qua trở thành một đề tài chiếm nhiều sự quan tâm xã hội.
Sự quan tâm bùng nổ khi các bậc phụ huynh nhận thấy sự trì
trệ và yếu kém của hệ thống giáo dục nước nhà đã ảnh
hưởng trực tiếp đến việc học của con cái, của đời
sống, kinh tế gia đình mình. Hãy nhường bài toán này cho giới
học thuật và các chuyên gia giáo dục, như một vấn đề mang
tính chiến lược phát triển quốc gia trong việc đào tạo
những thế hệ nhân công mới hay tạo nên những thế hệ dân
Việt có nền tảng đức dục chuẩn mực. Còn ở đây, mời
bạn cùng chúng tôi điểm qua vài mặt nổi của vấn đề, liên
quan đến tâm lý, sinh hoạt chung của người dân như một góc
cạnh khác của nền giáo dục VN.</div>
Những năm qua, Việt Nam tự hào nhiều về những "thành quả
kinh tế" (!?), dù chúng được phơi bày qua một nền "kinh
tế hưởng thụ" và mang vẻ mặt bề ngoài hơn là những phát
triển tự lực thật sự. Thâm thủng mậu dịch ngày càng gia
tăng, vì mức nhập cảng các mặt hàng xa xỉ ngày càng nhiều
hơn do nhu cầu hưởng thụ tăng cao. Lạm phát ngày càng chóng
mặt, người dân "thắt lưng buộc bụng" vì không đủ tiền mua
thực phẩm quá đắt đỏ. Nhưng thôi, hãy tạm vui với những
"phát triển" này, khi bất cứ người con Việt nào cũng mong
muốn cho đất nước mình được phồn vinh thật sự. Tuy nhiên
một trong những nền tảng và chính sách phát triển quốc gia
lâu dài như nền giáo dục quốc gia chẳng hạn, thì có lẽ
chính giới chức giáo dục và nhà cầm quyền trong nước vẫn
phải thú nhận rằng, nó đã "rối như tơ vò". Tơ vò rối
ra sao ắt không nhiều người tận mắt chứng kiến. Nhưng cái
"rối" của cả một nền giáo dục Việt Nam hiện nay, xem ra
đã lan đến tận sinh hoạt bình thường của người dân trong
nước, khi họ diễn đạt qua những sinh hoạt thường ngày của
mình, hơn là đang thực sự nhận xét về một vấn đề quan
trọng mang tầm mức quốc gia.
Có đôi lần, ngồi trò chuyện cùng một người dì, chúng tôi
chỉ trò chuyện thân mật về những sinh hoạt thường nhật
trong gia đình, bà hỏi rằng "Bên Mỹ, con nít có phải đi
học thêm không?". Tôi trả lời đại khái rằng, việc học
thêm ở Mỹ chỉ dành cho một số em học yếu, nhà trường có
những chương trình riêng để giúp đỡ các em. Hoặc giả các
em bậc trung học cần có những điểm cao trong các kỳ thi riêng
cho bậc trung học, nhằm tìm kiếm học bổng hay được vào các
trường đại học mong muốn, thì cũng "luyện thi" (SAT) thêm.
Còn lại thì không cần thiết, hay không là điều bắt buộc,
ngoại trừ một số ít các bậc phụ huynh muốn các con em mình
theo kịp hay có những vượt trội trong học vấn. Nghe chuyện,
dì tôi ta thán về việc những đứa cháu ngoại và trẻ em tại
VN phải đi học thêm quá nhiều. Nhiều đến độ trở thành
một tâm lý và thói quen chung trong mọi gia đình, dù không phải
bậc phụ huynh nào cũng thực tâm vui vẻ để làm điều này.
Mà quả thật, học thêm đã trở thành một hiện tượng ít
nhiều phô bày thực trạng giáo dục tại VN hiện nay.
Chỉ những gia đình không kham nổi chi phí đời sống ngày càng
đắt đỏ tại VN, còn lại hầu hết các em nhỏ tại VN hiện
nay đã phải đi học thêm từ ngay bậc tiểu học. Từ thành
thị lớn nhỏ ra thôn quê, chứ không chỉ tại Sài gòn. Nhỏ
thì học thêm văn, toán. Bậc học lớn hơn thì có thêm lý,
hoá. Môn tiếng Anh thì càng phổ biến hơn hiện nay, bất kể
bậc học nào. Chuẩn bị thi tốt nghiệp trung học và vào đại
học, thì chương trình học thêm càng nặng nề hơn. Báo chí
Sài gòn, vừa đăng quảng cáo lại vừa đặt cả vấn đề
học sinh mẫu giáo cũng … luyện thi vào lớp một (!?) Học sinh
thì đông mà ngân sách giáo dục lại thấp, nên trường lớp,
giáo viên thiếu hụt, việc tranh đua, ghi tên cho con vào một
trường công lập là nỗi lo của các bậc phụ huynh. Lo cho ăn
học, mua sách vở, đóng học phí đã nhức đầu, nay lo thêm
tiền học thêm, đưa đón đi lại, ai bảo đời sống VN là
"tiên" với những người dân lao động hay giới nhân viên
bình thường. Thêm vào đó, những cuộc tranh luận trên báo chí
về việc có cần cho con cái bậc mẫu giáo đi học thêm để
biết đọc, viết trước khi vào lớp một, cũng diễn ra sôi
nổi và cho thấy không phải xã hội không quan tâm và nhận
biết vấn đề. Nhiều người cũng bày tỏ ý kiến rằng với
trẻ thơ, việc phát triển trí tuệ cho các em ở những cách
bày tỏ yêu thương, học trong những điều vui chơi hơn là
việc nhồi nhét trước dăm ba chữ cái, con số. Chỉ có điều
họ bị buộc phải đi theo điều không thể làm khác được.
Đồng lương và phúc lợi cho giáo viên VN thuộc loại thấp
trong xã hội. Ngày lễ, Tết, họ không được "thưởng"
nhiều như một thói quen trong sinh hoạt kinh tế tại VN. Không
muốn bị lạc lõng trong dòng chảy "kiếm tiền" thì việc
dạy thêm là cách để tạo thêm thu nhập, thậm chí với một
số giáo viên thiếu chức nghiệp, đó là việc làm chính. Học
trò không học thêm, không giải được bài toán cô thầy cho
trong lớp hay chẳng bao giờ đạt điểm cao như bạn bè đồng
học khác. Không học thêm, sẽ "bơi" khi vào lớp vì ở đó
chỉ một nửa được dạy, một nửa để dành. Một số sinh
viên sư phạm "hăm he" thẳng trên mặt báo rằng, các giáo
viên đại học hạch sách, đòi hỏi họ "cống nạp" nhiều
quá, họ giữ đó để "thanh toán" món nợ này lại với các
học sinh của mình, một khi ra trường và trở thành giáo viên.
Tinh thần tôn sư trọng đạo, "nhất tự vi sư" ngày càng
trở thành các quan hệ thực dụng hơn. Giới lương sư có
lương tâm và lâu năm thở dài. Cả một thời gian dài, nền
giáo dục đi theo "đạo đức cách mạng" hơn là hướng
đến những giá trị truyền thống của dân tộc đã cho ra lò
những thế hệ giáo chức như vậy cũng là điều đương nhiên.
Nhất là trong thời buổi mà cả xã hội đang lên cơn sốt với
sự giàu sang tột bậc của một số ít người, xem như mục
tiêu hướng tới. Báo chí và cả Bộ Giáo dục VN làm rùm beng
chuyện cấm không cho giáo viên dạy thêm vì những điều vừa
nói, chỉ dăm tháng rồi mọi chuyện vẫn tái lập như cũ.
Đơn giản là, nếu không cho giáo viên dạy thêm kiếm sống thì
họ sẽ bỏ nghề, không còn ai muốn vào ngành sư phạm vì ai
cũng phải mưu sinh. Một thân thể nhiều bịnh tật không thể
chữa bằng cách dán một cục bông gòn bôi thuốc đỏ, nên bài
toán giáo dục không phải chỉ "chữa chạy" mỗi chuyện
dạy thêm.
Nếu chuyện học thêm là chuyện của số đông thì vấn đề
trường tư, trường "quốc tế" và cho con du học nước
ngoài lại là cơn sốt của các gia đình khá giả tại VN hiện
nay. Tại Sài Gòn là "đất" của trường "quốc tế"
loại này. Cả tập báo dày cộm, đăng không biết bao nhiêu là
quảng cáo về các loại trường "quốc tế" này. Thoạt
đầu là dăm trường quốc tế thật sự, khi sự đầu tư và
các quan hệ đa phương vào VN được phát triển. Người nước
ngoài sang làm việc và sinh sống tại VN, mang theo con cái nên
cần có những trường học với các chương trình riêng, theo
tiêu chuẩn nước ngoài. Tại đây, phần lớn là các giáo viên
nước ngoài dạy cho con cái các viên chức ngoại giao, những
nhà đầu tư, con cái các thương gia, nhân viên hãng nước
ngoài… với học phí hàng ngàn đô la mỗi tháng. Họ thu nhận
một số giới hạn học sinh bản xứ, đủ điều kiện tài
chính và Anh ngữ vào học, như một cách cho các học sinh nước
ngoài này tiếp xúc thêm văn hoá và ngôn ngữ bản địa qua các
học sinh VN. Nhưng vài năm qua, những trường này trở thành
một "mốt" mới tại SG, hoặc giả những bậc phụ huynh này
cũng muốn cho con theo học những chương trình tư nhân mà họ
tin rằng tốt hơn so với một chương trình giáo dục nhồi nhét
chung của VN. Từ gia đình khá giả cho đến những gia đình
dồn hết đồng lương của mình để cho con cái theo học
trường "quốc tế" có dăm thầy cô giáo nước ngoài. Việc
gì chứ việc khai thác các tâm lý "thời đại" của người
dân, quả VN có sự nhanh nhạy. Hàng loạt các trường tư và
trường "quốc tế" mở ra để thỏa mãn "nhu cầu" này.
Dịch vụ này bùng phát. Đến cả hãng taxi cũng nhảy vào dịch
vụ mở trường quốc tế, dạy tiếng Anh hay dịch vụ du học
để cùng … "phát triển nền giáo dục" tại VN. Con cái
lớn hơn thì được nhắm đến việc cho đi du học. Các nước
như Mỹ, Canada, Anh, Úc hay phương Tây là hàng đầu. Không kham
nổi chi phí thì chuyển sang các nước Châu Á trong vùng. Nhiều
mẫu quảng cáo đọc như trò đùa, khi quảng cáo rằng rằng
dịch vụ du học lo cho cả học sinh từ… lớp ba.
Không ít những phúc trình độc lập từ các tổ chức giáo
dục hay đại học nước ngoài trong vài năm qua cũng đã chỉ ra
những yếu kém của hệ thống giáo dục tại VN. Ngay chính trong
nước, các chương trình cải cách giáo dục được đề xướng
và thay đổi liên tục. Nhưng dường như chỉ mới dừng lại
ở vấn đề nhìn nhận những yếu kém, chứ chưa phải là
những giải pháp cho vấn đề. Mà nguyên nhân thì hiển nhiên
và rõ ràng, bất cứ ai cũng có thể nhìn được hay đưa ra
nhận xét. Từ ngay trong giao tiếp và sinh hoạt hàng ngày tại
VN. Vì có bao nhiêu là điều… phản giáo dục. Như căn bịnh
thành tích và chạy theo "chỉ tiêu". Có tỉnh thành năm
trước tỉ lệ học sinh đậu trung học thấp, bị "kiểm
điểm" nên năm nay học sinh thi đậu hầu như 100 %. Hay về
khả năng của những giới chức có trách nhiệm ngành giáo dục
nước nhà. Trên một cuộc phỏng vấn của báo Thanh niên, phóng
viên hỏi tại sao năm nay tỉ lệ tốt nghiệp cao, thì một Thứ
Trưởng Bộ Giáo dục VN giải thích rằng "vì thời tiết hôm
thi mát mẻ nên các em đã làm bài tốt hơn" (!?). Rồi ông
lại thêm rằng "Cũng có thể các em phấn đấu lập thành
tích chào mừng 1000 năm Đại lễ Thăng Long" (!?) Thứ trưởng
giáo dục nhận xét về vấn đề giáo dục như vậy thì hệ
thống giáo dục VN ra sao không phải khó hiểu. Hay chuyện một
đại học nghệ thuật cho các thí sinh trúng tuyển trong khi
điểm thi môn văn và kiến thức xã hội chỉ là 1 điểm. Họ
cho rằng các thí sinh này chỉ cần có năng khiếu nghệ thuật,
mà không chấp rằng những người tham gia lãnh vực nghệ thuật
trong tương lai mà tư tưởng và kiến thức về nhân sinh quá
yếu kém sẽ ảnh hưởng đến cho khán giả như thế nào, nếu
không nói quá rằng họ có thể huỷ hoại cả những giá trị
thưởng ngoạn văn hoá và nghệ thuật trong xã hội.
Hoặc giả như vấn đề chuộng bằng cấp bề ngoài đã dẫn
đến việc xảy ra bằng cấp gian lận, giả mạo lan tràn khắp
nơi. Không dừng lại ở bằng cấp đại học, các quan chức
nắm quyền bây giờ cần những tấm bằng "tiến sĩ" mới
"xứng tầm". Bằng tiến sĩ Mỹ hay nước ngoài lại ngon
lành hơn. Báo chí khui ra hàng trăm vụ bằng tiến sĩ giả thì
có người cho rằng đã học trên mạng và sang Mỹ học thêm hai
tuần, qua người phiên dịch (!?). Có "cán bộ" hoàn tất
chương trình tiến sĩ chỉ … sáu tháng (!?). Tâm lý bằng cấp
này quả trái ngược với thực chất xã hội VN hiện nay. Vì
khá nhiều người có bằng cấp và thực tài, vẫn không đủ
sống với đồng lương chết đói của mình. Hoặc giả thực
tế tại VN hiện nay thì càng ít học lại càng dễ trở nên
giàu có, vì giới này có thể làm giàu bất chấp mọi lương
tâm hay thủ đoạn gì. Báo chí trong nước gần đây đăng tải
hình ảnh một tiến sĩ trẻ du học từ Nhật về và đang
"hài lòng" với mức lương 1.8 triệu đồng VN, tức chưa
đầy 100 đô la, như hình thức kêu gọi giới trí thức thật
sự của VN hãy "noi gương". Họ cần hy sinh, không được
kêu ca, để giới bằng cấp "chuyên tu tại chức" hay
"bằng dỏm" nói trên tiếp tục thăng quan tiến chức và làm
giàu.
Câu chuyện giáo dục tại VN có lẽ đã quá cũ và là một bài
toán đầy thách đố. Nhưng quả thật, nó luôn là một vấn
đề quan trọng cho mỗi quốc gia muốn phát triển thật sự,
nên vẫn mang những giá trị thời sự, một khi chưa có những
giải pháp thoả đáng. Giáo dục VN không phải đứng trước
ngã ba, ngã tư đường mà là một con đường ngã bảy. Không
biết cải cách ra sao, chỗ nào hay phải về đâu. Còn đó
những học sinh sinh viên, những thanh niên trẻ VN cần cù, hiếu
học và thông minh xuất chúng. Cho họ vào một môi trường giáo
dục tốt hơn, họ có khả năng thành tài và thăng tiến thật
sự. Nhưng còn hàng triệu, hàng chục triệu học sinh trong
nước và những thế hệ tiếp nối, liệu các em sẽ ra sao trong
một nền giáo dục VN như hiện nay? Thú thật, quả có những
phân vân khi tôi cũng dừng lại ở câu hỏi này. Vì giải pháp
cho vấn đề này lại nằm ngoài tầm tay của mỗi chúng ta.
ĐYT
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10819), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét