"Xã hội Dân sự tại Nông thôn Việt nam", nay xin được
trình bày về việc xây dựng XHDS tại thành phố.
Dân số Việt Nam hiện nay vào khoảng trên 86 triệu người,
trong đó có đến 70% sống ở nông thôn, và chừng 30% sống ở
thành thị. Hiện tại Việt Nam có 59 tỉnh và 5 thành phố lớn
là Sài Gòn, Hà Nội, Hải Phòng, Cần Thơ và Đà Nẵng. Sài Gòn
đông dân nhất, vào khoảng 7 triệu, Hà Nội gần 5 triệu.
So với nông thôn, thì ở các thành phố, nhất là tại các đô
thị lớn như Sài Gòn, Hà Nội, Hải Phòng, khu vực Xã hội Dân
sự dễ có điều kiện phát triển hơn. Lý do chính yếu là vì
trình độ dân trí của người dân thành phố thường bao giờ
cũng cao hơn so với dân miền quê. Mức sống kinh tế vật chất
với nhiều tiện nghi thoải mái cũng cao hơn. Người dân được
thông tin dồi dào, mau chóng hơn, nhất là được tiếp cận giao
lưu dễ dàng với thế giới văn minh bên ngoài. Và tại các
thành phố lớn, thì chính quyền cũng khó mà "bắt nạt, đàn
áp" người dân, như thường dễ xảy ra ở thôn quê…
Cụ thể như là trong vụ lụt tai hại vào đầu tháng 11/2008,
thì dân Hà Nội càng thấy rõ các mặt yếu kém, bất cập,
lúng túng của guồng máy nhà nước và đã không e ngại gì
trong việc phê phán chính quyền và cả đảng cộng sản. Đến
nỗi mà nhân vật lãnh đạo chủ chốt của thành phố là Bí
thư Thành ủy mà cũng là Ủy viên Bộ chính trị Phạm Quang
Nghị đã phải lên tiếng công khai xin lỗi đồng bào về lời
phát biểu vô trách nhiệm ngay sau khi vụ lụt xảy ra. Tại Sài
Gòn, thì hiện vào giữa tháng 11 nhiều nơi cũng bị ngập lụt
thê thảm, và dư luận dân chúng cũng như báo chí đã công khai
phê phán việc làm trái khoáy của các cơ quan đặc trách về
việc quy hoạch đô thị từ nhiều năm nay, khiến gây ra hậu
quả trầm trọng ngày nay.
Đó là một trong những thí dụ điển hình của hiện tượng
quần chúng nhân dân đô thị đang bắt đầu sử dụng quyền
làm chủ của mình để đòi hỏi nhà nước phải chỉnh đốn
lại lề lối làm việc kém cỏi, tắc trách đối với xã hội.
Đây quả là một báo hiệu tích cực của việc phát triển Xã
hội Dân sự, đặc biệt từ môi trường đô thị và có khả
năng sẽ lan rộng trên địa bàn nông thôn toàn quốc.
Dưới đây, ta sẽ lần lượt phân tích chi tiết hơn về cái
tiềm năng cực kỳ to lớn của khối quần chúng đô thị trong
hòan cảnh hiện nay tại Việt Nam.
<h2>1 / Đầu tiên là quá trình "Gây ý thức"
(Conscientisation):</h2>
Với trình độ dân trí cao, người dân đô thị dễ tiếp thu
được nhiều thông tin chính xác và nhờ đó mà sớm có được
những phản ứng và hành động hợp lý, hợp thời rất cần
thiết cho cuộc sống cá nhân và tập thể. Tầng lớp tinh hoa
của xã hội phải đứng ra làm chất men, chất xúc tác để
khơi động quần chúng nhân dân ý thức được cái "quyền
làm chủ cuộc sống, quyền được mưu cầu hạnh phúc" cho
bản thân và gia đình của từng người. Đây là quá trình
"gây ý thức, gây men và vận động quần chúng"
(conscientisation/fermentation /mobilization) để họ đồng thuận
cùng nhau tham gia vào công cuộc phát triển xã hội dân sự để
vừa làm "đối tác", vừa làm "đối trọng" với cơ quan
Nhà nước, nhằm tạo dựng được cái không gian xã hội lành
mạnh, điều hòa và nhân ái cho tập thể cộng đồng dân tộc.
Bài học lịch sử từ cuộc Cách mạng Độc lập của nước
Mỹ hay cuộc Cách mạng Dân quyền của nước Pháp hồi cuối
thế kỷ XVIII cho ta thấy rằng cái mầm mống đòi hỏi phải
cải cách xã hội đã được chuẩn bị, lót đường từ mấy
thế hệ trước. Cụ thể là từ các nhà tư tưởng tiến bộ
như Rousseau, Montesquieu, Voltaire… ở Pháp hay của các "Vị cha
lập quốc"(Founding Fathers) của Mỹ. Các tư tưởng mới mẻ
được trao đổi, thảo luận thường xuyên giữa các thức giả
trong những "salon litteraire" (trà đàm văn học), rồi lần
lần được phổ biến rộng rãi đến các tầng lớp quần
chúng bình dân và kết cuộc là gây ra được một "cao trào
tư tưởng tiến bộ" của tòan thể xã hội.
Tại nước ta, thì ngay từ đầu thế kỷ XX nhà cách mạng
tiền bối Phan Châu Trinh cũng đã nêu cao khẩu hiệu: "Nâng cao
Dân trí, Chấn hưng Dân khí, Cải tiến Dân sinh" nhằm đưa
quốc gia tiến lên một xã hội văn minh tiến bộ và thoát
khỏi sự đô hộ xâm chiếm của người Pháp. Vào thế kỷ XXI
này, chúng ta cũng phải đồng thời mạnh mẽ thực hiện cả ba
vế của cái khẩu hiệu nói trên, thì mới mong có thể giải
thoát cho dân tộc khỏi chế độ độc tài toàn trị hủ lậu
hiện nay của đảng cộng sản.
<h2>2/ Nhóm Hành Động cụ thể (Action Groups):</h2>
Quảng đại quần chúng dù trình độ dân trí có cao đến đâu
đi nữa, thì cũng chú trọng đến hành động cụ thể, chứ
không phải chỉ là lý thuyết suông. Do vậy mà cần phải thật
năng nổ sáng tạo trong việc tổ chức được nhiều loại hình
công tác cải thiện môi trường sinh hoạt ngay trước mắt của
người dân từng địa phương cơ sở, để rồi từ đó lôi
cuốn được cảm tình gắn bó của bà con trong khóm hẻm.
Điển hình là những công tác "phát triển cộng đồng" như
chỉnh trang đường hẻm, đặt cống thoát nước, cải thiện
vệ sinh công cộng, tương trợ tiếp cứu lẫn nhau khi gặp rủi
ro tai nạn v.v… Loại công việc nhỏ bé, mà cụ thể, thường
xuyên được thực hiện như thế này, thì sẽ mau chóng gây
được sự "phấn khởi nô nức" trong khối quần chúng của
mỗi địa phương sở tại. Đồng thời cũng tạo ra được
tình nghĩa thân thiết xóm giềng, sự keo sơn gắn bó trong cộng
đồng. Và từ đó cái "nguồn vốn xã hội" (social capital)
của tập thể được tích lũy mỗi ngày mỗi dồi dào phong phú
thêm mãi lên. Và nhờ vậy mà đời sống cộng đồng được an
vui, phấn chấn hơn.
Vì lối sống tập trung quây quần sát cạnh bên nhau tại các
khu phố, nên việc huy động bà con thì dễ dàng, mau lẹ hơn là
ở nông thôn là nơi mà dân cư thường sinh sống phân tán lẻ
tẻ rời rạc. Điều này rất quan trọng, bởi vì nó làm cho
người dân bớt sợ hãi hơn trước sự đe dọa, áp đảo của
cán bộ, công an theo mệnh lệnh từ nhà nước độc tài chuyên
chế.
Như ta đã biết, khu vực xã hội dân sự bao gồm mọi tổ
chức phi chính phủ (NGO = non-governmental organizations) và các nhóm
nhỏ (small groups) nhằm theo đuổi mọi hình thức sinh họat rất
đa dạng về từ thiện nhân đạo, về thể thao văn hóa, về du
lịch giải trí, về phát triển nghệ thuật, về tôn giáo tâm
linh v.v… Đó là một vườn hoa muôn màu muôn sắc, đem lại
phẩm chất cao cho cuộc sống của mọi người (high quality of
life). Trong một quốc gia thực sự dân chủ, thì người dân
được thoải mái tổ chức các hội đoàn, các nhóm sinh hoạt
tập thể mà không hề bị nhà nước nhòm ngó, khống chế.
Điển hình như tại nước Mỹ, thì thống kê cho biết là có
đến hàng triệu NGO với quy mô lớn nhỏ đủ loại có đăng
ký hợp pháp, và được hưởng qui chế miễn thuế, cùng với
cỡ 3 triệu nhóm nhỏ tự phát, mà không cần phải đăng ký,
hay phải xin giấy phép hoạt động; mà họ cũng chẳng cần
phải xin được cấp quy chế miễn thuế, bởi lẽ họ không
sử dụng nhiều đến tiền bạc do quyên đậu của công chúng.
Mà trong hai hình thức tổ chức này, thì có đến trên 60% là do
các tôn giáo đứng ra tổ chức hay yểm trợ, mà thường
được xếp vào loại "Hoạt động xã hội dựa vào niềm
tin" (Faith-based Social Action).
Có thể nói óc sáng tạo và tính năng động rất dễ có môi
trường phát huy tại các thành phố lớn vốn quy tụ được
tinh hoa của dân tộc.Vì thế, mặc dầu bị cấm cản đủ bề
do người cộng sản muốn giữ độc quyền thao túng, thì nhân
dân vẫn có thể tìm mọi cách để vượt qua được hết mọi
loại rào cản, y hệt như đã vượt được "bức tường
lửa" để tiếp cận với internet của thế giới, để mà
dành lại "quyền làm chủ cuộc sống" của bản thân, gia
đình và của toàn thể dân tộc mình.
<h2>3/ Liên kết giữa Đại học và Tôn giáo (Academy and
Churches)</h2>
Đại học vừa có chức năng đào tạo, vừa có chức năng
nghiên cứu ở cấp cao nhất. Đó là nơi tập trung của "Trí
tuệ, và Nguyên khí" của quốc gia. Trong khi đó thì Tôn giáo
là "Tiêu biểu cho Điều Thiện, cho tấm lòng Nhân ái bao
dung". Một bên có sự hiểu biết khoa học, có kỹ thuật tinh
xảo, có tầm nhìn khai phóng sâu xa. Một bên có sự nhẫn nại
hy sinh, có tâm hồn cao thượng, có cuộc sống thanh thoát, và
lại được số đông quần chúng noi theo. Kết hợp được cả
hai phía "Trí và Tâm" của Đại học và của Tôn giáo, để
cùng chăm lo cho hạnh phúc của Dân tộc, thì nhất định là
phải thành công tốt đẹp thôi.
Rất tiếc là người cộng sản ngay từ ngày đầu nắm giữ
được chính quyền năm 1945, thì họ đã có cái nhìn sai lạc,
coi tôn giáo là kẻ thù, là nha phiến làm mê hoặc quần chúng.
Và họ đã tìm mọi cách để tiêu diệt, triệt hạ tôn giáo,
do vậy mà gây chia rẽ phân hóa rất ư là trầm trọng trong
đại gia đình dân tộc chúng ta.Và hiện nay, họ vẫn còn tiếp
tục coi tôn giáo như là một "thế lực thù địch" làm suy
yếu guồng máy cai trị độc quyền của họ. Chính quyền Hà
Nội vẫn còn dùng mọi thủ đọan, đòn phép để khống chế
các tổ chức tôn giáo, và lại còn khích động thêm lòng đố
kỵ hận thù giữa các tôn giáo với nhau nữa. Đó là cái thủ
đoạn cố hữu "Chia rẽ để dễ bề cai trị", mà xưa nay
người cộng sản vẫn áp dụng.
Mặt khác, đối với giới trí thức trong khu vực hàn lâm đại
học, thì giới lãnh đạo cộng sản vẫn tìm cách khống chế,
kềm kẹp rất gắt gao. Họ coi trọng "Hồng hơn Chuyên",
tức là chỉ sử dụng loại người "ngu trung, nhắm mắt tuân
theo mệnh lệnh của đảng", mà không đếm xỉa gì đến
quyền lợi đích thực của dân tộc; họ bất chấp lề lối
làm việc theo tinh thần khách quan khoa học. Vì thế, người trí
thức, chuyên gia mà còn có chút ít lòng tự trọng, liêm sỉ,
thì không thể a dua, tự biến mình thành ra một thứ nô lệ,
bán rẻ linh hồn cho chế độ độc tài cực quyền được.
Trước tình trạng bế tắc đó, giới sĩ phu trí thức và giới
lãnh đạo tinh thần phải tìm cách sát cánh, liên kết chặt
chẽ với nhau, để cùng mưu cầu sự phục hưng và phát triển
của đất nước. Cần phải minh định trước rằng: Sự liên
kết này không hề nhằm mục tiêu "đánh đổ chính quyền
cộng sản", mà chỉ là để nâng cao vai trò của Xã hội Dân
sự trong việc làm "Đối tác và Đối trọng" đối với Nhà
nước, khiến cho đảng cộng sản không còn có thể "một
mình một chợ", tự tung tự tác mãi mãi trên quê hương đất
nước Việt Nam này mà thôi. Đây là vấn đề của Lương tâm,
của Lẽ phải mà những thành phần tinh hoa, ưu tú của dân
tộc không thể lẩn tránh mãi trước tình trạng mỗi ngày một
thêm bi đát, sa đọa, nguy khốn của quê hương chúng ta được.
Nói vắn tắt lại, thì ở các thành phố, chúng ta có đầy
đủ những sĩ phu trí thức là tinh hoa ưu tú của dân tộc, họ
có sự hiểu biết thâm sâu, nhiều năng động sáng tạo và quen
nhìn xa thấy rộng (Think globally). Chúng ta cũng có những nhà
lãnh đạo tinh thần là tiêu biểu cho nền đạo đức lễ nghĩa
trong truyền thống nhân bản và nhân ái từ ngàn xưa do cha ông
để lại; họ sẵn sàng hy sinh và kiên trì phục vụ tại hạ
tầng cơ sở (Act locally). Và đồng thời, chúng ta cũng tiếp thu
và hội nhập được với trào lưu khai phóng dân chủ và nhân
quyền của thế giới văn minh hiện đại ở thế kỷ XXI.
Với những điều kiện thuận lợi cả về nhân sự, cũng như
về thời cơ như vậy, nhất định là chúng ta có thể làm
sống lại cái truyền thống nhân ái, thuận thảo và hài hòa
của dân tộc và phục hồi lại nhân phẩm của người dân,
để cùng chen vai, sát cánh với toàn thể nhân loại văn minh
tiến bộ khắp năm châu vậy.
Một lần nữa, người viết xin được phép nhắc lại là:
"Dân tộc đang trông chờ sự dấn thân nhập cuộc của các
sĩ phu quân tử, của các trí thức văn nghệ sĩ, của giới
lãnh đạo tinh thần nơi các tôn giáo". Vấn đề còn lại
đối với tất cả quý vị là phải làm sao "đáp ứng cho
thỏa đáng đối với lòng tin tưởng và trông đợi này của
đất nước."
Về các chi tiết trong kế hoạch hành động, thì với tài trí
cao kiến và kinh nghiệm chuyên môn thành thạo, quý vị đều dư
sức tìm kiếm ra được lối thoát cho tình trạng bế tắc
hiện nay. Miễn là cả hai giới Hàn lâm Đại học và Tôn giáo
tâm linh biết kết hợp thật tình với nhau, để cùng nhau theo
đuổi công cuộc xây dựng Xã hội Dân sự tại các thành phố
trước, rồi lần lần phát triển mở rộng ra khắp các vùng
nông thôn. Đó là điều khả dĩ trong tầm tay của tất cả quý
vị.
California, Tháng 11, năm 2008
Đoàn Thanh Liêm
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7186), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét