Olivier Nomellini, thuộc Viện nghiên cứu các vấn đề quốc tế
Freeman Spogli, Đại học Stanford, đồng thời là tác giả các
cuốn sách nổi tiếng "Sự cáo chung của Lịch sử"; "Con
người cuối cùng và cội nguồn của các trật tự chính
trị". Trương Duy Vi (张维为, Zhang Weiwei) là giáo sư tại
Đại học Ngoại giao và Quan hệ Quốc tế Genève (Thụy Sĩ),
thành viên cao cấp tại Viện Xuân Thu (Chungqiu) và giáo sư
thỉnh giảng của Đại học Phục Đán, Trung Quốc. Ông cũng là
tác giả của cuốn sách "Làn sóng Trung Quốc: sự trỗi dậy
của một nhà nước văn hiến ". (Chú thích của THD: Trương
Duy Vi từng là người thông dịch cho Đặng Tiểu Bình khi Đặng
sang Mỹ)</em></div>
<strong>Francis Fukuyama:</strong> Trong lịch sử thế giới, sự phát
triển của nhà nước Trung Quốc có một tầm quan trọng đặc
biệt. Ở Phương Tây, người ta quen mô tả sự phát triển của
các thể chế theo những chuẩn mực dựa trên thực tiễn Châu
Âu, trong khi đó lại quên một sự thật: Trung Quốc là nơi
đầu tiên mà nhà nước đã được hình thành, tức là khoảng
1700 – 1800 năm sớm hơn Châu Âu.
Cho tới nay có 3 loại hình thể chế chính trị trên thế giới.
Loại thứ nhất là nhà nước – một tổ chức được xây
dựng theo cấu trúc thứ bậc có chức năng tập trung, thâu tóm
và sử dụng quyền lực nhằm thực thi luật lệ trong một số
lĩnh vực cụ thể. Xưa nay, nói đến nhà nước tức là nói
đến năng lực buộc người dân phải thực thi luật lệ. Thế
còn nhà nước hiện đại thì sao? Ở đây tôi dùng định nghĩa
của Max Weber cho rằng nhà nước hiện đại thì không dựa trên
quan hệ bạn bè và gia đình. Việc tuyển dụng vào làm việc
không được căn cứ vào mối quan hệ riêng với người nắm
quyền lực. Thay vào đó, họ cần phải được đối xử khách
quan với tư cách là những công dân có những khoảng cách nhất
định đối với người cầm quyền. Điều này là đi ngược
lại với các nhà nước thời xưa được điều hành bởi các
mối quan hệ gia đình hay dòng tộc của kẻ cầm quyền.
Loại hình nhà nước thứ hai là thể chế pháp trị. Đó không
phải chỉ đơn thuần là có luật pháp bởi lẽ mọi quốc gia
đều có các bộ luật của mình, tuy nhiên ở đây, luật phải
phản ánh được sự đồng thuận về mặt đạo đức trong
cộng đồng và phải là mục tiêu cao hơn ý chí của bất kỳ
cá nhân hay tập thể nào đang điều hành nhà nước. Nói cách
khác, nếu như hoàng đế, tổng thống, vua hay thủ tướng mà
soạn ra luật theo ý riêng của mình thì đó không phải là nhà
nước pháp quyền. Thể chế pháp quyền đòi hỏi chính quyền
ở cấp cao nhất cũng phải tuân thủ luật pháp.
Thể chế chính trị cuối được đặc trưng bởi nghĩa vụ
giải trình và chịu trách nhiệm chính trị, nơi mà chính phủ
phải luôn có trách nhiệm trước nhân dân. Điều này hoàn toàn
đối lập với tình trạng điều hành đất nước nhưng chỉ
nhằm phục vụ các mục đích riêng của giới cầm quyền. Có
rất nhiều quốc gia trên thế giới nơi mà những kẻ cầm
quyền coi đất nước như phương tiện để làm giàu cho bản
thân và gia tộc. Hiển nhiên đó không phải là những quốc gia
có sự giải trình minh bạch. Ở Hoa Kỳ và các nước Phương
Tây chúng tôi liên kết tính giải trình và chịu trách nhiệm
với các giá trị dân chủ. Tính giải trình và chịu trách
nhiệm chính trị luôn có ý nghĩa rộng hơn bầu cử dân chủ.
Hình thức giải trình và chịu trách nhiệm sơ khai đã hình
thành ở Anh vào thế kỷ 17 khi mà Quốc vương phải giải trình
trước quốc hội đại diện cho vẻn vẹn có 1% dân số Anh.
Theo cách hiểu ngày nay thì không thể coi đó một hình thức
dân chủ. Thế nhưng tôi tin rằng ở Trung Quốc mọi người
đều biết phải có một sự giải trình và chịu trách nhiệm
mang tính đạo đức, có nghĩa là chính quyền hoàn toàn không
phải giải trình và chịu trách nhiệm thông qua bầu cử nhưng
phải thấy được trách nhiệm trước công chúng trên nền
tảng của sự giáo dục và tu thân, rèn luyện theo tinh thần
của các bậc hoàng đế và vua chúa. Điều này, theo tôi nghĩ
mới chính là ý nghĩa bao trùm của sự giải trình và chịu
trách nhiệm chính trị ở Trung Quốc - đó là giải trình có
nội dung và sắc thái đạo đức.
Nhà nước thì luôn có xu hướng tập trung quyền lực, còn thể
chế pháp quyền và giải trình và chịu trách nhiệm chính trị
thì lại đặt ra những hạn chế theo phương thức, đó là, cho
dù chính quyền có mạnh đến đâu chăng nữa thì nó vẫn phải
được kiềm tỏa bởi pháp luật và chịu trách nhiệm giải
trình trước nhân dân.
Tôi đã phát biểu rằng nhà nước đầu tiên trên thế giới
được thành lập ở Trung Quốc với một động cơ cũng tương
tự như ở Châu Âu – đó là trước áp lực của cạnh tranh
quân sự. Cả một giai đoạn dài Xuân – Thu và Chiến quốc
trong lịch sử cổ đại Trung Hoa đã có rất nhiều thế lực
và thực thể chính trị Trung Quốc đấu nhau quyết liệt suốt
hơn 700 năm. Và chính áp lực cạnh tranh về quân sự đã buộc
phải hình thành nên các thể chế chính trị hiện nay. Cần
phải đánh thuế và tuyển dụng nhân viên thu thuế cũng như
cần khen thưởng công trạng.Nếu chỉ tuyển dụng trong số
người thân và họ hàng thì chưa chắc đã có được những
tướng lĩnh quân đội tài giỏi nhất và như vậy, khó có thể
thắng trận.
Ngay từ thời nhà Tần - triều đại đầu tiên đã thống nhất
Trung Quốc, thì Trung Quốc đã phát triển một nhà nước có
nhiều nét tương đồng với nhà nước hiện đại tới mức
đáng ngạc nhiên
Các kỳ thi tuyển người làm quan được định kỳ tổ chức
khi cần thiết bên cạnh một hệ thống quan liêu được sắp
xếp hợp lý theo tuyến và quân đội tuy được bố trí trên
một lãnh thổ rộng lớn nhưng được tổ chức chặt chẽ bởi
những quy định chung. Sự ra đời của nhà nước hiện đại
nhưng lại diễn ra cách đây tới 2300 năm, tức là trước Công
nguyên 231 năm rõ ràng là một thành tựu lịch sử vĩ đại.
Điều mà Trung Quốc đã không phát triển được đó chính là
thể chế chính trị pháp quyền và thể chế giải trình và
chịu trách nhiệm chính trị công khai. Nguyên nhân vì sao Trung
Quốc không có thể chế pháp quyền lại nằm ở một đặc
điểm lịch sử quan trọng: ở Trung Quốc không có một tôn
giáo nào mang tính áp đảo. Cá nhân tôi vẫn cho rằng ở đa
số các quốc gia, thể chế pháp quyền được hình thành bên
ngoài tôn giáo bởi lẽ tôn giáo thường đóng vai trò như ngọn
nguồn của những quy định đạo đức và được trông nom bởi
một trật tự thứ bậc có tính pháp lý riêng biệt – đó là
tòa án tôn giáo với các thẩm phán, hội đồng xét xử và linh
mục. Điều này là có thực ở Do thái Israel cổ đại, Phương
Tây Thiên Chúa giáo, Ấn Độ Hồi giáo và Hindu.Trong các xã
hội đó mặc nhiên đã hình thành những ràng buộc pháp lý mang
dấu ấn tôn giáo đối với các đại diện chính quyền.Tuy
nhiên Trung Quốc đã không có được sự hỗ trợ tôn giáo
độc lập như vậy và nó cũng vắng mặt trong truyền thống
Trung Quốc. Bởi lẽ đó sự giải trình và chịu trách nhiệm
một cách dân chủ dân chủ đã không xảy ra nơi đây, dù chỉ
là hình thức.
Phương Tây lại phát triển theo cách hoàn toàn khác. Dưới
thời phong kiến ở Châu Âu đã bắt đầu có hình thái pháp
quyền. Nhà thờ Thiên chúa giáo đã phát minh ra Bộ Luật vào
thế kỷ 11, tức là trước cả khi ra đời nhà nước Châu Âu
kiểu cận đại. Các vị vua, chúa ở Âu châu cũng giống như
vua chúa ở Trung Quốc đã khởi đầu một quá trình hình thành
nên những nhà nước tập trung, quan liêu hùng mạnh vào thế
kỷ 16 và 17. Tuy nhiên họ đã làm những điều đi ngược với
nền tảng được tạo nên bởi các ràng buộc pháp luật (mang
dấu ấn tôn giáo – ND) từng hạn chế khả năng tập trung
quyền lực của họ.
Cội nguồn của dân chủ Phương Tây là sản phẩm của những
ngẫu nhiên lịch sử. Tất cả các quốc gia Âu châu phong kiến
thời trung cổ đều có hình thức định chế có tên gọi là
nghị viện, quốc hội hay tòa án tối cao. Đó là những cơ quan
mà Vua chúa phải cần đến khi họ muốn tăng thuế. Ở Anh
Quốc, nghị viện trên thực tế đã tỏ ra hữu hiệu, mạnh
mẽ và đã tuyên chiến với Vua. Vua James II đã bị lật đổ
năm 1688 và sau đó nghị viện đã chọn ra một vua khác để
thay thế. Bởi vậy, ý tưởng về một sự giải trình và chịu
trách nhiệm trước một nghị viện được bầu ra thực chất
đã có từ thời cuộc cách mạng vẻ vang năm 1688. Xét theo
nhiều góc độ, sự ra đời của dân chủ ở Âu châu là kết
quả của những diễn biến tại Anh. Ở một mức độ nhất
định, điều này rất đáng được ghi nhận bởi lẽ thể chế
pháp quyền và sự giải trình đã đặt nền móng vững chắc
cho chế độ bảo vệ tác quyền ở Anh, sự phát triển kinh tế
mạnh mẽ và sự trỗi đậy của chủ nghĩa tư bản và cách
mạng công nghiệp.
Ở Phương Tây ngày nay chúng ta có thể nhận thức được một
số cơ sở của thể chế quản trị xã hội. Hiển nhiên có
rất nhiều sự khác biệt giữa Phương Tây và Trung Quốc. Trung
Quốc ngày nay là do Đảng Cộng sản lãnh đạo dựa trên học
thuyết Marxism mà không phải là tư tưởng Khổng giáo. Nhưng ở
nhiều khía cạnh khác, cơ cấu quản trị xã hội ở Trung Quốc
ngày nay lại rất giống với những gì đã từng tồn tại
dưới triều đại Tần Thủy Hoàng. Đó là một chính phủ quan
liêu tập trung có chất lượng cao được xây dựng trên sự
tuyển chọn khách quan và các luật lệ mang tính hình thức.
Bối cảnh lịch sử là như vậy.
Bây giờ cho phép tôi được trình bày về mô hình Trung Quốc.
Vậy mô hình này đã được hình thành như thế nào? Điểm
mạnh và yếu của nó ra sao? Và hệ thống Trung Quốc thuộc vào
loại hệ thống kiểu gì?
Đặc điểm đầu tiên đó là một chính phủ tập trung, quan
liêu và toàn trị. Di sản đó được truyền lại từ thời xa
xưa trong lịch sử Trung Quốc khi mà chính quyền đã đạt
được mức độ thể chế hóa cao trong nội bộ cũng như đối
với bộ máy quan liêu rất phức tạp có chức năng cai quản
cả một xã hội rộng lớn. Ngày nay trong chính phủ Trung Quốc
tính giải trình và chịu trách nhiệm chủ yếu được thực
hiện theo chiều từ cấp dưới lên cấp trên trong hệ thống do
Đảng Cộng sản lãnh đạo, thay vì Hoàng đế hay vua như
trước kia. Đó là cách thể hiện tính giải trình và chịu
trách nhiệm của hệ thống này.
Nếu anh là một quan chức và chính phủ muốn trừng phạt anh
thì họ có thể bắt anh phải giải trình và chịu trách nhiệm.
Tuy nhiên lại không có sự giải trình theo chiều từ trên
xuống dưới để cho thấy cấp trên sẽ chịu trách nhiệm ra
sao đối với những người bị lãnh đạo ở cấp dưới. Tình
trạng này đối lập với tính giải trình và chịu trách nhiệm
thực hiện theo quy trình thông qua bầu cử dân chủ. Đó là
tính giải trình và chịu trách nhiệm dân chủ hiện nay.
Tính giải trình và chịu trách nhiệm của Trung Quốc mang nội
dung đạo đức nhiều hơn là thủ tục. Tính chịu trách nhiệm
về đạo đức có nghĩa là người lãnh đạo phải biết cảm
nhận về trách nhiệm đạo đức của mình trước người dân.
Nếu các bạn quan sát trên thế giới các chế độ toàn trị
hiện đại khá thành công thì sẽ thấy chúng đều tập trung
ở Đông Á, chẳng hạn như Hàn Quốc, Đài Loan dưới thời
Quốc Dân Đảng, Singapore dưới thời Lý Quang Diệu, Nhật bản
trong giai đoạn đầu của sự phát triển tư bản, khi chưa có
dân chủ, và tất nhiên cả nước Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc
nữa.
Nói cách khác, kiểu giải trình và chịu trách nhiệm này hoặc
ít hoặc nhiều là một nội hàm của văn hóa Trung Quốc, bởi
lẽ theo Khổng giáo thì chịu trách nhiệm về đạo đức là
một truyền thống. Cũng có nhiều chính quyền toàn trị nơi mà
kẻ cầm quyền cho rằng làm chính trị có nghĩa là lấy của
cải từ người khác về cho gia đình mình hoặc bạn bè. Thế
nhưng Trung Quốc không có truyền thống đó.
Yếu tố thứ hai trong mô hình Trung Quốc đó là kinh tế. Ở
đây tôi không cho rằng Trung Quốc khác các quốc gia tăng
trưởng nhanh ở Đông Á nhiều. Cũng như họ, mô hình Trung
Quốc dựa trên định hướng xuất khẩu và vai trò tích cực
của các chính sách của nhà nước nhằm hỗ trợ quá trình
công nghiệp hóa.Tuy vậy, cũng có một số khác biệt trong chính
sách của Hàn Quốc và Nhật Bản. Đối với trường hợp Trung
Quốc thì chính sách công nghiệp không đặt ra các mục tiêu
một cách rõ ràng lắm, ví dụ như chỉ tiêu cho các ngành bán
dẫn, thép hay đóng tàu. Nói chung, chính phủ Trung Quốc chú
trọng nhiều hơn tới các phương tiện hạ tầng cơ sở, tài
chính, đồng thời áp dụng một chế độ tỷ giá giúp cho
xuất khẩu của Trung Quốc cạnh tranh, hơn là lựa chọn những
người chiến thắng trong thi đua kinh tế. Tuy nhiên, Trung Quốc
không nghiêng về xu hướng dựa hoàn toàn vào kinh tế thị
trường trong quá trình phát triển của mình.(tức là vẫn dựa
chủ yếu vào khu vực doanh nghiệp nhà nước – ND)
Yếu tố tiếp theo trong mô hình Trung Quốc đó là một hệ
thống an sinh xã hội khá khiêm tốn nếu như so sánh với các
nước phát triển, cụ thể là Tây Âu và Scandinavia (là các
nước theo xu hướng Xã hội Dân chủ kiểu Bắc Âu có một số
điểm gần với CNXH – ND). Trung Quốc cố gắng đạt mức
đảm bảo việc làm cao với khởi điểm ban đầu khá thấp.
Vẫn còn nhiều việc phải làm để giúp những người nghèo và
giảm bớt sự cách biệt về của cải cho dù về danh nghĩa
Trung Quốc vẫn là một xã hội Marxist. Một trong những kết
quả phát triển của Trung Quốc đó là hệ số Gini mà các nhà
kinh tế dùng để đo độ bất bình đẳng đang có xu hướng
tăng nhanh trong mấy thế hệ gần đây. Rõ ràng là chính phủ
Trung Quốc thừa nhận đó là một vấn đề. Sự chênh lệch
về mức sống giữa thành thị, chẳng hạn như Thương Hải và
các vùng nội địa quả là rất lớn. Các nước Bắc Âu, ví
dụ như Đan mạch, Nauy là những quốc gia có chế độ an sinh
phát triển đã hỗ trợ các gia đình có thu nhập thấp trong khi
đó Trung Quốc làm được rất ít trong lĩnh vực này.
Bây giờ hãy thử so sánh hai thể chế vừa nêu để thấy
những ưu và nhược điểm của chúng. Một bên là mô hình Trung
Quốc, còn bên kia là mô hình dân chủ tự do được hiện thân
bởi các quốc gia dân chủ như Anh, Mỹ, Pháp, Italy và một số
các nước đang phát triển, ví dụ như Ấn Độ.
Mô hình Trung Quốc có những ưu điểm cơ bản, một trong số
đó là quá trình ra quyết định. Đứng về góc độ này thì
sự khác biệt giữa Trung Quốc và Ấn Độ là quá rõ ràng.
Trung Quốc rất mạnh trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng:
sân bay lớn, đường sắt cao tốc, cầu và đê đập nhờ vào
cơ cấu chính quyền tập trung nên có thể thực hiện nhanh hơn
các dự án đó. Ấn Độ là một đất nước vùng nhiệt đới
sẵn mưa nhưng hạ tầng cơ sở của thủy điện lại kém xa
Trung Quốc. Tại sao vậy? Câu trả lời là: bởi vì Ấn Độ là
đất nước có chính phủ dân chủ đặt nền móng trên pháp
luật.
Khi mà Trung Quốc xây đập Tam Hiệp thì đã rất nhiều ý kiến
phê phán và chống đối, tuy nhiên chính phủ vẫn cứ làm theo
ý định riêng của mình. Trái lại, mấy năm trước, công ty
Tata Auto dự tính xây một nhà máy sản xuất ôtô ở Tây
Bangalore và đã gây nên những cuộc biểu tình phản đối, bãi
công và thậm chí các công đoàn và tổ chức nông dân còn đâm
đơn kiện. Cuối cùng thì ý tưởng đó đã phải hủy bỏ
trước sự phản kháng chính trị mạnh mẽ.
Quả thực trong một số quyết định kinh tế, hệ thống độc
đoán kiểu Trung Quốc đã tỏ rõ ưu điểm của mình. Trong
trường hợp của Mỹ, chúng tôi có một chính phủ hoạt động
theo luật pháp và chịu trách nhiệm giải trình trước các cử
tri. Tuy không đến nỗi tồi tệ như Ấn Độ trong quá trình ra
quyết định nhưng chúng tôi cũng có những vấn đề trong hệ
thống chính trị của mình, ví dụ như thâm hụt ngân sách dài
hạn. Bất cứ chuyên gia nào cũng đều biết rằng tình trạng
thâm hụt ngân sách làm cho nền kinh tế thiếu bền vững và
sẽ còn tồi tệ hơn dưới tác động của cuộc khủng hoảng
tài chính hiện nay. Thế nhưng hệ thống chính trị hiện nay
của chúng tôi đang bị tê liệt trong việc ra quyết định bởi
vì còn vướng vào chuyện đối đầu giữa hai đảng Cộng hòa
và Dân chủ.
Các nhóm lợi ích của chúng tôi rất mạnh và có khả năng
phong tỏa một số quyết định. Ngay cả khi các quyết định
đó là hợp lý xét về dài hạn nhưng cuối cùng lại không
được chấp thuận, đơn giản chỉ vì gặp phải sự chống
đối của một số nhóm lợi ích khác. Đó là một vấn đề
đau đầu mà nước Mỹ đang gặp phải. Nếu chúng ta có khả
năng thay đổi tình trạng bế tắc này trong một vài năm tới
thì mới có thể khẳng định rằng hệ thống dân chủ của
Mỹ sẽ thành công trong tương lai dài hạn.
Trung Quốc có rất nhiều ưu điểm khác không bắt nguồn từ
lịch sử và văn hóa. So với thế hệ trước, người Trung
Quốc hiện nay tương đối ít bị hệ tư tưởng chi phối và
chính phủ cũng đã thử nghiệm nhiều đổi mới. Những đổi
mới này nếu hiệu quả sẽ được đưa vào áp dụng, còn nếu
không, sẽ bị loại bỏ. Trong khi đó chính phủ Mỹ lại cứng
nhắc trong việc ra các quyết định kinh tế. Mặc dù Hoa Kỳ
được coi là rất thực dụng và có ý chí thử nghiệm những
cái mới, nhưng tôi lại không chia sẻ cách nhìn nhận đó.
Vậy là hệ thống Trung Quốc có nhiều ưu điểm. Tuy nhiên giờ
đây cần đặt ra câu hỏi về sự bền vững của nó. Sau cuộc
khủng hoảng tài chính, Trung Quốc đã hành động có hiệu quả
còn Hoa Kỳ thì còn đang trầy trật vật lộn với thâm hụt
ngân sách. Thế nhưng hệ thống nào sẽ bền vững trong hai
đến ba thập niên sắp tới? Sự ưu tiên của tôi vẫn sẽ
dành cho hệ thống Hoa Kỳ hơn là hệ thống Trung Quốc.
Có một số vấn đề thu hút sự quan tâm của chúng ta đến
hệ thống chính trị Trung Quốc. Đầu tiên, đó là sự thiếu
tính giải trình và chịu trách nhiệm của cấp trên đối với
cấp dưới. Nếu các bạn nhìn vào lịch sử các triều đại
Trung Quốc thì điều thường thấy đó là hệ thống tập trung
quan liêu đó luôn thiếu thông tin và kiến thức về xã hội
bên ngoài dẫn đến kết cục là một sự quản trị kém hiệu
quả. Đặc tính quan liêu luôn mang lại tình trạng tham nhũng và
điều hành yếu kém. Trong chừng mực nào đấy,vấn đề này
vẫn còn ở Trung Quốc hiện nay.
Tất nhiên là có nhiều cơ hội để thu thập thông tin, chẳng
hạn như chúng ta vẫn dùng Internet và nhiều hình thức công
nghệ truyền thông hiện đại để làm việc này. Tuy nhiên vấn
đề lại chính ở chỗ liệu chính quyền có khả năng đáp
ứng nguyện vọng và tình cảm của quần chúng cũng như tôn
trọng ý kiến của họ về cách quản trị xã hội hay không. Do
vậy, tính giải trình và chịu trách nhiệm đối với quần
chúng cần phải được thể chế hóa thông qua bầu cử để
làm sao các nhà lãnh đạo luôn có cảm giác biết sợ. Nếu họ
không làm việc đúng đắn thì họ sẽ không được bầu nữa.
Vấn đề thứ hai tuy không còn tồn tại trong hệ thống Trung
Quốc nhưng vẫn thu hút sự quan tâm, đó là câu truyện muôn
thưở về "ngụy vương" (hay ông vua tồi tệ, kém cỏi –
ND) trong lịch sử Trung Quốc. Không có gì phải nghi ngờ khi bộ
máy chính quyền có các quan chức được đào tạo tử tế,
đủ năng lực hoặc những chuyên gia kỹ thuật đáp ứng nhu
cầu xã hội thì sẽ hiệu quả hơn một chính quyền dân chủ
trong ngắn hạn. Có được một vị "vua anh minh" chưa thể
đảm bảo rằng sẽ không còn "ngụy vương" xuất hiện sau
này. Chưa có hệ thống giải trình và chịu trách nhiệm để
thay thế "ngụy vương" một khi con người này xuất hiện,
và làm sao có thể tìm được một vị "vua anh minh"? Và có
cách nào để đảm bảo rằng vị vua anh minh sẽ giúp tái hiện
những vị vua anh minh nối tiếp hết thế hệ này sang thế hệ
khác? Không có lời giải sẵn cho những câu hỏi này.
Còn một vấn đề khác nữa trong mô hình kinh tế. Mô hình
hướng vào xuất khẩu là phù hợp với Trung Quốc khi nền kinh
tế quốc gia còn nhỏ nhưng nó sẽ phải thay đổi để trở
nên một hệ thống phù hợp và hiệu quả để đuổi kịp các
nước đã công nghiệp hóa. Hiện nay Trung Quốc đã là nền kinh
tế đứng thứ hai thế giới thì mô hình hướng vào xuất
khẩu đơn giản là không thể tiếp tục được nữa.
Chúng ta nhận thức rõ rằng mô hình kinh tế dựa trên nợ tiêu
dùng ở Mỹ và Châu Âu cũng không bền vững và điều này đã
được cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay chứng minh là
đúng. Và còn nhiều vấn đề khác đang ngổn ngang, ví dụ như
hệ thống Trung Quốc bị lệ thuộc nặng nề vào "sự kiềm
chế tài chính" – hay nói cách khác là mức tiết kiệm chi
tiêu cao sẽ dẫn đến suy giảm hiệu quả của thị trường.
Bởi vậy tôi cho rằng cần phải xem xét lại mô hình kinh tế
này trong dài hạn.
Điểm cuối cùng mà tôi muốn nhấn mạnh ở đây, đó là vấn
đề đạo đức. Tôi cho rằng chính phủ cần phải làm nhiều
hơn là đưa ra những chính sách kinh tế đúng đắn. Ngay cả khi
chính phủ có thể đảm bảo một sự tăng trưởng kinh tế
trong dài hạn thì đó hoàn toàn chưa thể coi là mục tiêu tối
thượng. Chính phủ còn có những yêu cầu về mặt đạo đức
cần đáp ứng. Ngay cả khi một hệ thống có khả năng đáp
ứng đời sống vật chất dư giả cho các công dân nhưng nếu
họ không thể tham gia vào quá trình phân phối của cải xã
hội hoặc không được tôn trọng nhân phẩm đầy đủ thì sẽ
có nhiều vấn đề phát sinh. Mùa xuân năm nay tại các nước
vùng Trung đông, chúng ta đã chứng kiến một chuỗi các cuộc
nổi dậy chống lại các chính phủ độc tài. Suy rộng ra,
điều này cho thấy rằng quần chúng đòi hỏi được tôn
trọng phẩm giá. Cuối cùng thì tôi vẫn không nghĩ rằng sự
thành công chỉ phụ thuộc vào một mô hình này hay mô hình
khác, và có lẽ tôi là người đầu tiên thú nhận rằng ngay
cả hệ thống dân chủ của Mỹ thực sự cũng có nhiều vấn
đề cần giải quyết.
(còn tiếp)
<strong>Nguồn:</strong> <a
href="http://www.digitalnpq.org/archive/2011_fall/archive/2011_fall/13_fukuyamaweiwei.html">The
China Model: A Dialogue between Francis Fukuyama and Zhang Weiwei</a>, New
Perspective Quarterly, Fall 2011
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10513), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét