đã du học ở Đông Âu trên chục năm. Luôn tự hào mình là
người Việt Nam trong suốt khoảng hơn bốn mươi năm đầu
cuộc đời mình. Chưa bao giờ nghi ngờ đạo đức nhân đạo
và tính hướng thiện của người Việt, tức của tổ tiên
mình. Thời thanh niên bên trời Âu tôi luôn từng tự hào tự
gọi mình là Việt Cộng, từng là chủ tịch Hội sinh viên
Quốc tế toàn Balan nơi tôi học được khoảng một tháng
trước khi bị Đại sứ quán VN tại Vacsava gọi lên bắt từ
chức xuống thành Phó CT phụ trách Học tập…
Nói thế chỉ để biết gốc gác chính trị của tôi rất cộng
sản và trong sáng, bởi vì cha ông tôi cũng rất trong sáng và
theo cộng sản suốt đời. Về nước, tôi làm việc cho các
tập đoàn nhà nước lớn và tiếp tục có điều kiện đi công
tác nước ngoài nhiều, làm việc với người nước ngoài rất
nhiều. Được đọc và tiếp xúc nhiều, tôi nhận thấy là
nước nào họ cũng có những tác giả và tác phẩm nổi tiếng
và được nhân dân quí trọng vì đã nói lên những thói hư
tính xấu của dân tộc mình, trong khi người Việt chỉ thích
tự khen mình: Người Việt cao quí, Lương tâm Nhân loại…(!),
và luôn ép người khác khen mình.
Hôm nay, trên <a
href="http://vef.vn/2010-12-13-viet-nam-lam-gi-de-phon-vinh-canh-cai-bong-trung-quoc-">Vietnamnet
ông Vũ - một chủ hãng cafe Việt, còn đề nghị</a>: Mỹ và TQ
lãnh đạo thế giới về chính trị và kinh tế rồi, còn "lá
cờ nhân văn" chưa ai nắm và Việt Nam hãy nắm lấy lá cờ
nhân văn đó của thế giới để sánh ngang TQ và Mỹ (!)… thì
ngoài sức tưởng tượng và chịu đựng của tôi rồi.
Đấy là lý do trực tiếp làm tôi viết bài này, nên
trước khi nói về người Việt như tiêu đề, xin cho tôi có
một hai câu về "Lá cờ Nhân văn" thế giới, như sau:
Ông Vũ đã đúng khi nói có Lá cờ Nhân văn thế giới. Nhưng
ông đã sai khi nói chưa có ai nắm lá cờ đó, và ông càng sai
nữa khi nói Việt Nam có thể nắm lấy Lá cờ đó và lãnh
đạo thế giới! Thứ nhất, nếu đã tồn tại một lá cờ
nhân văn thế giới, thì nhất định nó cũng đang tồn tại
chủ nhân tương xứng, cả hai đều chỉ là khái niệm. Chủ
đó phải là dân tộc có tính nhân văn nhất thế giới và
được các dân tộc khác công nhận, bởi lá cờ này không thể
cướp được, đúng không ạ? Ông Vũ nói nó vô chủ là rất
cơ hội (hèn chi ông được tham dự ĐH Đảng X với tư cách
doanh nhân, nếu tôi không nhầm?). Nhưng theo tôi, nó đang ở
trong tay dân tộc nào, đất nước nào đang có nền văn hóa
nhân văn nhất (ở thời điểm này) thu hút được nhân tài và
thế hệ trẻ được cả thể giới đến học, làm việc và ở
lại sống nhiều nhất, sinh ra nhiều người tài năng và thành
công nhất cho thế giới. Theo ông Vũ, đó sẽ là Việt Nam?
Nước ta đang và sẽ thu hút được bao nhiêu người nước
ngoài đến học? Ông hãy góp ý thế cho ĐH XI nhé! Chúc mừng
ông.
Trở lại với tiêu đề chính, cách đây khoảng gần chục năm,
trong một cuộc nói chuyện bạn bè thân, tôi đã hỏi một
người Anh một câu và yêu cầu trả lời trung thực: "Nếu
phải lột tả người Việt trong một hay hai từ, "mày" sẽ
nói thế nào?" "Không được rắc complements!"
Biết ý tôi, không ngần ngại, anh bạn nói luôn: "Câu hỏi
này người nước ngoài chúng tao ở VN luôn thảo luận với nhau
khi không có người Việt, và đều nhất trí có câu trả lời
giống nhau, nhưng không bao giờ dám nói ra với người Việt.
Mày là người VN đầu tiên hỏi tao câu này không với ý định
muốn nghe một lời khen, nên tao sẽ nói thật, đó là: Greedy
Vietnameses!" Vâng, đó là: "Người Việt tham lam!"
Dù đã chuẩn bị cho "tình huống xấu nhất" với đầu óc
cởi mở nhất, tôi đã choáng váng và cứng họng một lúc
không nói được gì. Mãi sau, tôi mới thốt lên đau đớn vì
biết bạn mình không nói dối: "Greedy? Why?" - "Tham lam?
Tại sao?"
Bạn tôi cười: "Thì người Việt chúng mày, trừ mày ra, (nó
thương hại tôi!), luôn luôn cái gì cũng muốn được, không
nhường cái gì cho ai bao giờ: Hợp đồng thì điều khoản ngon
nhất, giá phải rẻ nhất, hàng phải tốt nhất, giao hàng phải
nhanh nhất, bảo hành phải vô thời hạn, thanh toán thì chậm
nhất, và… hoa hồng thì phải khủng khiếp nhất!" Tôi chết
đứng! Tôi biết nó nói đúng hoàn toàn. Nó làm thương mại
với người Việt và ở VN gần hai chục năm rồi. Nó (và đa
số người nước ngoài cũng vậy) nhìn người Việt qua những
gì nó thấy ở những cán bộ nhà nước hàng ngày làm việc
(đàm phán thương mại) với nó!
Tôi đã từng đàm phán với nó cách đây hơn hai chục năm, và
với rất nhiều người nước ngoài khác, chưa bao giờ biết
đòi hỏi ai một cent nào từ vô số hợp đồng ngoại thương
tôi đã đàm phán và ký kết, nhưng tôi biết tôi là ngoại
lệ, nên tôi biết mình có quyền và có thể nhìn vào mắt mà
hỏi nó (bạn tôi) hay bất kỳ ai (thương gia nước ngoài) đã
làm việc với tôi, câu hỏi đó mà không sợ bị nó/họ cười
khinh cho.
"Vậy, tính từ thứ hai "bọn mày" (tôi đã từng cùng nó
có dịp uống bia trong các câu lạc bộ doanh nhân người
Singapore, Malaysia, Nhật, Anh, Mỹ, Hàn, Pháp… do các Amcham,
Eurocham… tổ chức) miêu tả người Việt là gì?"- Tôi dũng
cảm tiếp tục, hy vọng lần này sẽ được nghe lời dễ chịu
hơn. Câu trả lời là: "Tricky!", "Tricky Vietnamese!" –
"Gian! Người Việt hay gian!"
Tôi hét lên: "Không thể nào! Mày không đang trêu tức tao
đấy chứ?!"
Bạn tôi trả lời: "Mày muốn tao trung thực mà?"
"Vậy tại sao lại là gian?" tôi cố gắng chịu đựng. "Vì
chúng mày không bao giờ nói thật, nói thẳng, và có nói rồi
cũng tìm cách thay đổi nếu có lợi hơn. Chúng mày luôn nghĩ
rằng mình khôn hơn người và luôn luôn xoay sở để hơn
người khác…"
Tôi ngồi im lặng, điếng người, muốn khóc, và cố uống
tiếp vại bia tự nhiên đắng ngắt. Từ đó tôi ghét uống bia.
Nó nhắc tôi buổi tâm sự với phát hiện kinh hoàng trên.
"Từ đó trong tôi" "tắt ngấm" "nắng hạ"… là
người Việt!
Nhưng nội dung và diễn biến của cuộc nói chuyện thân tình
trên thì tôi dù muốn cũng không bao giờ quên được. Sự thực
là tôi đã phải trăn trở rất nhiều, dặn vặt rất nhiều
với điều này từng ngày từ đó: Đặc điểm bản chất của
người Việt là gì so với người nước khác? Tại sao người
nước ngoài lại đang nhìn chúng ta tệ hại như thế: Gian và
tham?
Tôi đã không thể phản bác được ông bạn người Anh của
mình dù tôi với nó "cùng ngôn ngữ": đều mê The Beatles! Có
ăn nhằm gì đâu! Nó vần bảo lưu quan điểm!
Một lần gần sau đó tôi trở lại đề tài với nó: "Tại
sao mày nói người Việt rất tham lam, cái gì cũng muốn, và
gian, cái gì cũng khôn lỏi hơn người, mà mày vẫn làm ăn với
chúng tao?". Bạn tôi cười bí hiểm trả lời: "Đấy chính
là bi kịch của người Việt, ít nhất là của những người
Việt đang không có quyền thế hiện nay." Rồi nó tiếp:
"Chính vì người Việt gian và tham nên chỉ có những người
gian và tham hơn mới dám làm ăn cùng chúng mày!"
"Ý mày nói đa số thương nhân nước ngoài làm việc với VN
là gian và tham?" "Gần như đúng thế!" "Cả mày nữa?"
"Gần đúng, vì lúc đầu tao cũng không gian, nhưng tao mất
nhiều quá và buộc phải chơi theo cách của người Việt
thôi…"
"Vậy mày gian thế nào?"
Bạn tôi lại cười bí hiểm: "Nói mày đừng buồn, đa số
người Việt kém tiếng Anh, và hầu hết kém luật pháp thê
thảm, nhất là luật thương mại. Càng chức to thì điều này
càng đúng, mày là lính quèn nên khá giỏi. Hì hì, mà tiếng Anh
là của bọn tao, luật pháp các nước khác cũng đều đi
trước VN, nên chúng tao chỉ có cách dùng tiếng Anh kém cỏi vô
nghĩa của chính chúng mày để làm hợp đồng thương mại, và
luật thương mại quốc tế nữa…thì chúng tao mới bình đẳng
được!"
Rồi nó bồi thêm: "Thế mày nghĩ bọn tao có thể cung cấp
hàng tốt nhất, giá rẻ nhất, thời hạn nhanh nhất với trách
nhiệm vô hạn được thật à?!"
Đó là câu chuyện của hơn 10 năm trước. Tôi đã kiểm tra
độ khách quan của đánh giá đó suốt 10 năm qua với rất
nhiều người nước ngoài từ các vùng, miền, đất nước có
văn hóa và chính trị khác nhau, mà tôi có thể tiếp cận. Đa
số câu trả lời kiểm chứng (không phải tất cả) xác nhận
sự khách quan và tính gần đứng của nhận xét của bạn tôi.
Nhận xét đó đã bắt tôi suốt hơn mười năm qua phải tìm
hiểu văn hóa và bản chất dân tộc ta là gì? Tại sao chúng ta
lại để đến nông nỗi này – để người khác nghĩ và đánh
giá mình là dân tộc gian, tham?!
Người Việt gian tham ư?! Đau xót lắm, nhưng tôi vẫn không
phản bác được bạn mình, với những gì tôi và chúng ta vẫn
thấy xung quanh trên đất nước chúng ta… Nó là cái văn hóa
gi?!
Hôm nay, có lẽ tôi đã trả lời được câu hỏi đó cho mình.
Dân tộc ta không phải thế!
Có những hạt sạn đã được vô tình hay cố ý gieo vào đạo
đức, lối sống dân ta mà có lẽ người gieo cũng không muốn
và không biết mình đã làm gì?
Chúng ta phải đợi đến vụ gieo hạt sau thôi?
<em>Trần Thành Nam</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7287), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét