chậm cải thiện, kéo dài chính sách đối xử phân biệt với
nước ngoài và chính sách công nghiệp không rõ ràng, thay đổi
thường xuyên. Chưa kể, chúng ta còn phải đối mặt với
những nguy cơ khi lệ thuộc quá nhiều vào một nền kinh tế.
GS Trần Văn Thọ hiện đang giảng dạy và nghiên cứu kinh tế
tại Đại học Waseda (Tokyo), Nhật Bản. Ông cũng là một trong
ba nhà khoa học nước ngoài từng được mời làm thành viên
chuyên môn trong Hội đồng Tư vấn Kinh tế của Chính phủ
Nhật Bản trong gần 10 năm, qua nhiều đời Thủ tướng Nhật.
Tại Việt Nam ông từng là thành viên trong Tổ Tư vấn Cải
cách Hành chính và Kinh tế của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt.
GS Trần Văn Thọ cũng là một trong 14 trí thức ở nước ngoài
vừa đề xuất <a href="http://danluan.org/node/10400">Bản ý kiến
về việc đẩy mạnh cải cách toàn diện để phát triển đất
nước</a>.
Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với GS Trần Văn Thọ nhân
chuyến công tác ngắn ngày về Việt Nam của ông.
<h2>Chúng ta đã mất hơn một thế hệ</h2>
<em>- Có thời điểm chúng ta rất hào hứng khi nói đến hình
ảnh Việt Nam như một "ngôi sao đang lên", một "con hổ đang
chuyển mình"... nhưng hiện nay những hình ảnh này ít được
nhắc đến. Cá nhân ông nghĩ sao về điều này?</em>
<strong>GS. Trần Văn Thọ:</strong> Việt Nam đến nay đã tách
được ra khỏi nhóm các nước nghèo và chen chân vào nhóm các
nước có mức thu nhập trung bình thấp. Tuy nhiên, chúng ta đã
mất hơn một thế hệ để có được thành quả đó. Trong phát
triển kinh tế, một thế hệ - tương đương trên dưới 25 năm
- có thể xem như một đơn vị thời gian quan trọng để khảo
sát sự thay đổi về chất của xã hội. Thực tiễn trên thế
giới, khoảng thời gian một thế hệ cũng làm thay đổi hẳn
cục diện của nhiều quốc gia.
Câu hỏi cũng khiến tôi nhớ lại khoảng thời gian vào nửa
đầu thập niên 1990, cụ thể là từ năm 1993, tình hình quốc
tế khi đó rất thuận lợi cho Việt Nam. Cộng đồng quốc tế
bắt đầu một cơ chế giúp vốn vay ưu đãi để xây dựng
kết cấu hạ tầng, doanh nghiệp nước ngoài dự định đổ xô
vào Việt Nam đầu tư sản xuất nhiều mặt hàng công nghiệp
như điện tử và các loại máy móc. Đồng Yên Nhật lên giá
mạnh làm phát sinh dòng chảy đầu tư trực tiếp lớn đang khao
khát tìm cơ sở sản xuất mới.
Nhưng rồi chúng ta đã bỏ mất thời cơ này do môi trường
pháp lý chậm cải thiện, kéo dài chính sách đối xử phân
biệt với nước ngoài và chính sách công nghiệp không rõ ràng,
thay đổi thường xuyên. Dòng chảy vốn đầu tư trực tiếp
đó kết cuộc đã đổ sang các tỉnh ven biển Trung Quốc, sau
đó kéo theo hàng chục vạn doanh nghiệp nhỏ và vừa đến
đầu tư hình thành những cụm công nghiệp lớn ở vùng này.
<center><img src="http://vef.vn/assets/images/GSTranVanTho_1326886740.jpg"
/></center>
<center><em>GS Trần Văn Thọ</em></center>
<h2>Mối lo từ sự lệ thuộc kinh tế</h2>
<em>- Trong bối cảnh như vậy, chúng ta cần nhìn nhận như thế
nào về sự ảnh hưởng ngày càng sâu rộng từ các nước,
đặc biệt là về mặt kinh tế?</em>
Chẳng hạn, chúng ta thử so sánh với một đối tác thôi. Năm
1984, thu nhập bình quân đầu người của Trung Quốc chỉ hơn
Việt Nam 30% nhưng đến nay khoảng cách này là hơn 300%. Tất
nhiên cần xét đến chất lượng phát triển nữa nhưng chất
lượng phát triển của chúng ta cũng không hơn Trung Quốc nên
không cần đặt ra so sánh chi tiết ở đây.
Một thực tế chúng ta có thể thấy là hàng công nghiệp của
Trung Quốc đang tràn ngập thị trường Việt Nam, nhập siêu từ
Trung Quốc cao ở mức dị thường, vừa gây bất ổn kinh tế
vĩ mô vừa cản trở khả năng chuyển dịch cơ cấu công
nghiệp của Việt Nam. Đặc biệt hiện nay cơ cấu mậu dịch
giữa Việt Nam và Trung Quốc có tính chất Bắc - Nam, nghĩa là
một quan hệ mậu dịch giữa nước tiên tiến và nước chậm
tiến, trong đó Việt Nam xuất khẩu nguyên liệu thiên nhiên kể
cả sản phẩm sơ chế và nhập khẩu hàng công nghiệp.
Dưới trào lưu mậu dịch tự do tại Đông Á, đặc biệt
dưới tác động của Hiệp định thương mại tự do ASEAN -
Trung Quốc trong đó từ tháng 1/2015, Việt Nam sẽ cắt giảm
thuế đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, sản phẩm rẻ
từ Trung Quốc chắc chắn sẽ còn tràn ào ạt vào thị trường
Việt Nam. Còn tại thời điểm này, các thống kê cho thấy doanh
nghiệp Trung Quốc đang chiếm rất nhiều các gói thầu xây
dựng, đưa lao động vào Việt Nam dưới nhiều hình thức - kể
cả bất hợp pháp - và nhiều nơi còn hình thành cộng đồng
người Hoa mới.... Từ sự lệ thuộc về kinh tế sẽ còn dẫn
đến những sự lệ thuộc khác nữa rất đáng lo ngại.
<h2>Bài học từ Philippines và Hàn Quốc</h2>
<em>- Thời gian qua nhiều ý kiến đề cập đến việc nếu
không có chiến lược phát triển đúng đắn thì Việt Nam sẽ
rơi vào "bẫy thu nhập trung bình" rất nhiều nước đang mắc
phải, ông chia sẻ gì về lo lắng này?</em>
Theo tiêu chuẩn của Ngân hàng thế giới, Việt Nam hiện đang
ở trong nhóm các nước có thu nhập ở mức trung bình thấp,
đến năm 2020 cũng có thể sẽ đạt mức thu nhập trung bình
cao. Nhưng vấn đề là Việt Nam có thể tiếp tục phát triển
bền vững để trở thành nước có thu nhập cao trong vài thập
kỷ sau đó nữa hay không mới là điều quan trọng. Trong lịch
sử kinh tế thế giới, rất ít nước vượt qua được cái
bẫy này thậm chí có những nước đã mắc vào bẫy này từ
rất sớm mà không cần đợi đến khi đạt được mức thu
nhập trung bình cao (độ 4000 USD).
Điển hình chúng ta có thể thấy như ở trường hợp của
Philippines. Vào những năm của thập niên 1950, Philippines là
nước phát triển chỉ sau Nhật Bản, cao hơn cả Hàn Quốc. Năm
1960, GDP bình quân đầu người của Philippines cao gấp đôi Thái
Lan nhưng đến giữa thập niên 1980 Thái Lan đã theo kịp
Philippines và đến năm 2000 hai nước đảo ngược vị trí của
năm 1960. Năm 1985, GDP bình quân đầu người của Philippines cao
gấp 3,5 lần Trung Quốc nhưng sau năm 2000, Trung Quốc đã vượt
Philippines. Trong khi đó, Hàn Quốc vào đầu thập niên 1960 vẫn
là nước kém phát triển nhưng chỉ sau một thế hệ, Hàn Quốc
đã trở thành một nước công nghiệp phát triển trên thế
giới.
<em>- Vậy theo ông, điều gì đã góp phần làm nên sự thần
kỳ đó của đất nước Hàn Quốc mà Việt Nam có thể tham
khảo?</em>
Lý do đầu tiên phải kể đến đó là tố chất của những
người lãnh đạo. Đó là những nhà chính trị mà tinh thần
yêu nước vượt qua những niềm tin ý thức hệ, luôn trăn trở
về con đường đưa đất nước đuổi kịp các nước tiên
tiến. Họ cũng là những người thức thời, quy tụ và sử
dụng được nhiều người tài giỏi, có tâm huyết với sự
nghiệp xây dựng đất nước.
Lý do thứ hai cũng rất quan trọng là Hàn Quốc từ rất sớm
đã có cơ chế thi tuyển công chức nghiêm ngặt để từ đó
họ xây dựng được bộ máy hành chính mạnh, hiệu suất cao.
Ngoài ra, trong quá trình phát triển, Hàn Quốc xây dựng được
quan hệ lành mạnh, hiệu quả giữa nhà nước và doanh nghiệp.
Cùng với các yếu tố đó thì giáo dục, nghiên cứu khoa học
và công nghệ luôn được Hàn Quốc quan tâm hàng đầu.
Cho đến nay, Việt Nam có nghiên cứu kinh nghiệm của nhiều
nước nước nhưng chủ yếu là những chính sách, chiến lược
cụ thể, còn những yếu tố thuộc nền tảng thể chế và xã
hội, nền tảng văn hóa, giáo dục...- những tiền đề để cho
các chính sách, chiến lược cụ thể ấy thành công, thì hầu
như không được chú trọng nghiên cứu, hoặc có nghiên cứu
nhưng không được thực thi, áp dụng. Đó là những điều tôi
rất mong thời gian tới sẽ được thay đổi.
<em>- Cảm ơn ông.</em>
(Theo Tiền Phong số Tết)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/11427), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét