src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2012/01/200612_img_2318a.jpg" /><div
class="textholder">Phòng lập trình 30 năm (2007)</div></div>
Hồi về khu Đồi Thông (Liễu Giai – Hà Nội) nhận việc, mình
thấy có cái lò gạch bỏ không, nghĩ ngay đến cái nhà của
Chí Phèo. Quanh đó trồng chuối, có cái mương nhỏ, thấy như
Nam Cao sáng tác truyện đó ở đây.
Năm 1993, sau những sóng gió tại Viện, mình sang UNHCR làm việc.
Anh Khiết gọi điện báo <em>"cho về một cục"</em> 1,7
triệu VNĐ sau 17 năm công tác. Chiêu đãi đồng nghiệp hết 1
triệu, còn lại mang biếu bố mẹ.
Mẹ nước mắt ngắn dài, con bỏ nhà nước ra đi thì sau này
hưu trí thế nào, vợ con chưa có, mẹ thì già, bố sắp chết,
lo lắm con ơi, sao đến nông nỗi này. Mẹ tôi không biết câu
chuyện sau đây.
<h2>"Vạ miệng"</h2>
Hồi mới ra công tác, anh Khôi xem tướng và nói, Tổng Cua có
nốt ruồi bên khoé mép, dễ bị "vạ miệng". Quả là thầy
tướng số có hạng.
Tôi mất việc ở IOIT vì chính thói ba hoa và hay chê bai. Hình
như dân khoa học nhiễm bệnh "Khoa học VN thật là kinh. Một
thằng báo cáo, chín thằng khinh". Tổng Cua cũng thế thôi.
Năm 1990, bạn Nguyễn Hồng Quang và tôi vô Sài gòn bằng tầu
hoả với một đoàn khá đông để triển lãm sản phẩm của
IOIT. Có một phần mềm chữ Việt ở Sài Gòn khó sánh với
bộ gõ tiếng VIED (còn gọi là VỊT) của Đoàn Anh Tuấn
<em>"râu"</em> hiện đang ở UN NY, tôi châm chọc, mục đích
nâng <em>"râu cụp"</em> của Tuấn lên.
Quang nhắc <em>"Anh Cua chán bỏ mẹ, hay chê quá. Người ta vốn
thích khen hơn"</em>. Sau vụ đó, tôi cẩn thận hơn, nhưng
thỉnh thoảng vẫn buột miệng, lỡ mồm, dù đã tẩy cái nốt
ruồi.
Năm 1993, trong một cuộc bầu bán <em>"dân chủ đầy hài
hước"</em>, Viện sỹ Nguyễn Văn Hiệu tuyên bố, các viện
bầu thăm dò lãnh đạo, nhưng quyết định vẫn thuộc về ông
ấy. Sau này sang Mỹ, mình mới hiểu dân chủ giả cầy có ở
khắp nơi.
Viện Tin học thăm dò, Giáo sư Phan Đình Diệu được 58 phiếu,
Giáo sư Bạch Hưng Khang ít hơn chục phiếu gì đó. Ai cũng tin
là Giáo sư Diệu sẽ được bổ nhiệm vì chính anh là người
viết đề cương thành lập viện mới IOIT (Institute of Information
and Technology – Viện CNTT), kể cả cái tên. Một người rất
có uy tín trong làng khoa học.
Công lao xây nền móng cho IOIT thuộc về Giáo sư Diệu và nhóm
cán bộ trẻ nhiệt huyết theo hướng phát triển vi tính tại
Việt Nam. Nhờ có những lãnh đạo tâm huyết như Trần Đại
Nghĩa hay Phan Đình Diệu, nhiều người đi thực tập bên Pháp,
khi về, xách va li đầy chíp cho máy tính, ổ đĩa mềm, đĩa
cứng và cả mỏ hàn.
Nhóm làm phần mềm thức trắng đêm, dạy máy tính nghe lời
vài lệnh DOS, quên ăn, quên ngủ, dù nhà rất nghèo. Sáng sàng,
các bà vợ sáng sáng mấy km lên viện mang cơm cho chồng
<em>"mấy đêm rồi, anh Việt nhà em không về nhà", "Anh
Khôi nhà em bỏ đi lên Viện cả tuần nay rồi"</em>. Đạp xe
đến văn phòng, không may ngã, cặp lồng cơm đổ ra đường,
chỉ thấy muối vừng, mấy cọng rau muống già và quả cà
pháo.
<div class="boxright200"><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2012/01/1990_vdoithong2.jpg" /><div
class="textholder">Viện Tin học ở Đồi Thông 1990. Ảnh:
VDM</div></div>
Thật đáng tiếc, vào đúng lúc IOIT cần một người lãnh đạo
có tâm và có tầm để đưa IOIT sang vị thế mới, thì Viện
sỹ Hiệu quyết theo ý thích. Ông chọn anh Khang vì lý do biết
làm kinh tế, buôn máy tính, rồi trẻ hơn, như ông tuyên bố
trước hàng trăm cán bộ của Viện IOIT năm 1993.
Trong bầu bán, ủng hộ hay không thích ai là hết sức bình
thường, mỗi người tìm mối lợi riêng. Người mê anh này,
kẻ ủng hộ bác kia, dân ba phải hùa theo đám đông, là hết
sức bình thường. Bên Pháp, ở Mỹ, tại UN hay Thuỵ Sỹ cũng
thế thôi. Nhưng quan trọng, sau những bất đồng, có ngồi lại
với nhau được không.
Tuyên bố của Viện sỹ Hiệu đã làm Giáo sư Diệu giận giữ
chưa từng thấy. Ông nói thẳng rằng, bầu bán làm gì khi
người kém hơn được bổ nhiệm, quyết định đó là phi dân
chủ, phá hoại khoa học, không đưa IOIT đi về đâu và không
quên gọi Viện sỹ Hiệu là kẻ <em>"lật lọng"</em>.
Giáo sư Diệu tuyên bố từ chức luôn Viện phó Viện KH VN và
ra khỏi biên chế. Kể từ đó, giáo sư là người tự do.
Với tính cách ngang như cua của mình, tôi như một đứa con nít
hùa theo. Đại loại tôi nói rằng, chúng tôi là lớp trẻ vào
Viện KHVN với tình yêu khoa học và tin vào các bậc đàn anh.
Nhưng chứng kiến sự mất dân chủ và quyết định khó hiểu
của Viện sỹ Hiệu, tôi biết rằng, lòng tin đã bị đặt
nhầm chỗ.
Đây mới là <em>"vạ miệng"</em> của Chí Phèo trước mặt
Bá Kiến. Nhưng sau gần 2 thập kỷ nhìn lại, Tổng Cua thấy
mình đã nói thật từ đáy lòng và…mất việc rất xứng
đáng.
Nhớ hôm bổ nhiệm đó, tiến sỹ Lê Hải Khôi (con trai bác nhà
báo Lê Hải Châu thường xuyên khen ta thi toán quốc tế), chủ
tịch công đoàn, bỗng lên kêu gọi đoàn viên ủng hộ QĐ của
anh Hiệu và được khá đông người hoan hô vì vỗ tay lúc đó
rất…an toàn.
Tôi cố hỏi anh Diệu là trước khi tuyên bố chính thức ai làm
Viện trưởng thì hai anh (Diệu và Hiệu) có nói chuyện gì
không.
Phía sau của quyết định của anh Hiệu là những gì nữa thì
khó biết. Có thể Viện sỹ Hiệu đã hứa gì đó nhưng sau đó
<em>"lật lọng"</em> như lời giáo sư Diệu nói. Không loại
trừ người khác có lý <em>"gấp đôi"</em> khi lên làm viện
trưởng.
<h2>"Hậu" bầu cử và mất việc</h2>
Sau khi yên vị với cái ghế, anh Khang gọi tôi lên, nhờ thiết
kế logo mới cho IOIT và biểu tượng cho nhóm Xử lý ảnh. Anh
nói thêm <em>"Cụm từ Xử lý ảnh không dấu cũng
được"</em>. Không dấu nghĩa là <em>"xử lý anh"</em>. Tôi
bắt đầu tìm mẫu đơn xin việc (CV) từ đó.
Thôi thì mình cố làm người bình thường, chấp nhận thực
tại. Lúc rỗi việc, tôi hay sang nhóm dự án cho Bộ Tài chính
(BTC), lân la debug lập trình C, kiếm cốc chè đỗ đen buổi
trưa. Hoặc tán chuyện, cười đùa với mấy em chưa chồng, xem
ai để ý đến lão già ế vợ không.
<div class="boxright200"><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2012/01/1992_vnghiado.jpg" /><div
class="textholder">Cán bộ IOIT trên Nghĩa Đô (1992). Ảnh:
VDM</div></div>
Sau vài lần ngó nghiêng trong tư cách người bảo vệ viện,
một kỹ sư phần cứng có bộ ria con kiến, là thân cận của
anh Trần Bá Thái (NetNam) và thủ trưởng Khang, nói với tôi
<em>"Đây không phải là chỗ của ông. Cấm không được lui
tới, ảnh hưởng đến nhóm BTC"</em>. Đánh nhau chắc ăn bã
mía, tôi lẳng lặng rút lui.
Các bạn trong nhóm BTC, gọi tôi ra quán nước chè bên đường,
thì thầm một cách hết sức nghiêm trọng <em>"Anh không nên
đến chỗ này, vì đó là miếng cơm manh áo của gia đình chúng
em. Lãnh đạo viện cũng nhắc nhở rồi"</em>, dù ngoài đời
họ rất thân ái với Tổng Cua.
Tôi chợt nhớ phim <em>"Con hủi"</em> nổi tiếng của Ba Lan.
Số phận giống nhau, nhưng con hủi trong phim còn được giới
quí tộc đuổi đi. Trộm cướp dốc Bưởi xưa của nhà văn Tô
Hoài từng kể là có thật.
<h2>Di sản Viện Tin học</h2>
Các anh Phan Đình Diệu, Nguyễn Chí Công, Vũ Duy Mẫn và đội
ngũ cán bộ trẻ hết lòng vì khoa học đã để lại thương
hiệu vi tính cho Việt nam, kể cả châu Á khi đó, và tên tuổi
của Viện Tin học suốt một thời gian dài.
Khi thay lãnh đạo và sau mấy chục năm, người ủng hộ,
người chống đối hay kẻ ba phải trong cuộc bầu cử 1993 đi
phiêu bạt khắp nơi. Chúng tôi giữ một danh sách dài các IOIT
kiều dân và có cả một "đài IOIT hải ngoại" cứ năm mới
là lên tiếng <em>"Đoàn quân IT đi, chung lòng cứu lấy bản
thân mình xa xôi trên đường…"</em>
Viện trưởng kế cận Lê Hải Khôi được đào tạo bài bản
từ lúc anh ấy đến nhà riêng dạy kèm cho hai cháu Thuỷ Hà và
Hưng Nguyên của Giáo sư Bạch Hưng Khang, cũng không trụ được
quá sáu tháng, phải phiêu bạt sang Nam Hàn và hiện ở Singapore.
IOIT chia ra nhiều loại cán bộ. Loại trung kiên thì bám viện
đến cùng. Loại <em>"Việt gian"</em> là chân trong chân ngoài,
vẫn thuộc biên chế, lĩnh lương, sổ hưu, nhưng làm ngoài là
chính. Loại nguy hiểm nhất là <em>"phản động"</em> theo Tây
hoàn toàn, thậm chí nhập quốc tịch nước khác.
Viện có em Hường hay đốp chát và vui tính. Thủ trưởng hay
đi tuần xem quân có chơi game trong giờ làm việc hay bỏ đi
đâu. Găp em Hường ở cầu thang, ông hỏi <em>"Cô này đi
đâu". "Dạ thưa, em đi đái"</em>. Thế là từ đó hết
hỏi, và cũng nói lên tầm micro của người quản lý hàn lâm.
<h2>Vĩ thanh</h2>
Viện sỹ Nguyễn Văn Hiệu đã già, không còn hùng biện như
xưa. Có lẽ ông chẳng hối hận vì đã để mấy nghìn các nhà
khoa học trẻ uổng phí tài năng sau vài thập kỷ.
Nhìn ông với những huân, huy chương, danh vọng khoa học, đầy
trên ngực áo, cũng hiểu rằng, Viện sỹ bằng lòng với những
gì ông đã làm cho nền khoa học nước nhà. Như người ta bảo
"All that glitters is not gold – lấp lánh chưa phải là vàng".
<div class="boxright200"><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2012/01/nguyen-chi-cong.jpeg" /><div
class="textholder">Nguyễn Chí Công và PC đầu tiên. Ảnh tư liệu
IOIT</div></div>
Chỉ có người dân è cổ tiếp tục đóng thuế cho các nhà khoa
học và giấc mơ hàn lâm của giáo sư Trần Đại Nghĩa mang
nỗi đau không lời.
Nhớ về câu chuyện của đất nước mình, từng là hình mẫu
cho đấu tranh giải phóng dân tộc, nhiều người đã nhìn VN
để noi gương. Tiếc thay, hào quang quá khứ chiến tranh không
giúp được nhiều cho hội nhập hôm nay.
Viện Tin học cũng không nằm ngoài qui luật đó. Lật vài trang
sử của IOIT cũng đủ hiểu số phận một dân tộc hay một
đời người.
IOIT cũng như VKHVN đã an bài như định mệnh. Xuống dốc Bưởi
đầy trộm cướp ngày xưa, bạn sẽ thấy toà nhà pyramid, mốc
meo với những điều hoà đủ kiểu và kiến trúc pha trộn như
mối tình Chí Phèo – Thị Nở, khi tàn bạo trong vườn chuối
Liễu Giai, lúc lãng mạn dưới ánh trăng bên sông Tô Lịch bốc
mùi.
Tôi có quay một đoạn video và để trên YouTube nhân dự kỷ
niệm IOIT 30 năm. Bản nhạc du dương nói hộ nỗi lòng của
người yêu tin học ra đi trong ưu tư, phiền muộn.
Trong mấy phút video ấy, giọng lắp bắp của anh Vũ Đức Thi,
quyền viện trưởng mấy năm liền, nói về thành tích mà viết
từ 20 năm trước vẫn nguyên giá trị.
Đương kim Viện trưởng là anh Thái Quang Vinh, giỏi toán điều
khiển, chơi cờ tướng có hạng, thích nằm bàn ngủ trưa và
cũng…nói lắp.
Ngày nay, vị thế của Viện Tin học đứng ở đâu thì ai cũng
rõ. Dự đoán của Giáo sư Diệu quả không sai dù làng Liếu
Giai không còn cái lò gạch cũ của Nam Cao.
Thời gian là thước đo tất cả. Mấy câu thơ của Olga Becgôn
chợt đến trong tôi:
<em>"Em mới hiểu bây giờ anh có lý
Dù chuyện xong rồi anh đã xa cách thế
Em hát khác xưa rồi, khóc cũng khác xưa theo".</em>
<strong>Hiệu Minh. 27-01-2012</strong>
[video:http://www.youtube.com/watch?v=pA1LYeUk_CM]
http://www.youtube.com/watch?v=pA1LYeUk_CM
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/11459), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét