là chuyển hóa dân chủ thì sẽ không có đột biến chính trị
tại Việt Nam? Việt Nam sẽ chuyển hóa sang dân chủ một cách
ôn hòa, êm thắm, và do đảng CS Việt Nam chủ động thực
hiện, như trường hợp ở Đài Loan? Các câu hỏi tựu trung xoay
quanh vấn đề: <em><strong>Việt nam sẽ dân chủ hóa như thế
nào?</strong></em>
Chuyển hóa dân chủ nói chung diễn ra qua 1 trong 3 lộ trình:
<strong>(1)</strong> Đảng cầm quyền chấp nhận dân chủ hóa và
chủ động thực hiện dần từng bước, dù công bố hay không
công bố lộ trình này; <strong>(2)</strong> phong trào đòi dân
chủ ngày càng lớn mạnh, dù bị chính quyền đàn áp khốc
liệt, để sau cùng đủ sức phát động quần chúng nổi dậy
lật đổ chế độ; <strong>(3)</strong> phong trào đòi dân chủ
ngày càng lớn mạnh, cộng với ảnh hưởng quốc tế, tạo
điều kiện cho phe ủng hộ dân chủ trong ban lãnh đạo CS nắm
được quyền lực, chấp nhận chế độ dân chủ đa đảng.
Cả ba lộ trình dân chủ hóa đều đã xẩy ra trên thế giới.
Lộ trình 1 xẩy ra tại Đài Loan, khởi đầu từ cuối thập
niên 1970. Trước đó Đài Loan bị đặt trong tình trạng thiết
quân luật vì mối đe dọa thường trực từ Trung hoa lục địa
nên những cuộc đấu tranh đòi dân chủ đều bị đàn áp,
nhiều khi khốc liệt. Khi Tưởng Kinh Quốc lên cầm quyền năm
1978, ông mở rộng tự do, chấp nhận tiến trình dân chủ hóa,
cuối cùng dẫn đến cuộc bầu cử đa đảng, trong đó đảng
đối lập thắng cử. Lộ trình 2 đã xẩy ra ở hầu hết các
quốc gia chuyển sang dân chủ trong giai đọan từ sau đệ nhị
thế chiến đến đầu thập niên 1990. Chế độ độc tài bị
lật đổ sau nhiều thập niên đấu tranh bạo động đòi dân
chủ đầy đổ vỡ và chết chóc. Hàn quốc và Indonesia có thể
coi là hai trường hợp tiêu biểu tại Á Châu. Các cuộc vận
động dân chủ hóa trong những năm cuối cùng của thế kỷ
trước và đầu thế kỷ 21 tại một số quốc gia như ở Trung
Á, đã đi theo Lộ trình 3. Đột biến chính trị vẫn xẩy ra
nhưng thời gian bạo động ngắn hơn, và giới cầm quyền chấp
nhận dân chủ nhanh hơn. Những cuộc vận động này được
gọi tên là các cuộc "<em>cách mạng mầu</em>", dựa vào
mầu tiêu biểu được những người đấu tranh chọn.
Lộ trình 1 chỉ xẩy ra khi đảng cầm quyền chấp nhận dân
chủ hóa. Theo tôi, Quốc Dân Đảng ở Đài Loan có chủ trương
dân chủ ngay trong Tam Dân chủ nghĩa của họ nên khi kinh tế
đã phát triển, có đấu tranh đòi dân chủ, và tình hình bớt
căng thẳng hơn với lục địa, họ đã chủ động chấp nhận
chuyển sang chế độ dân chủ đa đảng. Các đảng cầm quyền
độc tài khác không có chủ trương dân chủ rõ ràng nên chế
độ dân chủ chỉ đến sau khi quần chúng nổi dậy lật đổ
chính quyền độc tài.
Tại Việt Nam, đảng CS vẫn duy trì Cương lĩnh "<em>xây dựng
thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội</em>", nên chưa có
dấu hiệu nào cho thấy Lộ trình 1 đang hay sẽ diễn ra. Lộ
trình 2 cũng khó xẩy ra. Trong những năm gần đây đã có những
cuộc nổi dậy bạo động của nông dân và dân oan ở nhiều
nơi, vây hãm nhân viên chính quyền nhiều ngày. Chúng ta còn
nhớ cuộc biểu tình ôn hòa của dân oan "đóng chốt" hàng
tháng tại Saigon mấy năm trước, trong đó HT Thích Quảng Độ
đã xuất hiện để ủng hộ họ. Sinh viên, thanh niên cũng đã
rầm rộ xuống đường biểu tình chống Trung quốc tại Saigon
và Hà Nội. Nhưng tất cả đều bị dẹp tan và chìm vào bối
cảnh một Việt nam phát triển ồn ào, rối loạn, vô trật
tự, đầy bệnh thái nhân văn, xã hội và môi sinh. Tại Việt
Nam, đấu tranh bạo động không thể kéo dài và không phù hợp
với một quần chúng đã phải trải qua nửa thế kỷ đầy máu
lửa và bạo loạn.
Lộ trình dân chủ hóa tại Việt Nam đang và sẽ xảy ra phù
hợp với chính thực trạng đầy nghịch lý của chế độ
"cộng sản" mang nhiều đặc tính của một xã hội "tư
bản rừng rú". Nghịch lý Việt Nam có thể nhận ra được
dưới nhiều góc độ quan sát khác nhau.
Những nghịch lý này có thể thấy được ngay trong đời sống
hàng ngày: hào nhoáng, giầu sang nhưng "thiếu văn hóa",
nhiều khi "hoang dã", trong ứng xử giữa người với người,
giữa chính quyền với người dân, giữa con người với môi
sinh. Phẩm chất đời sống phi vật chất không tăng cùng nhịp
với đời sống vật chất, mà ngày càng xuống thấp và suy
thoái. Nghịch lý còn thể hiện trong đường lối đối nội và
đối ngọai đầy lúng túng, thiếu minh bạch, trong sáng; trong
cung cách hành xử thiếu tự tin, không trưởng thành, của giới
cầm quyền với người dân, và với quốc tế – chưa tương
xứng với vị trí chính trị mà VN đang được quốc tế tạo
cho.
Không gì có thể che đậy được những nghịch lý hiển nhiên
này nữa, trong bối cảnh đất nước đang phát triển, đang
hội nhập quốc tế, sức sống của người dân đang bung ra, và
các phương tiện thông tin điện tử đang ngày càng phong phú,
đa dạng. Nó thể hiện cả trong quan hệ "tế nhị" giữa
Việt nam và Trung quốc – đang là bạn mà vẫn chưa hết là
thù, nhưng cũng không thể coi là thù được; và giữa Việt Nam
với Hoa kỳ – muốn làm bạn vì biết là cần thiết và có
lợi, mà vẫn chưa thật sự là bạn được.
Trên hết, nghịch lý thể hiện rõ nét trong dự thảo Cương
lĩnh mà ban lãnh đạo CS đang đưa ra để các đảng viên góp
ý, nhất là trong phần bổ sung quan trọng vào Cương Lĩnh cũ mà
ông Nguyễn Phú Trọng đã công bố: "<em>…nắm vững và giải
quyết tốt các mối quan hệ lớn như: Quan hệ giữa đổi mới,
ổn định và phát triển; giữa đổi mới kinh tế và đổi
mới hệ thống chính trị; giữa kinh tế thị trường và định
hướng xã hội chủ nghĩa; giữa phát triển lực lượng sản
xuất và xây dựng, hoàn thiện từng bước quan hệ sản xuất;
giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa, thực hiện
tiến bộ và công bằng xã hội; giữa xây dựng chủ nghĩa xã
hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; giữa độc lập
tự chủ và hội nhập quốc tế; giữa Đảng lãnh đạo, Nhà
nước quản lý, nhân dân làm chủ;…</em>" (*)
Trong số các cặp quan hệ này, có hai cặp liên quan trực tiếp
đến dân chủ. Đó là quan hệ giữa "<em>đổi mới kinh tế
và đổi mới hệ thống chính trị</em>", và quan hệ
"<em>giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm
chủ</em>". Ban lãnh đạo CS phải bổ sung vào Cương lĩnh của
họ việc giải quyết hai cặp quan hệ này phải chăng vì các
cặp quan hệ đó đã không được đặt ra, hoặc đặt ra nhưng
đã không được giải quyết "tốt". Các cặp quan hệ
được nêu ra trong dự thảo, vì không được giải quyết
"tốt" nên trong thực tế đã xẩy ra những nghịch lý mà
mọi người đều quan sát thấy. Nhưng để giải quyết
"tốt" những cặp quan hệ này, nhất là hai cặp quan hệ
liên quan trực tiếp đến dân chủ, cần từ bỏ cách tiếp
cận "loại bỏ nhau" như hiện nay, và dứt khoát chấp nhận
phương hướng "cùng tồn tại". Cho đến nay việc giải
quyết các cặp quan hệ này vẫn bị chi phối bởi qui luật
"mâu thuẫn hủy diệt" đầy phi nhân và sai lầm, và bởi
não trạng "ai thắng ai" của thời kỳ chiến tranh lạnh đã
hoàn toàn sụp đổ.
Xã hội luôn đa nguyên, luôn có và cần có những cặp quan hệ
khác nhau. Qui luật phát triển bình thường và lành mạnh trong
xã hội phải là qui luật "hỗ tương" và "đối lập
thống nhất", nghĩa là những mặt đối lập tác động lẫn
nhau để cùng tiến. Chính tiến hóa và hỗ tương là yếu tố
giúp thống nhất các mặt đa dạng, khác nhau, đối lập nhau
để đun đẩy nhau cùng tiến về phía trước. Đổi mới kinh
tế sở dĩ thành công vì áp dụng qui luật này, chấp nhận sự
cạnh tranh tự do giữa nhiều thành phần kinh tế khác nhau. Kinh
tế còn phát tiển tốt hơn nữa, bớt "rừng rú" hơn, bớt
mafia hóa hơn hiện nay, nếu các qui luật kinh tế thị trường
được triệt để áp dụng, không dành ưu tiên cho khu vực nhà
nước, vừa kém hiệu quả vừa tạo bất bình đẳng xã hội
và đặc quyền đặc lợi cho giới quan chức.
Muốn quan hệ giữa kinh tế và chính trị được tốt, cần
chấp nhận tự do cạnh tranh trong văn hóa và chính trị, như
trong kinh tế. Quan hệ giữa đảng, nhà nước và nhân dân, cần
đổi lại thành cặp quan hệ minh bạch giữa một bên là giới
cầm quyền và một bên là nhân dân. Phải chấm dứt quan hệ
thống trị – bị trị giữa chính quyền và nhân dân. Chính
quyền các cấp đều phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước
nhân dân, được tín nhiệm hay bị bãi miễn trực tiếp bởi
nhân dân. Chức vụ càng cao càng phải như thế. Để chấm dứt
hay ít nhất có cơ chế kiềm tỏa được các tệ nạn tham
nhũng, lạm quyền và lộng quyền vô trách nhiệm, nhân dân cần
có tiếng nói tự do và có các đoàn thể văn hóa, xã hội,
chính trị độc lập và đối lập với đảng cầm quyền. Đây
là những điều bình thường trong sinh họat chính trị – xã
hội tại tất cả các quốc gia phát triển, ổn định và bền
vững. Trái với thế là bất bình thường, là bệnh thái, và
là mầm mống gây bất ổn thường trực.
Nếu trước đây ban lãnh đạo CS đã nhìn ra và giải quyết
tốt các cặp quan hệ này thì các bệnh thái và nghịch lý văn
hóa, chính trị – xã hội đã không trầm trọng và lan rộng
như hiện nay. Nhưng nếu lại giải quyết "nửa vời", không
chấp nhận "đối lập", "cùng tồn tại", cạnh tranh bình
đẳng và tự do trong văn hóa và chính trị như trong kinh tế;
vẫn tiếp tục đặt độc quyền lãnh đạo và đặc quyền
đặc lợi của đảng trên quyền lợi của nhân dân và tiền
đồ của tổ quốc; không chính thức chấp nhận dân chủ hóa,
thì nghịch lý càng phát triển sâu rộng thêm, rối loạn xã
hội là điều không thể chấm dứt được, dù bằng thủ
đoạn tinh vi hay bạo lực thô bạo.
Các lực lượng dân chủ và tiến bộ trong nước không thể
bị động, ngồi chờ may rủi, trông đợi "thiện chí" của
ban lãnh đạo CS. Cần tích cực chuẩn bị xuất hiện công khai
một lực lượng chính trị đối lập, giúp tăng cường sức
mạnh của quần chúng đáy tầng, đẩy nhanh đến đột biến
chính trị, để ngăn chặn hoặc rút ngắn thời gian rối loạn
và mở đường cho chế độ dân chủ ra đời, đưa đất nước
vào thời kỳ phát triển ổn định và bền vững – qua một
cuộc cách mạng mầu, nhân bản và dân tộc.
© Đoàn Viết Hoạt
© Đàn Chim Việt
___________________________________________________________
(*) Nguyễn Phú Trọng, "Những định hướng bổ sung, phát
triển Cương lĩnh năm 1991",
http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30257&cn_id=421204#
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6899), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét