyết định thu hồi
đất trở thành cái án nặng nề cắt đứt nguồn sống của
họ. Hiến pháp – đạo luật gốc – là căn cứ cao nhất để
xem xét tính chất pháp lý của quyết định này.
<center><img
src="http://nhipcauthegioi.hu/uploads/2007/images/1336813969.nv.jpg"
width="600px"/></center>
<center><em>Những hình ảnh hãi hùng của cuộc cưỡng chế -
Nguồn: Internet </em></center>
Ở Việt Nam, đại đa số người dân chưa có thói quen viện
dẫn đến Hiến pháp để xác định tính chất pháp lý của
một vấn đề. Với tư cách là văn bản có giá trị pháp lý
cao nhất, Hiến pháp chi phối mọi nội dung và thể thức của
toàn bộ hệ thống pháp luật. Người dân vẫn chỉ quan tâm
đến tính hợp pháp (hiểu theo nghĩa là tính phù hợp với văn
bản luật), chứ chưa có nhiều khái niệm về tính hợp hiến
của vấn đề.
Vốn dĩ, điều 23 Hiến pháp 1992 quy định: "<em>Tài sản hợp
pháp của cá nhân, tổ chức không bị quốc hữu hoá. Trong
trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh và
vì lợi ích quốc gia, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có
bồi thường tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời
giá thị trường. Thể thức trưng mua, trưng dụng do luật
định</em>".
Như vậy, với tư cách là chủ sở hữu quyền sử dụng đất,
các hộ nông dân ở Văn Giang chỉ bị nhà nước trưng mua,
trưng dụng quyền sử dụng đất đã được giao, cho các mục
đích quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia, theo giá thị
trường. Trong khi đó, Ecopark là một dự án đầu tư xây dựng
khu đô thị của Vihajico – vốn là một công ty cổ phần,
thuộc sở hữu tư nhân và hoạt động vì mục đích lợi
nhuận của các cổ đông góp vốn. Bằng bất cứ cách nào,
người ta cũng không thể gán cho những tòa biệt thự, những
hồ bơi của Ecopark vào một mục đích nào trong 3 mục đích
được minh định tại điều 23 của Hiến pháp kể trên.
Giả định Ecopark thỏa mãn điều kiện về mục đích trưng
mua, trưng dụng, thì cái giá 135.000 đ/m2 có được coi là giá
thị trường? Sẽ cần đến những tổ chức định giá độc
lập hoặc những quy trình thẩm định nghiêm túc để định
đoạt đâu là giá thị trường của những thửa đất nằm sát
địa phận Hà Nội này. Nhưng đối với những người nông dân
trồng cây cảnh ở Văn Giang, giá trị của đất nằm ở con
số hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng/sào mà họ thu
được mỗi năm và nuôi sống gia đình họ từ năm này qua năm
khác. Còn đối với chủ đầu tư, họ cũng sẽ thu được hàng
chục, thậm chí hàng trăm triệu nhưng không phải tính trên
đơn vị "sào", mà là mét vuông, một khi các căn hộ, các
lô đất ở đây được rao bán.
Luật gia Lê Hiếu Đằng, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn
về Dân chủ pháp luật, UBTƯMTTQ Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch
MTTQ TP. HCM cho rằng: "Xét về mặt Hiến pháp cũng như về
Luật đất đai 1993 (*) thì việc thu hồi đất ở Văn Giang là
không đúng. Bởi vì Hiến pháp và Luật đất đai 1993 xác
định chỉ những công trình an ninh, quốc phòng hoặc phúc lợi
chung thì nhà nước mới đứng ra cùng với nhân dân trao đổi,
bàn bạc đi đến phương án giải tỏa, còn đối với các công
trình kinh tế thì nhà đầu tư phải trực tiếp thương lượng
với dân theo giá thị trường chứ nhà nước không thể đứng
ra thay mặt cho nhà đầu tư thu hồi, giải tỏa với giá rẻ
mạt như vậy được".
Rõ ràng, nếu chúng ta có một cơ chế bảo hiến hiệu quả,
UBND tỉnh Hưng Yên sẽ gặp rắc rối lớn với Tòa án Hiến
pháp khi cưỡng chế thu hồi đất của nông dân Văn Giang với
mức giá bị cho là rẻ mạt và giao cho chủ đầu tư kinh doanh.
<h2>Dấu hiệu vi hiến của một đạo luật quan trọng </h2>
Việc thu hồi đất ở Văn Giang nêu trên chỉ là dấu hiệu vi
hiến của một hành vi, nhưng sâu xa hơn là dấu hiệu vi hiến
của một đạo luật quan trọng.
Để đi tìm một mục đích phù hợp cho việc thu hồi đất bàn
giao cho chủ đầu tư dự án, người ta viện dẫn đến Luật
đất đai 2003, vốn quy định tại điều 38 rằng: "<em>Nhà
nước thu hồi đất trong các trường hợp sau đây: 1. Nhà
nước sử dụng đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi
ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh
tế;…</em>". Rất dễ để thuyết phục bất kỳ ai rằng các
dự án như Ecopark là nhằm mục đích phát triển kinh tế.
Như vậy, so với quy định tại điều 23 Hiến pháp, <span
class="underlined-text">khái niệm "trưng mua", "trưng dụng"
đã bị thay thế bởi khái niệm "thu hồi" và xuất hiện
thêm 2 mục đích thu hồi không có trong Hiến pháp là "lợi
ích công cộng" và "phát triển kinh tế"</span>.
Trước đó, Luật đất đai năm 1993 cũng quy định tại điều
27 rằng: "<em>Trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước
thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất để
sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia,
lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được đền
bù thiệt hại</em>".
Như vậy, cùng một nội dung hiến định tại điều 23 của
Hiến pháp, Luật đất đai 1993 bổ sung mục đích "lợi ích
công cộng", đến Luật năm 2003 tiếp tục bổ sung thêm mục
đích "phát triển kinh tế". Nhờ mục đích "phát triển
kinh tế" này và sự nhập nhèm trong cách giải thích luật,
nhà nước đã tạo ra một cơ chế bảo vệ cho quá trình dịch
chuyển một cách không tự nguyện quyền sử dụng đất đai
từ tay người nông dân vào tay các nhà đầu tư, quá trình mà
đúng ra phải là thỏa thuận dân sự thuần túy giữa hai chủ
thể. Dễ dàng nhận thấy ai là người phải chịu thiệt từ
cơ chế này.
<center><img
src="http://nhipcauthegioi.hu/uploads/2007/images/1336814073.nv.jpg"
/></center>
<center><em>Nông dân Văn Giang tìm cách trở lại khu vực đã bị
cưỡng chế và tiếp tục canh tác. Ảnh: Minh Quang ("Tuổi
Trẻ") </em></center>
Trong các phát biểu của mình, PGS-TS. Nguyễn Đăng Dung (Khoa
Luật – ĐHQG Hà Nội) cũng cho rằng: "Việc luật đất đai
quy định thêm các trường hợp được phép thu hồi đất như
"lợi ích công cộng", "phát triển kinh tế" đã được
tôi và các đồng nghiệp đánh giá rất nhiều lần là vi hiến.
Tuy nhiên, ở nước ta chưa có Tòa án Hiến pháp, nên chưa có
cơ chế nào để phán quyết tính vô hiệu của các quy định
này".
Trước năm 1958, nước Pháp cũng rơi vào tình trạng luật ban
hành ra có những nội dung trái Hiến pháp nhưng không có một
cơ quan có chức năng bảo hiến nào để bác bỏ các đạo
luật này. Trong khi đó, các cơ quan hành chính lại rất nhuần
nhuyễn trong việc đảm bảo tính hợp pháp trong các quyết
định hành chính của mình. Khi luật ban hành ra đã vi phạm
Hiến pháp, thì mọi biện pháp thực thi luật đều không có
giá trị. Đó là lý do ngày nay nước Pháp có một cơ chế bảo
hiến đủ mạnh để tuyên vô hiệu đối với bất kỳ đạo
luật vi hiến nào. Một quốc gia không xây dựng được cơ chế
bảo vệ Hiến pháp của mình, khó có thể nói là họ đang xây
dựng nhà nước pháp quyền.
<em>Trịnh Hữu Long</em>
<h2>Ghi chú: </h2>
(*) Quyết định thu hồi đất cho dự án Ecopark được ban hành
vào ngày cuối cùng khi Luật đất đai 1993 còn hiệu lực.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12594), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét