nay chả cần đi một ngày đàng, chỉ cần hai giờ lên mạng
đã có thể có một sàng khôn rồi. Một trong những blog mình
vẫn hay vào để học khôn là blog của gs Nguyễn Văn Tuấn. (Gs
Tuấn rất ghét người ta gọi mình là gs, nhưng gọi tên không
lại có cảm giác như mình là thằng vô lễ). Gs Tuấn viết
không nhiều, lâu lâu lại có một bài nhưng bài nào bài nấy
đều đáng đọc, bài nào mình cũng kiếm được một chút
khôn từ các kiến giải của ông. Sáng nay ông có bài: <a
href="http://nguyenvantuan.net/misc/9-misc/1287-dinh-huong-du-luan-nhung-tu-ngu-nang-ne-">"Định
hướng dư luận": những từ ngữ nặng nề</a>" đọc rất
thú.
Lâu nay mình vẫn thấy mấy món "Tuyên truyền", "Định
hướng dư luận", "Giáo dục quần chúng" chẳng hay ho gì,
xứ mình cứ hồn nhiên nói bô bô thật chẳng ra làm sao, lộ
và lố. Định lên tiếng nhưng chưa biết nói thế nào thì
đọc được bài bác Tuấn (cũng chả biết bác hay chú) nói rõ
ràng khúc chiết về vấn đề này.
Thực ra mấy món "Tuyên truyền", "Định hướng dư
luận", "Giáo dục quần chúng" chả phải chỉ có CNXH mới
dùng, bọn "Tư bản giãy chết" dùng mấy món này cũng thạo
lắm, thậm chí còn trên tài mấy ông CNXH. Nhưng như bác Tuấn
nói: "Một bên thì vô tư nói ra tôi tuyên truyền, tôi định
hướng dư luận, còn một bên thì làm mà không nói!" Vì sao
bọn "Tư bản giãy chết" làm mà không nói? Theo bác Tuấn
(mà mình rất nhất trí) là vì: "Tóm lại, tuyên truyền –
propaganda là một từ hàm ý tiêu cực. Giáo dục quần chúng là
những từ ngạo mạn và xúc phạm. Định hướng dư luận là
một kiểu tuyên truyền phi khoa học và nguy hiểm." Bác Tuấn
diễn đạt cái "tóm lại" đó rất sáng sủa chỉ trong một
bài ngắn chưa đầy nghìn từ, rõ là giáo sư có khác.
Sở dĩ bác Tuấn phải cất công diễn giải mấy món kia chỉ
vì sau chuyến viếng thăm TQ của ông Hồ Xuân Sơn, chả biết
ông Hồ Xuân Sơn hứa hẹn những gì mà Tân hoa xã dẫn lời
ông Hồng Lỗi: "Cả hai nước đều phản đối những thế
lực bên ngoài can dự vào tranh chấp giữa Trung Quốc và Việt
Nam và nguyện sẽ tích cực hướng dẫn công luận và ngăn
ngừa những lời bình luận hoặc hành động làm tổn hại tới
tình hữu nghị và sự tin cậy giữa nhân dân hai nước." Sau
đó BBC dẫn lời ông tướng Mã Hiểu Thiên: "Tình hình
căng thẳng sau các diễn biến tại đây trong cuộc gặp khi
nhấn mạnh rằng ông hy vọng "phía Việt Nam sẽ xử lý
các vấn đề tế nhị một cách thích đáng và hướng
dẫn dư luận cũng như cảm tính xã hội một cách đúng
đắn". Tướng Mã Hiểu Thiên cũng khuyến cáo phía
Việt Nam "không nên để cho các diễn biến leo thang và
tránh làm phức tạp thêm tình hình, khiến các vấn đề
bị trầm trọng hóa, dẫn tới đa phương hóa và quốc
tế hóa chúng…"
Mình không tin ông Hồ Xuân Sơn dễ dàng thỏa thuận sẽ ngăn
chặn hai thứ mà nhờ đó TQ dễ dàng ăn cướp Biển Đông,
đó là "thế lực bên ngoài" và công luận. Khả năng bóp
méo thông tin thì TQ rất giỏi, thuộc bậc thiên tài. Để
tránh một cuộc chiến tranh tất nhiên ông Sơn phải giao thiệp
mềm mỏng, chẳng ngu gì ông Sơn lại giao thiệp khúm núm. Bao
nhiêu năm giao thiệp khúm núm, gọi dạ bảo vâng tóm lại Biển
Đông càng ngày càng dậy sóng, TQ càng ngày càng lộ nguyên hình
một tên cướp biển, chứ chẳng đồng chí đồng chéo gì
sất, điều đó thì đến đứa con nít nó con biết, huống hồ
là ông Hồ Xuân Sơn.
Giải dụ bọn ăn cướp xông vào nhà dí súng vào ngực, nói
mày không được gọi hàng xóm đến giải cứu, cũng không
được chửi tao, câm mồm để cho tao ăn cướp, rõ chưa! Khi
đó tất nhiên chủ nhà buộc phải câm mồm, thậm chí gật
đầu đồng tình. Nhưng câm mồm và gật đầu là để bảo
toàn tính mạng, sau đó chủ nhà nhất định tìm cách tóm cổ
bọn này, ít nhất cũng tìm cách đòi lại của cải nhà mình.
Đó là khi kẻ cướp xông vào nhà dí súng vào ngực, còn khi
đang ở nhà nó lại nhắn nhe thế kia thì ông chủ nhà có nghe
không? Không đời nào.
Nghĩ cũng buồn cười, TQ vốn nhiều mưu cao kế sâu tự nhiên
lại bày trò rất chi là con nít. Ba chục năm nay tuyên truyền
cái lưỡi bò Biển Đông, Hoàng Sa là của họ; ra rả nói
Việt Nam vô ơn, Việt Nam gây hấn; dọa tát Việt Nam, dạy cho
Việt Nam một bài học. Sau khi đã định hướng dư luận cho
dân chúng nước họ tin rồi bây giờ mới rủ rê Việt Nam, nói
chúng ta cùng câm mồm nhé. Trong khi Việt Nam đã câm mồm ba
chục năm, mới mở miệng được ba tháng, nghe người ta bảo
câm mồm mình cũng nhất trí câm mồm a? Vô lý.
___________________________
<h2>Nguyễn Văn Tuấn - "Định hướng dư luận": những từ ngữ
nặng nề </h2>
Đó là tôi muốn nói đến những từ như tuyên truyền, giáo
dục, và mới đây nhất là định hướng dư luận. Có thể
nhiều người đã quá quen với những danh / động từ này nên
chẳng ai đặt vấn đề, nhưng tôi vẫn thấy lấn cấn khi nghe
đến một trong ba cụm từ trên đây. Lí do lấn cấn là như
thế này…
Viết về những cam kết gì đó giữa Việt Nam và Trung Quốc
gần đây, một bản tin của Tân Hoa Xã viết (Ba Sàm dịch):
"Cả hai nước đều phản đối những thế lực bên ngoài can
dự vào tranh chấp giữa Trung Quốc và Việt Nam và nguyện sẽ
tích cực hướng dẫn công luận và ngăn ngừa những lời bình
luận hoặc hành động làm tổn hại tới tình hữu nghị và
sự tin cậy giữa nhân dân hai nước, ông Hồng Lỗi nói."
Hôm nay, một ông tướng Tàu lại lên tiếng khuyên Việt Nam nên
hướng dẫn dư luận. Bằng một "giọng điệu truyền thống"
của kẻ vừa ăn cướp vừa la làng, Mã Hiểu Thiên cũng nói
rằng Việt Nam "không nên để cho các diễn biến leo thang và
tránh làm phức tạp thêm tình hình, khiến các vấn đề bị
trầm trọng hóa, dẫn tới đa phương hóa và quốc tế hóa
chúng". Cần phải đặt câu nói này trong bối cảnh phía Trung
Quốc tuần nào cũng lên tiếng đe dọa Việt Nam mới thấy
giọng lưỡi của tên này nó lưu manh như thế nào.
Quay lại cái đàm phán trên, hình như hai bên đồng ý sẽ
định hướng dư luận. Chẳng biết trong tiếng Anh định
hướng dư luận là gì; chắc là directed publicity chăng? Dù là
gì đi nữa thì nghe đến khái niệm định hướng dư luận là
tôi nhớ đến chuyện xưa, và đó chính là một lấn cấn của
tôi.
Câu chuyện xưa đó xảy ra ở Úc, cũng gần 10 năm rồi. Thời
đó, VTV4 thương lượng với đài truyền hình SBS của Úc để
phát sóng chương trình VTV4 cho người Việt ở Úc. Đài SBS
(Special Broadcasting Services) là đài của chính phủ, dành cho các
sắc tộc đang định cư ở Úc. Hình như hai bên đồng thuận
với nhau, và trong thực tế SBS đã phát sóng một số chương
trình. Thế là người Việt bên này phản đối kịch liệt.
Biểu tình xảy ra nhiều nơi, có lúc lên đến cả 5 ngàn
người. Đài SBS ngạc nhiên không hiểu tại sao biểu tình, trong
khi họ nghĩ họ làm một việc có ích cho cộng đồng người
Việt! Nhưng một số người chống cộng bên này chỉ ra rằng
đó là những chương trình tuyên truyền – propaganda. Tuyên
truyền có định hướng. Chính phủ Úc không tin, SBS cũng không
tin là có chuyện tuyên truyền. D(ối với họ tuyên truyền là
cái gì đó rất xấu xa, ghê gớm, đâu có ai lại đi nói rằng
mình tuyên truyền. Thế là có người ta chỉ ra rằng ngay trên
website của VTV và trong các bản tin, VTV4 vẫn dùng chữ tuyên
truyền. VTV4 vô tư nói rằng họ tuyên truyền đến cộng đồng
người Việt ở Úc! Đến lúc này thì chính phủ Úc và ban giám
đốc SBS mới tin là có chữ này. Thế là họ đi đến quyết
định chấm dứt chương trình VTV4 trên SBS. Câu chuyện dài dòng
và phức tạp hơn nhiều, nhưng tôi chỉ nói trên khía cạnh
ngôn ngữ mà thôi, để cho thấy rằng cách nói cũng ảnh
hưởng đến chính sách.
Ở Úc hay các nước phương Tây, họ xem tuyên truyền hay
propaganda là một cái gì xấu xa. Nói đến propaganda họ nghĩ
ngay đến Nazi, đến Liên Xô. Còn ở Việt Nam ta hay Trung Quốc
thì người ta vô tư dùng chữ tuyên truyền, như chẳng có vấn
đề gì phải bàn. Mà, nói đúng lí ra, tuyên truyền chẳng có
gì đáng nói là xấu xa, vì nói cho cùng nước nào và chính
quyền nào mà không tuyên truyền? Nhưng cái khác là ở cách nói
và cách làm. Một bên thì vô tư nói ra tôi tuyên truyền, tôi
định hướng dư luận, còn một bên thì làm mà không nói!
Chữ propaganda có lẽ xuất phát từ truyền thống hoạt động
của phong trào cộng sản quốc tế. Các tổ chức cộng sản
rất coi trọng công tác "Agit'Prop" (tuyên truyền vận động).
Và, cũng như nhiều từ ngữ của phong trào cộng sản, chữ
propaganda xuất phát từ truyền thống của giáo hội Công giáo.
Propaganda khởi thuỷ là tuyên truyền, rao giảng niềm tin vào
Chúa. Sau đó, propaganda/tuyên truyền mới trở thành "hoạt
động nhằm dư luận tán thành, ủng hộ đường lối, chính
sách của một đoàn thể, chính quyền" (định nghĩa của từ
điển Robert).
Vì vậy tuyên truyền mang sắc thái tích cực hay tiêu cực còn
tùy theo bản chất của các chính sách mà nó phục vụ. Đối
với những thanh niên Việt Nam thời thập niên 30-50 được
"tuyên truyền giác ngộ" (từ ấy trong tim bừng nắng hạ),
tuyên truyền chắc chắn mang ý nghĩa tốt đẹp. Trong thế kỉ
20, sau những tai hoạ do chủ nghĩa Nazi và chủ nghĩa Stalin-Mao
gây ra, tuyên truyền chỉ còn nghĩa xấu. Công việc tuyên
truyền, quảng cáo thì vẫn còn đó, và càng trở thành quan
trọng trong thế giới thông tin, nên người ta tạo ra một từ
mới là "truyền thông" (communication) để làm công việc xưa cũ
đó. Riêng phía Việt Nam thì vẫn trung thành với ngôn ngữ cũ,
nên vẫn giữ nguyên xi hay chữ tuyên truyền, vẫn còn công tác
tuyên huấn (tuyên truyền, huấn luyện).
Tuyên truyền dĩ nhiên phải có thông tin. Phổ biến thông tin,
nhưng không chỉ có thông tin, và khi thông tin thì bao giờ cũng
"có định hướng", đơn giản là thông tin "một chiều", theo
một chiều hướng có lợi cho tổ chức / chính quyền. Người
làm việc tuyên truyền khi xử lí một thông tin, cũng có thể
(hay không) làm như người làm thông tin là kiểm tra độ xác
thực của nó, nhưng anh ta có một quan tâm hàng đầu, khác hẳn
người làm thông tin, là: đưa tin này có lợi cho ta không, làm
thế nào có lợi nhất, lúc nào có lợi nhất cho ta, nếu thông
tin này có hại, nhưng đằng nào đối tượng quần chúng cũng
sẽ biết, ta không đưa không được, thì ta phải đưa thế nào
cho ít có hại nhất. Đưa tin hay không, đưa thế nào, tùy
thuộc vào quan tâm lợi ích của đoàn thể hay chính quyền. Và
do tâm lí chán ngán tuyên truyền của quần chúng, công tác
tuyên truyền / truyền thông phải nguỵ trang tối đa thông
điệp của mình dưới dạng thông tin. Do đó, tôi nghĩ những
gì chúng ta tiếp nhận qua TV hay báo chí, kể cả báo chí Tây
phương, cũng là tiếp nhận tuyên truyền.
Ông Chomsky (giáo sư ngôn ngữ học), một thần tượng của tôi,
là người bỏ ra nhiều thời gian để nghiên cứu về tuyên
truyền của phương Tây. Ông chỉ ra rằng truyền thông đại
chúng đều có mục đích định hướng. Mục đích của họ là
làm cho đám đông không làm phiền đến họ. "Họ" ở đây
là chính quyền, là các đại gia kĩ nghệ, quân sự, v.v. Ông
chứng minh thực tế rằng họ muốn làm sao đám đông kia chạy
theo những game show vớ vẩn, say mê với thể thao như football,
với những bản tin cướp giết hiếp, mở to mắt với những
xì căng đan sex, v.v. Còn những chuyện nghiêm trọng, chuyện
lớn thì để cho họ lo -- We take care of that. Đó là truyền
thông định hướng, hay nói theo Việt Nam và Trung Quốc là tuyên
truyền có định hướng. Mĩ, Úc, Việt Nam, Trung Quốc hay bất
cứ nước nào đều không ít thì nhiều làm như thế. Nhưng như
tôi nói trên, người ta dấu không nói ra, còn Việt Nam thì làm
theo Trung Quốc, tức là nói huỵch tẹt ra: chúng tôi tuyên
truyền!
Nhưng đối với những ai có tinh thần tự do tư tưởng như
Chomsky, cái cụm từ định hướng dư luận nghe rất xa lạ.
Người trí thức có ý kiến riêng từ thông tin họ có, và
không để ai định hướng mình. Đã để cho người khác định
hướng tức là mình thiếu độc lập, chẳng khác gì như những
con cừu. Mà, nếu thiếu độc lập thì nói gì đến việc có ý
kiến riêng? Do đó, người trí thức left wing như Chomsky không
bao giờ chấp nhận chuyện tuyên truyền hay định hướng dư
luận.
Tuyên truyền định hướng dư luận có nghĩa là xem thường dư
luận. Sở dĩ xem thường là vì nó bắt đầu bằng một giả
định rất ngạo mạn. Giả định của định hướng dư luận
là công chúng chỉ là một đám đông ngu dốt, không có lập
trường và chính kiến, không biết suy nghĩ. Từ giả định
đó, người ta tự cho mình cái quyền giáo dục công chúng cho
bớt ngu dốt, nhào nặn thành những người có lập trường, và
dạy cho họ biết suy nghĩ. Dĩ nhiên là suy nghĩ theo họ. Chính
vì thế mà chúng ta hay nghe những cụm từ như giáo dục quần
chúng. Người ta phải hỏi ai cho anh quyền và anh có tư cách gì
để giáo dục tôi? Đó là một suy nghĩ ngạo mạn, tự cho mình
ngồi trên đám đông.
Cụm từ giáo dục quần chúng nghe rất nặng nề. Nó chẳng
khác gì cha mẹ nói với con cái. Những người làm tuyên truyền
đâu phải là cha mẹ của công chúng. Cách nói của Tân Hoa Xã
chẳng khác gì nói: "Anh về dạy con cháu anh đừng có làm gì
tổn hại đến tình hữu nghị giữa chúng ta". Dạy cho chúng
đừng đi biểu tình nữa. Dạy cho chúng tôn trọng 16 chữ vàng
gì đó. Anh dạy dân anh, tôi dạy dân tôi. Đằng sau câu nói
đó là giả định rằng người đại diện Việt Nam trong cuộc
đàm phán là cha mẹ của người Việt Nam. Cố nhiên, giả
định đó sai. Giả định sai thì tất cả theo sau nó cũng đều
sai.
Định hướng dư luận cũng có nghĩa cung cấp thông tin một
cách chọn lọc. Một sự kiện lúc nào cũng có nhiều khía
cạnh. Truyền thông định hướng có nghĩa là người ta chỉ
cung cấp khía cạnh nào phục vụ cho quyền lợi của người ta.
Cung cấp thông tin như vậy là không đúng với sự thật, và
dễ làm cho đám đông hiểu lầm. Câu chuyện về trích dẫn
không đầy đủ câu nói của Giám mục Ngô Quang Kiệt là một
ví dụ tiêu biểu của việc cung cấp thông tin có chọn lọc.
Định hướng có nghĩa là phản khoa học. Trong khoa học, bất
cứ một dữ liệu hay bất cứ phát hiện nào cũng được soi
rọi bằng nhiều lăng kính. Nhà khoa học lúc nào cũng đặt câu
hỏi tại sao. Tại sao có dữ liệu này? Nguyên nhân xảy ra là
gì? Cơ chế xảy ra như thế nào? Có thể diễn giải kết quả
này theo cách hiểu khác không? Có bao nhiêu cách diễn giải kết
quả? Trong khi đó đối với định hướng dư luận, người ta
chỉ có một cách diễn giải, làm như chỉ có một chân lí.
Đó cũng chính là cách diễn giải của Trung Quốc về đường
lưỡi bò 9 đoạn. Họ không cho (hay không cung cấp thông tin
để) người Trung Quốc diễn giải khác. Do đó, tuyên truyền
định hướng là rất phản khoa học.
Vì phản khoa học, nên tuyên truyền định hướng rất nguy
hiểm. Người Trung Quốc nói chung là dân tộc yêu chuộng hòa
bình. Cứ xem văn học của họ thì thấy họ cũng như ta, cũng
chẳng muốn chiến tranh. Thật ra, chẳng có dân tộc nào trên
thế giới thích chiến tranh. Nhưng để biến một dân tộc yêu
chuộng hòa bình thành một dân tộc hiếu chiến như hiện nay,
tuyên truyền định hướng của Trung Quốc cố tình vẽ ra một
dân tộc Việt Nam hung hãn, đã và đang chiếm lãnh hải của
họ. Suốt ngày này sang tháng nọ, họ nhào nặn ra một thế
hệ ghét Việt Nam. Họ biến những con người bình thường
thành những con dã thú giết người (như chúng ta thấy trong
trận chiến 1979); họ biến những con người thành những cỗ
máy chỉ biết chém giết. Những gì tờ Hoàn Cầu Thời Báo làm
chính là một cách định hướng dư luận chuẩn bị chiến tranh
chống Việt Nam, nên họ cho những ông tướng mặt mũi bặm
trợn (nhưng đầu óc thì bị chứng cretinism) lải nhải phát
biểu những điều mà người có bộ óc bình thường (không bị
schizophrenia) cũng biết là vô lí. Họ cũng biết là vô lí,
nhưng vì mục đích tuyên truyền định hướng chống Việt Nam
nên họ vẫn nói, và đó là một trò chơi cực kì nguy hiểm.
Tóm lại, tuyên truyền – propaganda là một từ hàm ý tiêu
cực. Giáo dục quần chúng là những từ ngạo mạn và xúc
phạm. Định hướng dư luận là một kiểu tuyên truyền phi khoa
học và nguy hiểm. Nếu Việt Nam muốn hội nhập quốc tế, tôi
nghĩ các nhà truyền thông – à quên "tuyên truyền" – cần
phải xem xét lại những từ đó. Tốt hơn hết là xóa bỏ
những từ ngữ đó khỏi kho tàng ngữ vựng ngoại giao.
Nguồn: <a
href="http://nguyenvantuan.net/misc/9-misc/1287-dinh-huong-du-luan-nhung-tu-ngu-nang-ne-">Blog
Nguyễn Văn Tuấn</a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/9212), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét