Dân Luận: Nguyên Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An khuyến nghị đổi mới hệ thống chính trị

<div class="special_quote">Bình luận của Trần Hữu Dũng
(Việt-Studies): Đây là bản lưu <a
href="http://viet-studies.info/kinhte/NguyenVanAn_DoiMoiHeThong.htm">bài
quan trọng trên Tuần Việt Nam</a> nhưng bây giờ không còn tìm
ra nữa! (Bài <a
href="http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2010-12-05-nguyen-chu-tich-quoc-hoi-ban-ve-phuong-thuc-cam-quyen-cua-dang">Nguyên
Chủ tịch Quốc hội bàn về phương thức cầm quyền của
Đảng</a> (6-12-10) thì vẫn còn). Đọc hai bài này của ông
Nguyễn Văn An rồi đọc bài của ông Trương Tấn Sang: <a
href="http://www.tapchicongsan.org.vn/details.asp?Object=5&news_ID=71057833">Nâng
cao hiệu quả cuộc đấu tranh chống "Diễn biến hòa
bình"</a> (TCCS 29-11-10) thì cảm thấy... lo cho ông An vì ông An
có vẻ như đang cổ vũ... "diễn biến hòa bình" theo phân tích
của ông Trương Tấn Sang!</div>
Ông Nguyễn Văn An, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng ban
Tổ chức TƯ, Chủ tịch Quốc hội khóa XI tiếp tục chia sẻ
góc nhìn của mình xung quanh việc chuẩn bị cho Đại hội XI.
Ông bày tỏ mong muốn Đại hội XI chọn khuynh hướng đổi
mới tư duy toàn diện và triệt để cả về kinh tế và chính
trị để tạo tiền đề cho đất nước tiếp tục bứt phá
mạnh mẽ trong tương lai.

<div class="special_quote">LTS: Đảng Cộng sản Việt
Nam có hạnh phúc to lớn mà không dễ chính đảng nào có
được: đó là sự tin yêu, đùm bọc, hy sinh, che chở của nhân
dân trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập.

Trong hòa bình, dựng xây đất nước, có những lúc Đảng phạm
những sai lầm, nhưng nhân dân vẫn đi theo Đảng, vẫn chung
sức cùng Đảng sửa sai, mà sự nghiệp đổi mới thành công
trong gần 25 năm qua là một minh chứng sinh động.

Hôm nay, trước thềm Đại hội 11, trước những vận hội mới
mở ra với đất nước, người dân lại mang hết tâm huyết
hiến kế để Đảng tiếp tục lãnh đạo đất nước làm nên
những trang sử mới cho dân tộc Việt Nam. Trong tinh thần đó,
Tuần Việt Nam giới thiệu bài trả lời phỏng vấn của nguyên
Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An, với mong muốn Đại hội 11
sẽ thực sự là những ngày hội lớn của toàn dân, sẽ thổi
lên hào khí cho đất nước. Mời bạn đọc cùng tranh luận,
hiến kế với Đảng.</div>

Các dự thảo văn kiện của Đại hội Đảng XI vừa được
công bố rộng rãi để lấy ý kiến nhân dân. Như Tổng Bí thư
Nông Đức Mạnh đã nhấn mạnh: "Đây là một khâu rất quan
trọng trong xây dựng Đảng về chính trị - vấn đề cốt tử
của Đảng và là nhiệm vụ hàng đầu trong toàn bộ công tác
xây dựng Đảng". Bằng cách chân thành lắng nghe và tiếp thu
thực chất những ý kiến đóng góp của dân, Đảng sẽ cộng
hưởng được trí tuệ của toàn dân tộc để lãnh đạo đất
nước vượt lên trong một thời đại rất nhiều cơ hội nhưng
cũng vô vàn thách thức.

Trò chuyện với Tuần Việt Nam, ông Nguyễn Văn An (nguyên Ủy
viên Bộ chính trị, Chủ tịch Quốc hội, Trưởng ban Tổ chức
Trung ương) đã chia sẻ nhiều ý kiến thẳng thắn xung quanh
việc chuẩn bị cho Đại hội XI. Nhận mình là người sinh ra
trong lòng chế độ, gắn bó máu thịt với chế độ, ông
Nguyễn Văn An cho rằng cá nhân ông muốn nhân cơ hội này để
nói những suy nghĩ của mình. Ông mong muốn thông qua cuộc trò
chuyện này, chia sẻ những suy nghĩ, góc nhìn riêng của một
đảng viên và một công dân bình thường với nguyện vọng
để Đảng có chủ trương đổi mới toàn diện và triệt để
hơn, đáp ứng lòng mong đợi của nhân dân hơn; để những giá
trị cao đẹp của Nền Dân chủ Cộng hòa, của Độc lập -
Tự do - Hạnh phúc ngày càng được thể hiện trong cuộc sống
sinh động như di nguyện của Bác Hồ.

Suốt cuộc trò chuyện, ông An nhiều lần nhấn mạnh, góc nhìn
của ông đôi chỗ có thể "khó nghe" hoặc cần phải tranh luận
thêm, nhưng với trách nhiệm Đảng viên, trách nhiệm công dân,
ông cứ mạnh dạn đưa ra, như một sự xới xáo vấn đề trên
tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ sự thật, tôn
trọng những ý kiến khác biệt mà Đảng luôn kêu gọi.

Ông luôn nhắc đi nhắc lại rằng, nhận thức là một quá
trình. Nhận thức của ông cũng thay đổi theo đường lối
đổi mới của Đảng và sự phát triển của thế giới. Ông
cũng luôn khẳng định phần trách nhiệm của mình về những
nhận thức và việc làm còn nhiều hạn chế và yếu kém của
ông khi còn đương nhiệm.

Thưa ông Nguyễn Văn An, các văn kiện chuẩn bị trình
Đại hội XI vừa được công bố rộng rãi để lấy ý kiến
nhân dân, vừa rồi ông có tham gia ý kiến gì không?

Ông Nguyễn Văn An: Tôi đã có rất nhiều cơ hội
tham gia ý kiến trực tiếp với một số hội nghị do Bộ Chính
trị tổ chức, góp ý trực tiếp với nhiều đồng chí lãnh
đạo Đảng và Nhà nước ở Trung ương và một số địa
phương. Hôm nay với tư cách là một đảng viên, một công dân
bình thường, tôi chỉ phát biểu vài vấn đề chung, vì văn
kiện thì có nhiều vấn đề lớn rất quan trọng.

Trong rất nhiều vấn đề quan trọng đó, lần này tôi chỉ
tập trung nhấn mạnh hai vấn đề có ý nghĩa lý luận - thực
tiễn cốt yếu, đó là: Vấn đề sở hữu và thành phần kinh
tế; vấn đề xây dựng Đảng, đặc biệt là dân chủ trong
Đảng, trong xã hội, đoàn kết thống nhất trong Đảng.

Tuy nhiên, vấn đề là ở chỗ cách nhìn thế nào, cách nhận
thức thế nào,... từ đó sẽ đi tới những ý kiến khác nhau,
đó cũng là điều dễ hiểu. Nhất là lãnh đạo cấp cao của
Đảng và Đại hội XI sẽ lắng nghe và chắt lọc như thế
nào? Đó mới là khâu quyết định.

Dư luận trong Đảng và trong xã hội hiện đang có ít nhất hai
khuynh hướng:

- Về cơ bản vẫn giữ cái khung các dự thảo văn kiện như
hiện nay. Cụ thể, Cương lĩnh 2010 vẫn giữ khung cơ bản của
Cương lĩnh 91 như dự thảo, có bổ sung sửa đổi đôi chút,
hoặc thêm bớt, hoặc đảo từ,... chủ yếu bây giờ là đi
vào nhân sự thôi.

- Hoặc, Cương lĩnh 2010 phải vượt qua cái khung cơ bản của
Cương lĩnh 91 như dự thảo, để xây dựng một Cương lĩnh 2010
mới đáp ứng yêu cầu của Cách mạng Việt Nam trong giai đoạn
mới, giai đoạn đổi mới toàn diện, triệt để, cả kinh tế
và chính trị, tức là hoàn thiện ở mức độ cao hơn, mức
độ SỬA LỖI HỆ THỐNG.

Tôi mong muốn Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương, mong
muốn Đại hội XI chọn khuynh hướng thứ hai, khuynh hướng
SỬA LỖI HỆ THỐNG, khuynh hướng đổi mới tư duy toàn diện
và triệt để, cả kinh tế và chính trị thì chúng ta mới
khắc phục được lỗi hệ thống, vì chúng ta mắc lỗi hệ
thống mà chúng ta chỉ chỉnh sửa theo khuynh hướng thứ nhất
thì chúng ta không ra khỏi lỗi hệ thống được.

Đại hội XI chưa làm được như vậy thì đến đại hội XII,
vì "ngày mai bắt đầu từ ngày hôm nay", và Đại hội XII bắt
đầu từ Đại hội XI.

Nhiều nhà nghiên cứu lý luận khoa học đã đề cập
đến lỗi hệ thống, song nó là cái gì thì chưa rõ. Ông có
thể mô tả lỗi hệ thống một cách dễ hiểu nhất như thế
nào?

Lỗi hệ thống là lỗi từ gốc đến ngọn, từ lý thuyết
đến mô hình và đã được cuộc sống kiểm nghiệm là chưa
phù hợp với thời đại ngày nay. Lâu nay chúng ta thường mới
nói tới cái lỗi của mô hình thôi.

Có lẽ, lỗi hệ thống rõ ràng nhất, cụ thể nhất, toàn
diện và triệt để nhất chủ yếu là từ khi chúng ta chuyển
từ Cách mạng dân tộc dân chủ sang Cách mạng xã hội chủ
nghĩa theo mô hình của Cộng hòa Xô Viết - một mô hình rất xa
lạ với những mô hình và lý thuyết phổ quát. Mà mô hình
của Cộng hòa Xô Viết thì lại bắt nguồn từ những lý
thuyết của chủ nghĩa Marx-Lenin.

Tôi chỉ là người làm thực tiễn nên chỉ có thể đề cập
đến vấn đề này từ góc độ thực tiễn. Đề nghị Hội
đồng lý luận Trung ương, các Trung tâm nghiên cứu Khoa học
giúp Đảng và Nhà nước ta làm rõ vấn đề này.

Tôi chỉ đề cập vài vấn đề về kinh tế và chính trị mà
tôi cho là đã rõ, nhiều người đã cảm nhận được từ
thành quả của công cuộc đổi mới của nước ta do Đảng ta
lãnh đạo, từ sự sụp đổ của các đảng cộng sản ở
Đông Âu và Liên Xô (cũ), từ sự đánh giá về thời đại
ngày ngay,...

Từ chỗ đánh giá Cách mạng dân tộc dân chủ đã hoàn thành,
chúng ta phải chuyển ngay sang Cách mạng xã hội chủ nghĩa theo
luận thuyết cách mạng không ngừng. Luận thuyết cách mạng
không ngừng là đúng, còn cái sai là ở chỗ chúng ta đánh giá
cách mạng dân tộc dân chủ đã hoàn thành tới mức phải
chuyển ngay sang cách mạng xã hội chủ nghĩa.

Khi đó cũng có ý kiến cho rằng Cách mạng dân tộc dân chủ
của ta chưa hoàn thành cơ bản, chúng ta mới làm được phần
Cách mạng dân tộc, đánh đuổi thực dân, đế quốc, giành
lại độc lập cho dân tộc; còn phần Cách mạng dân chủ thì
mới làm được một phần, mới đánh đổ vua chúa phong kiến,
còn rất nhiều nội dung của Cách mạng dân chủ chúng ta chưa
làm được, đến tận ngày nay vẫn còn nhiều vấn đề về
dân chủ chúng ta cũng chưa làm được.

Lâu nay chúng ta quan niệm bỏ qua giai đoạn tư bản
chủ nghĩa, tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội. Có những
người nêu ý kiến liệu mệnh đề này có còn phù hợp với
tình hình hiện nay và tới đây không?

Chúng ta chuyển ngay sang cách mạng xã hội chủ nghĩa là theo lý
thuyết có tính tiền đề rằng, các nước kém phát triển có
thể bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa, tiến
thẳng lên chủ nghĩa xã hội, nếu được sự giúp đỡ vô tư
trên tinh thần anh em của những nước xã hội chủ nghĩa hùng
cường.

Tiền đề quan trọng đó trước đây và hiện nay là chưa có
thật. Có lẽ đây chính là cái gốc ban đầu dẫn đến cái
LỖI HỆ THỐNG như tôi vừa nói. Cái lỗi này là do nhận thức
không đúng về thời cơ Cách mạng.

Thời cơ chuyển từ Cách mạng dân tộc dân chủ sang Cách mạng
xã hội chủ nghĩa có một vấn đề bao trùm chưa phù hợp, đó
là vấn đề dân chủ mà chúng ta chưa hoàn thành cơ bản trong
Cách mạng dân tộc dân chủ. Dân chủ trong kinh tế, dân chủ
trong chính trị, dân chủ trong văn hóa,... Mà dân chủ và phát
triển là hai anh em song sinh. Nền dân chủ còn thấp thì nền
kinh tế sẽ kém phát triển. Và, như vậy thì làm sao có xã
hội xã hội chủ nghĩa - một xã hội đòi hỏi phải có nền
dân chủ và nền kinh tế phát triển cao hơn các nước tư bản
phát triển nhất hiện nay.

Điều ông vừa nói nên hiểu như thế nào? Và ông
nghĩ như thế nào về quốc hiệu của Việt Nam trong giai đoạn
đó?

Trong Cách mạng dân tộc dân chủ, Quốc hiệu của Việt Nam là:
"Việt Nam Dân chủ Cộng hòa" là rất đúng với bản chất,
với nội dung của cuộc Cách mạng dân tộc dân chủ, phù hợp
với hình thức chính thể cộng hòa dân chủ mà nhân loại
thừa nhận và hướng tới, lại vừa rất đúng với ngữ pháp
Việt Nam. Khi chuyển sang Cách mạng xã hội chủ nghĩa, Quốc
hiệu của Việt Nam lại đổi thành: "Cộng hòa Xã hội Chủ
nghĩa Việt Nam", vừa chưa phù hợp về bản chất và hình thức
chính thể của nhà nước ta, vừa chưa thật rõ về nội dung,
thực chất là chúng ta đã phải xác định lại nhiều lần mà
vẫn chưa thật rõ, chỉ nói ngày càng rõ hơn mà thôi; mặt
khác ngữ pháp lại không phải là ngữ pháp Việt Nam. Nó là
ngữ pháp nước ngoài, không Tàu thì là Tây.

Nếu theo ngữ pháp Việt Nam thì phải viết là: "Việt Nam Cộng
hòa Xã hội Chủ nghĩa" mới đúng. Ngữ pháp Việt Nam tính từ
bao giờ cũng đi sau danh từ (ví dụ: Quả gấc đỏ, chứ không
nói quả đỏ gấc).

Quốc hiệu Việt Nam vừa phải thể hiện chính xác hình thức
chính thể của nhà nước ta, vừa phải đúng với ngữ pháp
Việt Nam. Những người quan tâm đến sự lựa chọn chính xác
chính thể; những người quan tâm đến sự trong sáng của
tiếng Việt, những người có lòng tự trọng dân tộc đều
băn khoăn đến Quốc hiệu hiện nay. Ngay Trung Quốc, Lào... họ
cũng vẫn giữ Quốc hiệu cũ của họ là "Cộng hoà dân chủ
nhân dân...", họ chưa đổi thành Quốc hiệu có tính từ XHCN.

Khi nói đến cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là vẫn nói
đến dân chủ, nhưng tính dân chủ được hiểu nhẹ đi, tính
chuyên chính vô sản được hiểu nổi trội hơn, có phần cực
đoan hơn, thể hiện rõ nhất là thông qua cải tạo XHCN. Do đó
mà nhiều người Việt Nam muốn trở lại với Quốc hiệu Việt
Nam thời Cách mạng dân tộc dân chủ, tức là "Việt Nam Dân
chủ Cộng hòa", vừa đúng với bản chất và nội dung của
hình thức chính thể của nước ta, vừa phù hợp với thông
lệ quốc tế, lại vừa đúng với ngữ pháp Việt Nam, là sửa
cái lỗi hệ thống ban đầu của chúng ta. Nếu được trưng
cầu dân ý, tôi tin chắc sẽ được sự đồng tình của tuyệt
đại đa số nhân dân.

Bản chất của công cuộc đổi mới trên lĩnh vực
kinh tế đó chính là dân chủ hóa trên lĩnh vực này có phải
không?

Đúng vậy. Từ chỗ chủ yếu có hai thành phần kinh tế đến
chỗ có nhiều thành phần kinh tế. Từ chỗ đảng viên, công
chức nhà nước không được làm kinh tế đến chỗ đảng
viên, công chức nhà nước được làm kinh tế theo pháp luật.
Từ chỗ đất đai là thuộc sở hữu nhà nước đến chỗ
người sử dụng đất đai đã được 5 quyền như người chủ
sở hữu, tuy còn có điểm rất mù mờ....

Sở hữu tư nhân thực chất vẫn là vấn đề dân chủ tự do
trên lĩnh vực kinh tế, trong mưu cầu hạnh phúc của mỗi
người, nó là cội nguồn cảm hứng, là động lực to lớn cho
sự phát triển. Kết quả của nó kỳ diệu như thế nào mọi
người đã biết.

Vẫn biết rằng nó cũng đẻ ra những bất công mới, những
mâu thuẫn mới đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứu và điều
chỉnh cho phù hợp với thực tiễn khách quan trong từng giai
đoạn. Song đây là con đường dân chủ, con đường phát
triển, con đường sống ngày càng hạnh phúc hơn.

Chúng ta cần sửa cái sai từ gốc này một cách toàn diện hơn,
triệt để hơn như nhiều ý kiến đề xuất của quần chúng,
của nhiều tổ chức và nhiều nhà khoa học, trí thức, nhân sĩ
trong và ngoài nước.

Sở hữu tư nhân là động lực vô cùng to lớn, song không phải
không cần đến sở hữu nhà nước. Nhưng sở hữu nhà nước
không phải là mục đích, mà chỉ là phương tiện trong giai
đoạn nào, thời điểm nào, trong lĩnh vực cụ thể nào, vì
lợi ích đích thực của nhân dân và của nhà nước chứ không
phải vì mục đích tự thân.

Vấn đề đất đai và một loạt tập đoàn kinh tế của nhà
nước đang còn nhiều vấn đề bức xúc, kém hiệu quả, cần
phải được nghiên cứu giải quyết. Nhiều vụ án bê bối về
đất đai cũng như Vinashin chỉ là những bộc lộ điển hình.
Nhiều tập đoàn tư nhân ở trong và ngoài nước cũng có hiện
tượng phá sản, bê bối như thế, nhất là trong giai đoạn
khủng hoảng kinh tế. Kinh tế thị trường là như vậy. Nhưng
đối với đất đai và các tập đoàn kinh tế nhà nước ở
Việt Nam lại có đặc điểm riêng của nó.

Vinashin đang là vấn đề nổi cộm, tranh cãi, nhiều
ý kiến khác nhau. Phải chăng sự khác nhau mà người ta không
muốn nói đến chính là có phần do lỗi hệ thống?

Tôi cũng nghĩ có phần sâu xa là như vậy. Tôi cho rằng Vinashin
vừa là hậu quả của khủng hoảng kinh tế toàn cầu, vừa có
căn nguyên sâu xa bắt nguồn từ lỗi của hệ thống, lỗi từ
gốc, từ chủ trương của Ban Chấp hành Trung ương và của Bộ
Chính trị xuất phát từ quan điểm rằng: xã hội xã hội chủ
nghĩa phải được xây dựng dựa trên "... chế độ công hữu
về tư liệu sản xuất chủ yếu". Mô hình này lại xuất phát
từ một lý thuyết cực đoan cho rằng: tư hữu về tư liệu
sản xuất là nguồn gốc của mọi sự bóc lột.

Từ một lý thuyết cực đoan đi tới một mô hình kinh tế
không có động lực mà thực tế cuộc sống đã bác bỏ. Chính
phủ là người thực thi chủ trương đó của Đảng về mặt
nhà nước. Ban Chấp hành Trung ương và Bộ Chính trị có quyền
lớn như vậy thì có phải chịu trách nhiệm gì không?

Với thể chế như hiện nay ở Việt Nam thì mọi thành công hay
thất bại đều bắt nguồn từ sự lãnh đạo của Đảng. (Ông
cười tủm tỉm, nói nhỏ rằng: Không nên nói "mất mùa là
tại thiên tai, được mùa là tại thiên tài Đảng ta" - pv).

Đành rằng phải có trách nhiệm cá nhân trong quản trị hành
chính và quản trị doanh nghiệp, phải xem xét cẩn trọng, có
lý, có tình, không tranh công, đổ lỗi. Song phải rất chú ý
đi sâu làm rõ cái lỗi của hệ thống, do sai sót của hệ
thống làm trầm trọng thêm.

Có ý kiến cho rằng, nếu bỏ điều kiện "chế độ
công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu" thì xã hội xã
hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng sẽ chẳng khác gì
các nước tư bản phát triển văn minh cả?

Rất nhiều người không đồng tình với quan điểm này. Nếu
nước ta khác về đời sống vật chất và tinh thần cao hơn,
văn minh hơn, tức là chất lượng cuộc sống cao hơn, nhất là
dân chủ tự do cao hơn thì đồng ý. Còn nước ta phải công
hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu để khác với các nước
tư bản phát triển thì lại là vấn đề sai từ gốc. Rất
nhiều ý kiến đề nghị bỏ đoạn này trong Dự thảo Văn
kiện Đại hội XI.

Vả lại, ngay ở các nước tư bản chủ nghĩa cũng có phần
sở hữu nhà nước, quy mô lớn nhỏ là tùy lúc, tùy nơi, họ
không coi đó là mục đích, mà chỉ coi là phương tiện; xuất
phát điểm của họ là vì lợi ích, cái gì nhà nước làm tốt
hơn (theo nghĩa tổng thể) hoặc tư nhân không làm thì nhà
nước làm, cái gì tư nhân làm tốt hơn thì tư nhân làm. Họ
không xuất phát từ lý thuyết coi tư hữu về tư liệu sản
xuất là nguồn gốc của mọi sự bóc lột, họ xuất phát từ
lợi ích, từ hiệu quả tổng hợp của nền kinh tế, có tính
cả đến vấn đề quốc phòng và an ninh của quốc gia.

Ngay ở Việt Nam chúng ta, kinh tế quốc doanh và kinh tế tập
thể theo kiểu cũ đã có vai trò và đóng góp to lớn vào thắng
lợi của cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, thống nhất
đất nước. Đó là điều cần phải được khẳng định. Song
sang thời bình như hiện nay thì chúng ta buộc phải đổi mới,
đất nước đã chuyển sang nền kinh tế thị trường xã hội
chủ nghĩa với nhiều thành phần kinh tế, không thể tiếp tục
cách làm cũ, vì nó không có động lực. Đó cũng là điều đã
được cuộc sống khẳng định.

Vấn đề chủ yếu của quản trị hành chính nhà nước là có
chính sách kiểm soát, phân phối và phân phối lại lợi nhuận
một cách hợp lý, chứ không phải là công hữu hóa tư liệu
sản xuất chủ yếu. Do đó chúng ta phải dứt khoát từ bỏ lý
thuyết và mô hình sai trái từ gốc này, vì hậu quả của nó
gây ra như thế nào mọi người đều đã biết. Đó là con
đường trở về thời kỳ thiếu thốn và đói khổ.

Tóm lại, vấn đề sở hữu, vấn đề cơ chế quản trị tài
sản công (đất đai và các tập đoàn kinh tế nhà nước...)
cần được xem xét giải quyết dứt khoát, cụ thể và triệt
để. Tức là phải dân chủ hóa triệt để hơn nữa trong kinh
tế, các cấp ủy Đảng không trực tiếp tham gia vào quá trình
quản trị doanh nghiệp, luật pháp cần phải được sửa đổi,
bổ sung theo hướng quản trị doanh nghiệp và quản trị hành
chính nhà nước phải được thông suốt, tách bạch, trách
nhiệm rõ ràng.

Trở lại với câu chuyện xây dựng Đảng, vừa rồi
báo Nhân dân có loạt bài kể lại câu chuyện của Liên Xô cũ.
Báo Nhân dân đặt ra câu hỏi: Vì sao một đảng hùng mạnh,
đã lãnh đạo nhân dân Nga chiến thắng phát xít Đức trong
cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại và cống hiến to lớn cho
thắng lợi của thế giới trong Chiến tranh Thế giới thứ hai,
một đảng giành được thành tựu rực rỡ trong xây dựng CNXH
lại đổ sụp nhanh đến vậy, sau 74 năm cầm quyền? Ông suy
nghĩ thế nào về câu hỏi này?

Bài học của Liên Xô (cũ) vẫn còn nguyên giá trị. Từ đó
mới thấy yêu cầu xây dựng Đảng, phát huy dân chủ trong
Đảng và trong xã hội, đoàn kết trong Đảng và trong xã hội
là vấn đề cốt tử của những vấn đề cốt yếu, vấn đề
sống còn của Đảng và chế độ ta. Mọi thành công hay thất
bại của Cách mạng Việt Nam đều từ đây mà ra. Không kẻ
thù nào có thể phá được Đảng ta trừ chính những người
cộng sản chúng ta.

Quan sát sự tan rã của một số Đảng cộng sản ở Liên Xô
(cũ) và Đông Âu, thì thấy rằng, những người cộng sản phá
Đảng không phải chỉ là những người cộng sản phản bội
Đảng, những người cộng sản bị kẻ thù mua chuộc, bị
diễn biến hòa bình,... Mà phần nhiều lại chính là những
người cộng sản chân chính, những người cộng sản không
muốn bảo vệ Đảng của mình nữa, vì thực tế Đảng của
mình đã thoái hóa biến chất mất rồi, nhất là vì Đảng
của mình đã phạm sai lầm có tính hệ thống mà không nhận ra
được và không khắc phục được. Đảng đã trở thành lực
lượng cản trợ dân chủ, tự do, cản trợ sự phát triển
của xã hội. Đảng đã trở thành ông Vua tập thể, đã trở
thành Đảng trị mất rồi.

Chúng ta rút được bài học gì từ sự sụp đổ
của Đảng Cộng sản Liên Xô?

Hãy thử quan sát và phân tích sự giải tán của một Đảng
tại quê hương của Cách mạng tháng Mười thì rõ. Tại sao
một người đứng đầu Đảng và Nhà nước tuyên bố giải
tán Đảng là Đảng đó bị giải tán ngay? Một người có làm
được việc đó không? Hay người đó chỉ là người thay mặt
cho số đông những người trong Bộ Chính trị, Ban chấp hành
Trung ương, trong toàn Đảng, trong cả hệ thống chính trị?
Đội ngũ trí thức đâu? Liên minh giai cấp công nhân với nông
dân và nhân dân lao động đâu? Hệ thống thông tấn, báo chí
đâu? Lực lượng vũ trang hùng hậu đâu mà không bảo vệ
Đảng? Tại sao họ quay mặt đi? Hay là họ cũng đồng tình?
Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, tại sao quần chúng
không bảo vệ?

Nâng thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân. Vấn đề là
lòng dân: Thuận lòng dân thì còn, trái lòng dân thì mất. Ý
dân là ý trời.

Nhiều cơ quan thông tin đại chúng của chúng ta thường đưa tin
chủ yếu là do nguyên nhân bị diễn biến hòa bình, một số
cán bộ chủ chốt bị mua chuộc phản bội lại Đảng, dẫn
tới cách mạng màu,... mà chưa đi sâu vào nội bộ Đảng, vào
lỗi hệ thống của Đảng, vào sự thoái hóa biến chất trong
Đảng, Nhà nước và Xã hội do lỗi hệ thống gây ra. Đảng
đã trở thành lực lượng cản trở sự phát triển của xã
hội, đã trở thành lực cản của sự phát triển tự do dân
chủ của xã hội. Nói theo tinh thần của Marx thì cái gì cản
trở sự phát triển là thối nát, là phản động. Chính những
người cộng sản chân chính, chính liên minh giai cấp công nhân
với nông dân và nhân dân lao động, chính độ ngũ trí thức
cũng không muốn bảo vệ một Đảng đã thoái hóa biến chất
như vậy. Đó mới là nguyên nhân chính, chứ không phải do kẻ
thù của chủ nghĩa xã hội phá hoại là chính. Chính những
người cộng sản chân chính cũng muốn giải tán Đảng đã
biến chất để xây dựng Đảng mới, để sửa lỗi hệ
thống, để làm lại từ đầu.

Và như chúng ta đã biết, nhân dân ở các nước Đông Âu và
Liên Xô (cũ) đã phúc quyết Hiến pháp mới để xác lập chính
thể mới phù hợp với thông lệ quốc tế nhằm sửa cái lỗi
hệ thống của họ. Một bài học quá đắt giá trong lịch sử
nhân loại. Chúng ta cần tỉnh giác để suy ngẫm, để chỉnh
đốn Đảng ta như trong di chúc thiêng liêng của Bác Hồ đã
ghi.

Ngược về quá khứ, Bác Hồ đã xây dựng nền tảng
của hệ thống như thế nào?

Lúc chọn đường đi cho dân tộc, trong khi nhiều nước phương
Tây chọn Quốc tế II thì Bác Hồ lại chọn Quốc tế III, vì
Quốc tế II không ủng hộ giải phóng dân tộc, giải phóng
thuộc địa, Quốc tế III ủng hộ giải phóng dân tộc, giải
phóng thuộc địa.

Bác Hồ là người tiếp thu các học thuyết, các chủ nghĩa
tiên tiến của phương Tây, tiếp thu tinh hoa văn hóa phương
Đông, Tư tưởng - Minh triết của Bác đã soi đường và thúc
đẩy phong trào Cách mạng Việt Nam. Trong Bác Hồ chúng ta thấy
có cả những phần tinh túy và phù hợp với Cách mạng Việt
Nam của chủ nghĩa Marx-Lenin, của cách mạng tư sản phương
Tây, có cả tư tưởng từ bi của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni,
có cả tư tưởng bác ái của Đức chúa Zesu, có cả tư tưởng
nhân nghĩa của Đức Khổng Tử, có cả Chủ nghĩa Tam dân của
cụ Tôn Dật Tiên,... Bác kế thừa những tư tưởng tiến bộ
của các bậc cách mạng tiền bối của Việt Nam.

Bác Hồ chọn Quốc tế III là vì mục đích giải phóng dân
tộc trước nhất, các vấn đề khác hạ hồi phân giải, vì
dân tộc chưa được giải phóng thì vạn năm giai cấp cũng
chưa được giải phóng. Đấy là sự lựa chọn sáng suốt mang
tính lịch sử. Bác ở trong dòng thác đó song vẫn độc lập
trong chừng mực có thể vì mục tiêu độc lập, tự do, hạnh
phúc cho dân tộc trên nền dân chủ cộng hòa.

Do đó, khi xây dựng Đảng, tôi đề nghị trở về với Lý
luận - Hành động, với Tư tưởng - Minh triết Hồ Chí Minh làm
nền tảng và kim chỉ nam cho hành động của chúng ta. Tôi đề
nghị chúng ta vẫn giữ học thuyết Marx-Lenin, nhưng chúng ta
không chỉ biết và vận dụng duy nhất học thuyết Marx-Lenin,
mà cần phải biết và vận dụng những học thuyết tinh hoa
của nhân loại như chúng ta bắt đầu làm từ khi đổi mới.
Từ đó Đảng ta mới phát huy được dân chủ, tự do trong
Đảng, trong nhà nước và trong xã hội ta. Vì chỉ có dân chủ
tự do mới có thể có điều kiện thật sự cho sự phát triển
vững mạnh, mới có sức mạnh vô địch để vượt qua mọi
khó khăn thử thách, bảo vệ được thành quả của Cách mạng
và không ngừng đưa Cách mạng Việt Nam tiến lên phía trước
cùng với bạn bè năm châu bốn biển.

Theo đánh giá của ông, người dân đã thực sự
được làm chủ như mong nguyện của Bác Hồ chưa?

Theo luật pháp thì dân ta là người chủ đích thực của đất
nước. Song đến nay dân ta mới được bầu và bãi miễn đại
biểu Hội đồng nhân dân các cấp, bầu và bãi miễn Đại
biểu Quốc hội, bầu và bãi miễn trưởng thôn. Chúng ta đều
biết, chất lượng bầu cử còn thấp, còn việc bãi miễn thì
hầu như chưa làm được bao nhiêu, nguyên nhân thì có nhiều.

Dân ta chưa được phúc quyết Hiến pháp và những việc quan
hệ đến vận mệnh quốc gia thông qua trưng cầu dân ý. Tuy
Hiến pháp 1946 đã ghi song chưa thực hiện được vì chiến
tranh đã xảy ra ngay sau đó. Đến các Hiến pháp sửa đổi sau
này lại bỏ quyền đó của dân mà Quốc hội tự giao cho Quốc
hội có quyền lập hiến và lập pháp.

Dân ta cũng chưa có quyền lựa chọn cương lĩnh phát triển
đất nước và người đứng đầu đất nước thông qua tranh
cử trong tổng tuyển cử. Các hình thức hoạt động tự
nguyện của các cộng đồng, các tầng lớp nhân dân nhằm phát
huy mọi nguồn lực và góp phần phản biện xã hội theo hướng
xây dựng xã hội dân sự còn nghèo nàn và hạn chế. Nạn hành
chính giấy tờ quan liệu, nhũng nhiễu còn khá nặng nề,...

Nghĩa là còn rất nhiều quyền dân chủ đương nhiên của một
công dân của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà nay là nước
Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, mà nhân dân ta đến nay
vẫn chưa được hưởng một cách trọn vẹn.

Đã có lần ông đã nói về sự phân quyền, vậy
phân quyền trong thể chế Đảng lãnh đạo toàn diện nên
được hiểu thế nào?

Hiến pháp và Pháp luật đã ghi rất rõ: Nhà nước ta là Nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, pháp luật là tối
thượng. Song trong thực tiễn thì không ít trường hợp chỉ
chị, nghị quyết của Đảng mới là tối thượng. Thực chất
chúng ta có hai hệ thống quyền lực song song, đó là hệ thống
của Đảng và hệ thống Nhà nước đi kèm theo là hai hệ
thống tòa nhà của hai cơ quan đảng và nhà nước cồng kềnh
chưa từng có. Đây là mô hình của cộng hòa Xô Viết. Thông
lệ quốc tế không có như vậy.

Quốc hội là nhánh lập pháp có quyền lực cao nhất, song cũng
còn nhiều hình thức, thực chất là Trung ương, Bộ Chính trị
quyết.

Chính phủ là nhánh hành pháp song cũng rất yếu, chủ yếu là
chấp hành chỉ thị nghị quyết của Đảng.

Chủ tịch nước từ chỗ tập trung thực quyền như khi Bác Hồ
đảm nhận, ngày nay đã dần trở thành hình thức, nghi lễ.
Quyền của nguyên thủ quốc gia bị phân tán ra làm ba nơi, ba
người nắm giữ, đó là Tổng Bí thư thống lĩnh lực lượng
vũ trang, Thủ tướng đứng đầu Chính phủ, Chủ tịch nước
đại diện cho Nhà nước về đối nội và đối ngoại nhưng
không thực quyền.

Tòa án là nhánh tư pháp lại càng yếu thế.

Cả ba nhánh quyền lực đều đặt dưới sự lãnh đạo thống
nhất của Ban lãnh đạo Đảng (Bộ Chính trị - Ban Chấp hành
Trung ương).

Quyền lực nhà nước được phân công ra làm ba nhánh song lại
thống nhất ở nơi Đảng. Vậy, Đảng trở thành ông vua tập
thể rồi. Không phải dân chủ nữa mà là đảng chủ rồi. Mô
hình của cộng hòa Xô Viết là như vậy. Đây là cái sai từ
gốc về hệ thống tổ chức quyền lực gây nên lỗi của hệ
thống cần phải được khắc phục theo quy luật phổ quát là
phân chia ba nhánh quyền lực nhà nước một cách rạch ròi, minh
bạch, thống nhất theo Hiến pháp và Pháp luật, tức là thống
nhất ở nơi dân, (tam quyền phân lập).

Nếu chúng ta hiểu ba nhánh quyền lực nhà nước đều đặt
dưới sự lãnh đạo của Đảng đã được thể chế hoá trong
Hiến pháp và Pháp luật là đúng, còn nếu hiểu thống nhất
trực tiếp ở ban lãnh đạo hoặc cá nhân lãnh đạo cụ thể
nào đó thì lại là sai, lại là có vua cộng sản mất rồi,
dân chỉ còn là người chủ hình thức, nhà nước trở thành
công cụ của đảng chứ không phải công cụ của dân nữa
rồi. Mọi chủ trương chính sách của đảng phải được cụ
thể hoá bằng Hiếp pháp và Pháp luật. Chấp hành Hiến pháp
và Pháp luật là chấp hành sự lãnh đạo của Đảng. Xã hội
sẽ được nhà nước quản trị bằng pháp luật, chứ không
quản trị bằng chỉ thị, nghị quyết trực tiếp của đảng.
Pháp luật là tối thượng.

Một trong những biểu hiện dân chủ trong xã hội đó
là việc chọn lựa cụ thể qua lá phiếu. Theo ông, lá phiếu
của chúng ta hiện nay đã thể hiện được tính dân chủ của
nó đến mức nào rồi?

Theo nguyên tắc tập trung dân chủ của Đảng thì ở Quốc
hội, ở Hội đồng nhân dân, đảng viên phải bỏ phiếu theo
nghị quyết, chỉ thị của Đảng, làm đúng như ở các nước
có đa đảng tham chính. Như vậy có đúng với bản chất của
Đảng và Nhà nước ta không? Đảng của dân, Nhà nước cũng
của dân cơ mà?

Ở Việt Nam, Đảng ta không phải tranh giành lá phiếu với
đảng nào cả mà chỉ là lá phiếu của những đảng viên,
của những người đại biểu nhân dân tán thành hay không tán
thành một điểm nào hay cả chủ trương, chính sách nào đó
của Ban lãnh đạo Đảng, có khi chỉ là ý kiến của một
người có trọng trách trong Đảng, (không được nhầm lẫn
với Đảng nói chung).

Ở nước có đa đảng tham chính, khi tranh cử nguyên thủ quốc
gia, đảng nào chuẩn bị đưa người ra tranh cử phải có quy
trình tranh cử trong nội bộ đảng để chọn người xuất sắc
của đảng mình ra tranh cử với đảng khác. Người ra tranh cử
phải có cương lĩnh tranh cử, cử tri sẽ căn cứ vào cương
lĩnh tranh cử và người đứng đầu cương lĩnh đó của các
đảng để lựa chọn cương lĩnh và người đứng đầu đất
nước, khi đó cương lĩnh của đảng thắng cử sẽ trở thành
cương lĩnh phát triển của đất nước, người đứng đầu
đảng thắng cử sẽ trở thành nguyên thủ quốc gia. Còn khi
bỏ phiếu về vấn đề quan trọng nào đó thì thông thường
các Đảng họ quy định đảng viên của Đảng đó phải bỏ
phiếu theo lập trường của Đảng đó. Vì đây là các Đảng
tranh giành lá phiếu với nhau, tranh giành lợi ích cho Đảng
mình.

Nếu ta làm như các Đảng ở các nước có đa Đảng tham chính
thì chẳng hóa ra Đảng ta tranh giành lá phiếu với dân à? Mà
điều đó là điều không thể hiểu được, vì nó trái với
bản chất của Đảng, rằng Đảng ta không có lợi ích nào
khác ngoài lợi ích của nhân dân. Đảng lãnh đạo chứ không
quyết thay nhân dân.

Trong thực tiễn đã có rất nhiều trường hợp đảng viên
trong Quốc hội, kể cả ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Trung
ương, cán bộ cao trung cấp của Đảng đã bỏ phiếu thuận
theo lòng dân, không theo chỉ thị nghị quyết của Bộ chính
trị, của Ban chấp hành TƯ và đã được Đảng và Nhà nước
chấp nhận, nhân dân đồng tình và hoan nghênh. Đó là điều
Đảng ta cần và phải làm khác với các đảng ở các nước
có nhiều đảng tham chính để phát huy dân chủ thật sự trong
đảng, trong xã hội.

Chỉ có một Đảng duy nhất tham chính, theo ông chúng
ta nên làm thế nào để có dân chủ thực chất?

Nếu chúng ta chỉ đưa ra một cương lĩnh, một người ra ứng
cử như một đảng của các nước có đa đảng tham chính, thì
sẽ không có tranh cử, dân sẽ không có cơ hội lựa chọn
cương lĩnh và nguyên thủ. Làm như lâu nay thì chưa thật dân
chủ trong Đảng, cũng chưa thật dân chủ trong dân, còn mang
nhiều tính hình thức, thụ động, dân ít quan tâm.

Như tôi đã nói trong một cuộc trò chuyện với Tuần Việt Nam
hồi năm ngoái, dân chủ là phải có tranh cử, phải công khai
minh bạch,.. để có sự lựa chọn trong Đảng và trong xã hội,
sẽ thu hút được sự quan tâm xây dựng nhà nước của đông
đảo nhân dân. Dân chủ không đồng nhất với đa Đảng. Mất
dân chủ không đồng nhất với một Đảng. Dân chủ là dân
phải được lựa chọn cả cương lĩnh, cả nhân sự, dân phải
được phúc quyết Hiến pháp và những việc quan hệ đến vận
mệnh quốc gia. Khi nào có sự lựa chọn dân chủ thật sự như
vậy là có dân chủ thực sự trong xã hội.

Trong Đảng ta có thể có nhiều đồng chí đưa ra những cương
lĩnh tranh cử khác nhau, dăm ba cương lĩnh chẳng hạn, sau đó
trong Đảng lựa chọn ra hai ba cương lĩnh tranh cử để đưa ra
dân lựa chọn, như sự tranh cử trong nội bộ một Đảng của
các nước có đa đảng tham chính. Như vậy, dân sẽ có cơ hội
lựa chọn cương lĩnh tranh cử và người đứng đầu cương
lĩnh để trở thành cương lĩnh phát triển của đất nước và
nguyên thủ quốc gia trong một nhiệm kỳ xác định.

Dân chủ trong Đảng gắn với dân chủ trong dân, trong xã hội
sẽ tạo ra sự đồng thuận giữa Đảng và Nhà nước và Nhân
dân. Ý Đảng lòng dân là một. Khối đại đoàn kết sẽ
được củng cố và tăng cường trong thực tiễn. Dân chủ có
lãnh đạo đúng đắn, không ai làm thay ai, đó chính là nguồn
sức mạnh vô địch cho sự sáng tạo và phát triển, là sự
sống còn của Đảng và chế độ.

Như tôi đã nói trong các câu trả lời ở trên, vấn đề dân
chủ và trách nhiệm trong quản trị hành chính của nhà nước
ta còn nhiều vấn đề tồn tại lớn cần phải được nghiên
cứu giải quyết, nhất là về vai trò lãnh đạo của Đảng,
để phát huy đầy đủ sức mạnh của bộ máy quản trị hành
chính nhà nước, phát huy đầy đủ sức mạnh của nhân dân -
người chủ đích thực của đất nước.

Trong bài viết mới đây nhất, ông có cho rằng đã
đến lúc phải xây dựng luật về Đảng?

Đúng. Trước đây, khi Đảng chưa cầm quyền, khi Đảng còn
đấu tranh giành chính quyền về tay nhân dân thì Đảng hoạt
động ngoài vòng pháp luật, chống lại pháp luật của chính
quyền thực dân phong kiến.

Ngày nay Đảng ta đã trở thành Đảng cầm quyền rồi, thì
không được làm như trước nữa, mà phải tuân thủ Hiến pháp
và pháp luật và hoạt động theo luật về Đảng. Song tiếc
rằng đến nay Đảng ta vẫn chưa có luật về Đảng. Do vậy
không tránh khỏi một số trường hợp Đảng vẫn đứng trên
Nhà nước, đứng trên pháp luật. Người ta gọi như vậy là
Đảng trị. Chúng ta đã khắc phục được nhiều rồi, song
vẫn còn những thói quen về cách làm việc cũ, như khi Đảng
chưa cầm quyền, khi chính quyền Nhà nước còn non trẻ.

Ngày nay nhà nước ta đã trưởng thành, đã là Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa, Đảng ta là Đảng cầm quyền đã
được ghi trong Hiến pháp, song chưa được cụ thể hóa thành
luật, Quốc hội phải sớm ban hành luật về Đảng, khi đó
Đảng sẽ không còn bao biện, làm thay Nhà nước, Đảng cũng
sẽ không buông lỏng lãnh đạo. Đảng sẽ hoạt động lãnh
đạo hợp Hiến và hợp pháp.

Xin được hỏi câu cuối, theo ông tư tưởng chủ
đạo để hoàn thiện các văn kiện trình Đại hội Đảng toàn
quốc lần thứ XI là gì?

Đó là Tư tưởng - Minh triết Hồ Chí Minh, là Lý luận - Hành
động Hồ Chí Minh đã được thể hiện trong Tuyên ngôn độc
lập 2/9/1945, trong Hiến pháp năm 1946, trong di chúc thiêng liêng
của Bác..., trong lời nói và việc làm của Bác. Cụ thể là:

1- Quán triệt tư tưởng đại đoàn kết toàn dân tộc;

2- Bảo đảm phát huy tự do dân chủ, dân là người chủ đích
thực của đất nước, dân phải được phúc quyết Hiến pháp
và những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia;

3- Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN vững mạnh, pháp luật
là tối thượng, quyền lực nhà nước là của dân, thống
nhất ở nơi dân, thể hiện trong Hiến pháp và Pháp luật theo
mô hình phổ quát phân chia ba nhánh quyền lực nhà nước một
cách rạch ròi, minh bạch (tam quyền phân lập).

4- Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng lãnh đạo nhà nước và
xã hội Việt Nam nhưng không được tự cho mình là đương
nhiên, mãi mãi, mà Đảng phải giành quyền lãnh đạo thông qua
tranh cử trong Đảng và ngoài Xã hội. Đảng phải hoạt động
hợp pháp, theo Luật về Đảng do Quốc hội ban hành.

Với Đại hội VI, Đảng ta đã vượt lên chính mình, thông minh
và dũng cảm mở đột phá khẩu để thoát ra khỏi lỗi hệ
thống.

Từ đó tới nay chúng ta đã đi được quãng đường khá dài,
đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử,
với xu thế không thể đảo ngược.

Hy vọng rằng, với Đại hội XI, XII, đảng ta sẽ tiếp tục
vượt lên chính mình để thoát khỏi lỗi hệ thống một cách
triệt để và hoàn toàn.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7286), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!

Dân Luận

Pages

Nguyên Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An khuyến nghị đổi mới hệ thống chính trị

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Copyright Text